Trang bị cho trẻ tập xe đạp: mũ đúng cỡ, xe thăng bằng và bó gối

Trẻ tập xe đạp cần trước hết một chiếc mũ bảo hiểm xe đạp đúng cỡ đội đúng vị trí, một chiếc xe vừa người để hai bàn chân chạm đất khi ngồi, và giày kín mũi. Xe thăng bằng (xe chòi chân, không bàn đạp) giúp trẻ nhỏ học giữ thăng bằng trước khi học đạp. Bó gối, bó khuỷu và găng có ích trong giai đoạn mới tập, khi trẻ ngã nhiều nhất. Mũ phải tháo ra khi trẻ chơi leo trèo ở sân chơi.

Mũ bảo hiểm cho trẻ: đúng cỡ quan trọng nhất

Mũ to quá, lỏng lẻo là lỗi hay gặp nhất, vì bố mẹ thường mua "rộng một chút cho con đội được lâu". Mũ rộng xô lệch ra sau khi ngã, để trán đập trước.

1. Đo vòng đầu bằng thước dây, ngang trên lông mày và tai một chút, vòng qua chỗ nhô nhất phía sau đầu. So với cỡ ghi trên mũ.
2. Đội thử: mép trước cách lông mày khoảng hai ngón tay của trẻ.
3. Vặn núm sau tới khi lắc đầu mũ không xô.
4. Dây hai bên gặp nhau thành chữ V dưới dái tai.
5. Quai cằm: luồn vừa một ngón tay. Kẹp da cằm khi cài là lý do số một trẻ ghét đội mũ; kéo da cằm ra khi bấm khoá.

Chuẩn châu Âu có EN 1080 dành cho mũ trẻ nhỏ, với khoá quai được thiết kế bung ra khi bị kéo mạnh, để giảm nguy cơ thắt cổ nếu mũ mắc vào vật gì. Mũ trẻ em theo EN 1078 hay chuẩn Mỹ CPSC cũng phổ biến. Mũ không có nhãn chuẩn thì không rõ đã được thử va đập chưa.

Tháo mũ khi chơi leo trèo

Cơ quan an toàn sản phẩm tiêu dùng Mỹ (CPSC) và nhiều tổ chức nhi khoa khuyến cáo: trẻ không đội mũ xe đạp khi leo trèo cầu trượt, khung leo, cây. Mũ có thể kẹt vào khe hở, quai cằm thít vào cổ. Mũ chỉ để đội khi ngồi trên xe.

Mũ của anh chị để lại

Mũ xe đạp chỉ dùng cho một cú va chạm mạnh: xốp bên trong bị nén vĩnh viễn. Mũ cũ của anh chị dùng lại được nếu đúng cỡ, không có vết lõm, nứt, quai còn tốt và chắc chắn chưa từng va mạnh. Không rõ lịch sử thì nên mua mũ mới.

Xe thăng bằng hay xe có bánh phụ

Cả hai cách đều có trẻ học được. Xe thăng bằng ngày càng được nhiều gia đình chọn vì phần khó nhất của đi xe đạp là thăng bằng, không phải đạp. Nếu xe có bánh phụ đã có sẵn, có thể tháo bánh phụ và bàn đạp, hạ yên thấp để dùng như xe thăng bằng.

Chọn xe vừa người

Xe trẻ em gọi theo cỡ bánh (12, 14, 16, 20 inch…), nhưng cỡ bánh chỉ là gợi ý. Thứ cần đo là chiều dài chân trong của trẻ (từ đáy chân lên háng).

• Xe thăng bằng: ngồi trên yên, hai bàn chân đặt phẳng xuống đất, đầu gối hơi co.
• Xe có bàn đạp lúc mới tập: ngồi trên yên, hai mũi chân chạm đất vững. Khi đã quen thì nâng yên dần.
• Tay phanh: tay trẻ với tới và bóp được. Nhiều xe có tay phanh chỉnh khoảng cách cho tay nhỏ. Xe có phanh đạp ngược (đạp lùi để phanh) dễ cho trẻ nhỏ chưa đủ sức bóp phanh tay.
• Trọng lượng xe: xe quá nặng so với trẻ thì khó dựng, khó dắt, khó điều khiển.
• Che xích: hộp che xích kín giúp quần, dây giày, ngón tay không bị cuốn vào.

