Mũi thép và mũi composite trong giày bảo hộ đạt chuẩn đều phải chịu cùng mức va đập 200 J theo EN ISO 20345, nên về mặt "chặn vật rơi", hai loại ngang nhau trên giấy. Khác biệt nằm ở chỗ khác: mũi composite không dẫn nhiệt, không dẫn điện, không kích hoạt cổng dò kim loại và thường nhẹ hơn; mũi thép mỏng hơn nên lòng giày rộng hơn và bền khi bị va nhẹ nhiều lần. Chọn theo nơi làm việc, không theo cảm giác "thép chắc hơn".
Ba loại mũi bảo vệ
| Loại | Làm từ | Điểm mạnh | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Mũi thép | Thép dập định hình | Mỏng, giữ được lòng giày rộng; chịu va nhẹ lặp lại tốt; phổ biến, dễ tìm | Dẫn nhiệt, dẫn lạnh; kích hoạt máy dò kim loại; nặng hơn |
| Mũi composite | Nhựa gia cường sợi thuỷ tinh, sợi carbon, sợi aramid hoặc hỗn hợp | Nhẹ hơn thường thấy, không dẫn nhiệt, không dẫn điện, không nhiễm từ | Dày hơn để đạt cùng mức bảo vệ, mũi giày trông to; sau va đập mạnh có thể nứt bên trong |
| Mũi nhôm | Hợp kim nhôm | Nhẹ hơn thép, mỏng hơn composite | Vẫn là kim loại: dẫn nhiệt, có thể kích hoạt máy dò |
Tên gọi "mũi thép" ở Việt Nam hay được dùng chung cho mọi loại giày có mũi bảo vệ. Khi mua, hỏi rõ vật liệu mũi và nhìn nhãn chuẩn, đừng dựa vào cách gọi.
"Thép chắc hơn" đúng tới đâu
Nhiều người nghĩ thép là kim loại thì phải chắc hơn nhựa. Nhưng chuẩn đặt ra một mức thử, và mũi giày nào được chứng nhận đều đã vượt qua mức đó. Nhà sản xuất mũi composite làm mũi dày hơn, cong hơn để đạt cùng mức chịu lực.
Khác biệt thật nằm ở cách hỏng:
- Mũi thép khi bị vật nặng vượt ngưỡng đè lên thì móp vào và có thể kẹt lại ở hình méo. Đây là lý do có những tranh luận về chuyện "mũi thép cắt ngón chân". Các tổ chức an toàn nhiều lần giải thích rằng trong phần lớn tình huống, vật nặng đủ làm móp mũi thép thì cũng đủ gây chấn thương nặng hơn nhiều nếu không có mũi bảo vệ.
- Mũi composite khi vượt ngưỡng thì có thể nứt, vỡ. Sau một va đập mạnh, vết nứt có thể nằm bên trong, nhìn ngoài không thấy.
Kết luận thực tế: sau một va đập mạnh vào mũi giày, thay giày, dù là thép hay composite, kể cả khi nhìn ngoài không thấy gì.
Khi nào mũi composite hợp hơn
- Nơi có cổng dò kim loại: sân bay, nhà máy có kiểm soát an ninh, cơ sở có cửa từ. Đi giày mũi thép phải tháo giày mỗi lần qua cổng.
- Kho lạnh, làm việc ngoài trời lạnh: mũi thép dẫn lạnh vào ngón chân. Nhưng ở nơi lạnh sâu, thứ quan trọng hơn là đế cách lạnh (ký hiệu CI) và tất phù hợp.
- Nơi nóng, đứng gần lò: mũi kim loại hấp nhiệt, mũi composite ít hơn. Kèm theo cần đế chịu nhiệt (HRO) hoặc cách nhiệt (HI).
- Người đi lại nhiều, đứng cả ngày: mỗi gram nhẹ hơn ở mũi chân cộng dồn qua hàng nghìn bước mỗi ca.
- Nơi gần điện: mũi composite không dẫn điện, nhưng điều này không biến giày thành giày cách điện. Giày cách điện là loại riêng, có chuẩn riêng và được thử điện áp.
Khi nào mũi thép hợp hơn
- Chân bè, ngón dài, cần lòng mũi rộng: mũi thép mỏng nên giữ được nhiều chỗ cho ngón chân hơn ở cùng kích cỡ ngoài.
- Nơi mũi giày bị va quệt liên tục nhưng ở mức nhẹ: xưởng cơ khí, bãi vật tư. Thép chịu mài và va nhẹ lặp lại tốt.
- Muốn giày gọn: mũi composite dày làm mũi giày to hơn.
Thử giày bảo hộ cho vừa
Giày bảo hộ khó vừa hơn giày thường vì mũi bảo vệ không co giãn. Giày chật ở mũi gây đau ngón, phồng rộp, móng chân bầm; giày rộng thì chân trượt tới trước, ngón đập vào mũi khi xuống dốc.
- Thử vào cuối ngày, khi chân đã nở ra.
- Mang loại tất sẽ đi khi làm, thường dày hơn tất thường.
