Mũ bảo hiểm xe đạp đạt chuẩn châu Âu EN 1078 hoặc chuẩn Mỹ CPSC 16 CFR 1203 được thiết kế để chịu một cú va chạm mạnh. Lớp xốp EPS bên trong cứu đầu bằng cách tự bị nén bẹp vĩnh viễn; sau cú va đó nó không hồi lại, dù vỏ ngoài trông còn nguyên. Vì vậy mũ xe đạp đã đập mạnh xuống đường phải thay, không dùng tiếp "vì chưa thấy nứt".
Bên trong một chiếc mũ xe đạp có gì
| Bộ phận | Làm bằng | Việc của nó |
|---|---|---|
| Vỏ ngoài | Lớp nhựa mỏng, thường là polycarbonate đúc liền với xốp | Giữ xốp liền khối, giúp mũ trượt trên mặt đường thay vì bám lại, chống trầy xốp |
| Lõi xốp | Xốp EPS (polystyrene giãn nở), đôi khi EPP hoặc vật liệu khác | Hấp thụ năng lượng va đập bằng cách bị nén |
| Lót trong | Đệm mút mỏng, tháo giặt được | Êm, thấm mồ hôi, chỉnh độ vừa nhẹ; không phải phần bảo vệ chính |
| Vòng giữ đầu | Nhựa có núm vặn phía sau | Ôm vòng đầu, giữ mũ không xô lệch |
| Quai | Dây dệt, khoá cài | Giữ mũ trên đầu khi ngã |
Mũ xe đạp nhẹ và nhiều lỗ thoáng hơn hẳn mũ xe máy. Đổi lại, nó được thiết kế cho tốc độ và năng lượng va chạm của xe đạp, không phải của mô tô.
Các chuẩn mũ xe đạp hay gặp
| Chuẩn | Nơi áp dụng | Ghi chú |
|---|---|---|
| EN 1078 | Châu Âu | Mũ cho người đi xe đạp, trượt ván, patin |
| EN 1080 | Châu Âu | Mũ cho trẻ nhỏ, khoá quai tự bung khi bị kéo mạnh để tránh nguy cơ thắt cổ |
| CPSC 16 CFR 1203 | Mỹ | Bắt buộc với mũ xe đạp bán ở Mỹ |
| AS/NZS 2063 | Úc, New Zealand | Úc là một trong những nơi đầu tiên bắt buộc đội mũ khi đạp xe |
| NTA 8776 | Hà Lan, một số nước châu Âu | Mũ cho xe đạp trợ lực tốc độ cao, che rộng hơn, chịu va đập lớn hơn |
Nhãn chuẩn thường dán ở mặt trong mũ, cạnh nhãn cỡ và ngày sản xuất. Mũ không có nhãn chuẩn nào là mũ không rõ đã được thử va đập hay chưa.
Về luật ở Việt Nam: người đi xe đạp máy (xe đạp điện) bắt buộc đội mũ bảo hiểm. Với xe đạp thường, hãy tự kiểm quy định hiện hành của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 thay vì nghe truyền miệng. Còn về an toàn, đội mũ khi đạp xe trên đường là lựa chọn nên có dù luật quy định thế nào.
Vì sao mũ chỉ dùng cho một cú va chạm
Xốp EPS là hàng triệu hạt nhựa nhỏ chứa khí, ép dính vào nhau. Khi đầu đập xuống, các hạt bị nén lại, khí bị ép ra, và năng lượng cú đập được tiêu hao trong quá trình đó. Chính vì xốp bị nén mà lực tới hộp sọ nhỏ đi và kéo dài ra trong một khoảng thời gian dài hơn một chút.
Điểm quan trọng: EPS không đàn hồi trở lại. Vùng đã bị nén mỏng đi vĩnh viễn và không còn khả năng hấp thụ ở lần sau. Vết nén có thể nằm dưới lớp vỏ nhựa nguyên vẹn, nhìn ngoài không thấy.
Nên thay mũ khi:
- Đầu đã va xuống đường, vào xe, vào vật cứng trong một cú ngã, kể cả khi người không thấy đau.
- Thấy vết lõm, vết nứt ở xốp, vỏ bị tách khỏi xốp.
- Mũ bị vật nặng đè, bị kẹp trong cửa xe, rơi từ độ cao lớn xuống nền cứng.
Rơi nhẹ từ tay xuống sàn thường không làm hỏng mũ. Nếu không chắc, xem kỹ mặt trong, bóp nhẹ quanh chỗ rơi, và làm theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Một số nhà sản xuất có loại mũ dùng vật liệu chịu được nhiều cú va nhẹ, hoặc có chính sách đổi mũ sau tai nạn. Đọc tài liệu đi kèm mũ để biết.
Mũ cũ đi theo thời gian
Không có va chạm nào, mũ vẫn lão hoá: nắng làm vỏ nhựa và quai giòn đi, mồ hôi và nhiệt ảnh hưởng tới keo, dây quai sờn. Nhiều nhà sản xuất khuyên thay mũ sau vài năm sử dụng; con số cụ thể khác nhau giữa các hãng, thường ghi trong sách hướng dẫn. Ngày sản xuất in trong mũ.
Những thứ làm mũ hỏng nhanh mà ít người để ý:
- Để mũ trong cốp ô tô, trên táp lô dưới nắng gắt. Nhiệt độ trong xe đóng kín có thể làm xốp biến dạng.
- Sơn mũ, dán đề can bằng keo có dung môi, xịt chất tẩy rửa mạnh. Dung môi có thể làm tan EPS.