Mua xe "to hơn một cỡ cho con dùng lâu" là lỗi giống mua mũ rộng: trẻ không chạm chân xuống đất được thì sợ và ngã nhiều hơn.

Bó gối, bó khuỷu, găng và giày

• Bó gối, bó khuỷu: giai đoạn đầu trẻ ngã nhiều, chủ yếu ngã chậm. Bó gối giúp trẻ đỡ trầy, đỡ sợ, dám tập tiếp. Bó loại vừa, không tuột xuống khi đạp.
• Găng tay hở ngón hoặc kín ngón mỏng: bảo vệ lòng bàn tay khi trẻ chống tay.
• Giày kín mũi, đế bám: không đi dép, nhất là xe thăng bằng vì trẻ dùng chân để dừng và đẩy.
• Quần áo: không mặc váy dài, quần ống loe, khăn quàng dài có thể cuốn vào bánh, xích. Buộc dây giày gọn.

Tập ở đâu, ai trông

• Sân rộng, bằng phẳng, không có xe máy, ô tô: sân nhà văn hoá, sân trường ngoài giờ, công viên có đường dạo rộng. Không tập trên đường giao thông.
• Một đoạn dốc rất thoai thoải giúp trẻ tập lướt với xe thăng bằng, nhưng dốc phải kết thúc ở chỗ bằng và trống.
• Người lớn trong tầm với khi trẻ mới tập; không để trẻ nhỏ tự đạp ngoài sân khi người lớn bận.
• Buổi tập ngắn, dừng khi trẻ mệt; ngã nhiều lúc mệt.
• Đạp lúc chiều tối: đèn nhỏ và phản quang trên xe, áo sáng màu.

Khi trẻ ngã đập đầu: nếu trẻ lơ mơ, nôn nhiều lần, đau đầu tăng dần, co giật, chảy máu hay dịch trong từ mũi, tai, hoặc có biểu hiện khác thường, gọi 115 hoặc đưa đi viện ngay. Thay mũ sau cú va đó.

Khi trẻ đã đạp vững: những bước tiếp theo

Đạp vững trong sân chưa có nghĩa là sẵn sàng cho đường có xe qua lại. Đường phố đòi hỏi trẻ vừa giữ xe, vừa quan sát, vừa đoán ý người khác, mà trẻ nhỏ chưa ước lượng tốt khoảng cách và tốc độ của xe đang tới. Trước khi cùng con ra đường vắng:

• Tập dừng đúng chỗ: bố mẹ hô "dừng", trẻ phanh và đặt chân xuống ngay. Lặp lại đến khi thành phản xạ.
• Tập đi thẳng hàng trên một vạch kẻ, không lạng lách, và tập ngoái nhìn ra sau mà xe không lệch hướng.
• Tập một tay giữ lái để giơ tay ra hiệu, khi trẻ đã đủ vững.
• Chọn cung đường ít xe, có lề rộng, đường nội bộ khu dân cư, giờ vắng.
• Người lớn đạp phía sau hoặc phía ngoài, giữa trẻ và dòng xe, nói rõ trước mỗi chỗ rẽ.
• Cờ nhỏ trên cột cao gắn sau xe giúp người lái nhìn thấy trẻ thấp ngang mui xe.

Mỗi gia đình, mỗi trẻ một nhịp. Không cần so con với bạn cùng tuổi; điều cần nhìn là trẻ có làm được các bước trên một cách bình tĩnh hay chưa.

Mang về dùng ngay

Danh sách trước buổi tập đầu tiên

1. Mũ có nhãn chuẩn, đúng vòng đầu, đã chỉnh núm, chữ V, quai một ngón tay.
2. Xe vừa: ngồi trên yên chân chạm đất vững.
3. Phanh: tay trẻ bóp được, đã thử.
4. Giày kín mũi, bó gối, găng; không váy dài, không khăn quàng.
5. Chỗ tập là sân trống, có người lớn bên cạnh.

Lỗi hay gặp

• Mua mũ và xe rộng một cỡ "cho dùng lâu".
• Để trẻ đội mũ chơi cầu trượt, leo trèo.
• Cho trẻ tập trên đường có xe qua lại.
• Dùng tiếp mũ đã va đập mạnh.