- Đứng thẳng, dồn trọng lượng lên chân: ngón chân không được chạm mép trong của mũi bảo vệ.
- Nhón chân, ngồi xổm: mép sau của mũi bảo vệ không được cấn mạnh vào khớp ngón khi gập bàn chân. Đây là chỗ đau nhất nếu chọn sai.
- Đi vài bước, lên xuống bậc: gót không trượt lên xuống quá nhiều.
- Thử cả hai chân; chân to hơn quyết định cỡ.
Người có bàn chân bè, mu cao nên tìm mẫu có phom rộng. Nhiều mẫu giày bảo hộ được thiết kế theo phom chân châu Âu, dài và hẹp hơn chân nhiều người Việt.
Lớp bọc mũi và chuyện mũi giày mòn
Ở nhiều đôi giày bảo hộ, mũi giày được bọc thêm một lớp cao su hoặc PU dày phía ngoài da. Lớp này không phải để chống vật rơi mà để chống mài: người quỳ gối làm việc, thợ lát gạch, thợ sửa xe nằm, công nhân hay đá vào pallet sẽ làm mòn da mũi giày rất nhanh. Khi da mũi mòn thủng, mũi bảo vệ lộ ra, nước và hoá chất vào trong, mép mũi kim loại có thể gỉ.
Nếu công việc hay quỳ, hay kéo mũi giày trên sàn, chọn giày có lớp bọc mũi. Khi lớp bọc đã mòn tới da, hoặc nhìn thấy mũi bảo vệ lộ ra, là lúc thay giày. Không tự cắt khoét hay mài mũi giày cho gọn.
Giày bảo hộ nữ
Nhiều nơi chỉ phát giày bảo hộ cỡ nam, người lao động nữ phải đi cỡ nam nhỏ nhất, vẫn rộng, độn thêm lót. Giày rộng làm mũi bảo vệ không nằm đúng chỗ trên ngón chân, giảm tác dụng. Hiện đã có nhiều mẫu phom nữ, cỡ nhỏ; doanh nghiệp nên đặt riêng thay vì phát chung.
Mang về dùng ngay: chọn mũi theo câu hỏi
| Câu hỏi | Nếu "có" |
|---|---|
| Phải qua cổng dò kim loại hằng ngày? | Composite |
| Làm kho lạnh, nơi rất lạnh, hay đứng gần lò nóng? | Composite, kèm đế CI hoặc HI, HRO |
| Chân bè, cần mũi rộng mà vẫn gọn? | Thép hoặc nhôm |
| Đi lại cả ngày, muốn nhẹ? | Composite hoặc nhôm |
| Mũi giày bị va quệt liên tục? | Thép, kèm lớp cao su phủ mũi |
Lỗi hay gặp
- Đi tiếp đôi giày đã có vật nặng rơi trúng mũi "vì nhìn vẫn bình thường".
- Tưởng giày mũi composite là giày cách điện.
- Cắt khoét da ở mũi giày cho đỡ chật, làm lộ mũi bảo vệ, nước và hoá chất vào trong.
- Mua cỡ to hơn cho dễ chịu rồi độn lót, mũi bảo vệ nằm lệch khỏi ngón chân.
Câu hỏi thường gặp
Mũi thép và mũi composite cái nào an toàn hơn?
Nếu đạt chuẩn EN ISO 20345, cả hai đều chịu cùng mức va đập 200 J nên mức bảo vệ trước vật rơi ngang nhau. Composite nhẹ hơn, không dẫn nhiệt, không kích hoạt máy dò kim loại; thép mỏng hơn, lòng giày rộng hơn. Chọn theo môi trường làm việc.
Giày mũi thép có cắt ngón chân khi bị đè không?
Đây là lo ngại phổ biến nhưng các tổ chức an toàn nhiều lần giải thích là hiếm xảy ra. Vật đủ nặng để làm móp mũi thép thường cũng đủ gây chấn thương nặng hơn nhiều nếu không có mũi bảo vệ. Sau va đập mạnh, thay giày ngay.
Giày mũi composite có qua cổng dò kim loại được không?
Mũi composite không phải kim loại nên không kích hoạt máy dò. Tuy vậy nếu giày có tấm chống đâm xuyên bằng thép, khoen, đinh tán kim loại thì vẫn có thể kêu. Muốn qua cổng không tháo giày thì chọn giày "không kim loại" toàn bộ.
Giày mũi composite có cách điện không?
Không nên coi là cách điện. Mũi composite không dẫn điện nhưng cả đôi giày không được thử điện áp như giày cách điện. Làm việc gần điện cần giày cách điện theo chuẩn riêng, cùng nguyên tắc cắt điện trước khi làm.
Giày bảo hộ chật mũi có giãn ra không?
Phần da có thể mềm ra, nhưng mũi bảo vệ bên trong không giãn. Nếu ngón chân chạm hoặc bị cấn mạnh ở mép mũi bảo vệ khi thử, đổi cỡ hoặc đổi phom khác. Đi lâu giày chật mũi gây bầm móng, phồng rộp.