- Treo mũ trên ghi đông, để mũ rơi lăn lóc mỗi lần dựng xe.
- Khoan, cắt mũ để gắn đèn, camera theo cách nhà sản xuất không cho phép.
Các kiểu mũ xe đạp
| Kiểu | Hình dáng | Hợp với |
|---|---|---|
| Mũ đường trường | Nhẹ, nhiều lỗ thoáng, thuôn dài | Đạp xe thể thao trên đường nhựa, trời nóng |
| Mũ khí động học | Ít lỗ, vỏ trơn | Đạp tốc độ cao, thi đấu |
| Mũ đi phố | Tròn, ít lỗ, đôi khi có đèn sau tích hợp | Đi làm, đi học, đạp chậm |
| Mũ địa hình | Có lưỡi trai, che sâu xuống gáy, thái dương | Đường đất, đường rừng |
| Mũ fullface địa hình | Có thanh cằm | Đổ dốc địa hình mạo hiểm |
| Mũ trẻ em | Che sâu hơn ở gáy, cỡ nhỏ | Trẻ tập xe, ngồi ghế sau |
Đội mũ xe đạp cho vừa
Mũ đạt chuẩn nhưng đội sai thì giảm nhiều tác dụng. Kiểm nhanh:
- Vị trí: mép trước mũ cách lông mày khoảng hai ngón tay, không ngửa ra sau để hở trán.
- Vòng giữ đầu: vặn núm phía sau tới khi mũ ôm vừa, lắc đầu mũ không xô lệch.
- Dây hai bên: hai nhánh dây gặp nhau thành hình chữ V ngay dưới dái tai.
- Quai cằm: cài xong luồn vừa một ngón tay giữa quai và cằm; há miệng thấy mũ kéo xuống nhẹ.
Mũ cỡ quá to mà bù bằng đệm dày không phải giải pháp; đổi cỡ.
Mũ xe đạp trong trời nóng ẩm
Lý do hay nghe nhất khi người ta không đội mũ xe đạp ở Việt Nam là nóng. Mũ xe đạp đã nhẹ và thoáng hơn mũ xe máy nhiều, nhưng vẫn có cách làm dễ chịu hơn:
- Chọn mũ nhiều lỗ thông gió có rãnh dẫn gió bên trong, thường là mũ đường trường. Mũ đi phố tròn, ít lỗ thì mát kém hơn.
- Đội băng đô thấm mồ hôi hoặc mũ vải mỏng bên dưới để mồ hôi không chảy vào mắt.
- Giặt đệm lót thường xuyên; đệm ám mồ hôi bốc mùi là lý do khiến người ta lười đội.
- Không treo mũ ướt trong túi kín; phơi khô trong bóng râm sau mỗi lần đạp.
Khi đạp chậm, leo dốc, gió qua mũ ít nên cảm giác nóng hơn. Đó là lúc dễ tháo mũ treo lên ghi đông nhất, và cũng là lúc đổ dốc ngay sau đó cần mũ nhất.
Mang về dùng ngay
Kiểm mũ đang có trong 3 phút
- Tìm nhãn chuẩn (EN 1078, CPSC, AS/NZS 2063…) và ngày sản xuất bên trong mũ.
- Soi xốp mặt trong dưới đèn: vết lõm, vết nứt, chỗ xốp tách khỏi vỏ.
- Kiểm quai: dây sờn, khoá nứt, khoá không ăn khớp thì thay mũ hoặc thay quai chính hãng.
- Nhớ lại: mũ này đã từng va đầu xuống đường chưa? Nếu có, thay.
- Đội lên kiểm bốn điểm: hai ngón tay, núm vặn, chữ V, một ngón tay.
Lỗi hay gặp
- Dùng tiếp mũ sau cú ngã vì "vỏ không vỡ".
- Đội mũ ngửa ra sau, hở trán.
- Để mũ trong ô tô dưới nắng cả ngày.
- Mua mũ cũ không biết lịch sử va chạm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mũ bảo hiểm xe đạp bị va chạm rồi phải thay?
Lõi xốp EPS hấp thụ cú va đập bằng cách bị nén bẹp vĩnh viễn. Sau cú va, vùng xốp đó mỏng đi và không còn bảo vệ được ở lần sau, dù vỏ ngoài trông còn nguyên.
Mũ xe đạp chuẩn EN 1078 là gì?
EN 1078 là chuẩn châu Âu cho mũ của người đi xe đạp, trượt ván và patin. Mũ đạt chuẩn đã qua các phép thử va đập, độ bền quai và độ giữ trên đầu. Mũ cho trẻ nhỏ có chuẩn riêng EN 1080.
Mũ bảo hiểm xe đạp dùng được bao lâu?
Không có một con số chung. Nhiều nhà sản xuất khuyên thay sau vài năm do nắng, mồ hôi và nhiệt làm vật liệu lão hoá. Mũ đã qua một cú va chạm mạnh thì thay ngay.
Đi xe đạp điện có cần đội mũ bảo hiểm không?
Có. Người điều khiển và người ngồi trên xe đạp máy, tức xe đạp điện, bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm theo luật giao thông Việt Nam.
Có dùng mũ xe đạp thay mũ xe máy được không?
Không nên. Mũ xe đạp được thiết kế cho năng lượng va chạm của xe đạp, nhẹ hơn và mỏng hơn. Đi xe máy phải dùng mũ đạt quy chuẩn mũ cho người đi mô tô, xe máy.
