Nên đi ủng thay giày bảo hộ khi chân phải ngập nước, bùn, bê tông tươi, hoá chất lỏng, hoặc khi chỗ làm phải rửa sàn liên tục như chế biến thực phẩm. Giày bảo hộ chống thấm (S2, S3) chỉ hạn chế nước thấm qua thân, còn nước vẫn tràn vào qua cổ giày khi lội. Ủng bảo hộ theo EN ISO 20345 mang cấp S4 (đúc liền, chống tĩnh điện, hấp thụ lực gót) hoặc S5 (S4 cộng chống đâm xuyên và đế có gai).
Giày chống thấm và ủng khác nhau thế nào
| Giày S2, S3 | Ủng S4, S5 | |
|---|---|---|
| Thân | Da hoặc vải, có lớp chống thấm | Cao su hoặc polyme đúc liền một khối |
| Chống nước | Hạn chế thấm qua thân trong thời gian thử | Kín nước hoàn toàn dưới cổ ủng |
| Lội nước sâu | Nước tràn qua cổ giày | Lội được tới gần mép cổ ủng |
| Rửa sạch | Khó, da ngấm bẩn | Xịt nước, chà là sạch |
| Thoáng | Tương đối | Bí, chân ra mồ hôi |
| Đi xa, leo trèo | Ôm chân, linh hoạt | Lỏng cổ chân, nặng, dễ trẹo khi leo |
Nói ngắn: giày chống thấm cho nơi ẩm, nước bắn; ủng cho nơi ngập, lội, rửa trôi.
Những việc nên đi ủng
Đổ bê tông, trát vữa
Bê tông và vữa xi măng tươi có tính kiềm mạnh. Khi lọt vào giày, nó áp vào da hàng giờ, có thể gây bỏng hoá chất do xi măng, thường không đau ngay nên người làm không để ý. Ủng cao su cổ cao, ống quần trùm ra ngoài cổ ủng là trang bị chuẩn khi đứng trong bê tông tươi. Nếu bê tông tràn vào ủng, phải tháo ra và rửa chân bằng nhiều nước sạch ngay; da bị đỏ, phồng, loét thì đi khám.
Làm ruộng, nuôi trồng thuỷ sản, nạo vét
Bùn ruộng có thể giấu mảnh chai, vỏ ốc, cọc tre nhọn. Ủng có đế chống đâm xuyên (S5) bảo vệ lòng bàn chân. Người làm ruộng lâu ngày chân trần trong nước bùn cũng dễ nấm kẽ chân và các bệnh qua da. Ủng giúp hạn chế, nhưng phải lau khô chân sau khi tháo ủng.
Chế biến thực phẩm, lò mổ, bếp công nghiệp
Sàn ướt, dầu mỡ, xịt rửa liên tục. Ủng trắng bằng PVC hoặc PU dễ thấy bẩn, dễ rửa, chịu được chất tẩy rửa thường dùng. Cần để ý độ chống trượt trên sàn dầu mỡ.
Phun thuốc, làm với hoá chất lỏng
Ủng ngăn thuốc, hoá chất chảy thấm vào chân. Ống quần chống thấm phải trùm ra ngoài cổ ủng, nếu không hoá chất chảy dọc chân rồi đọng trong ủng. Ủng dùng cho hoá chất mạnh cần loại được thử với hoá chất (có chuẩn riêng cho giày chống hoá chất); ủng cao su thường có thể bị một số dung môi làm phồng, nứt.
Vệ sinh môi trường, cống rãnh
Nước bẩn, vật sắc dưới đáy, nguy cơ nhiễm khuẩn. Ủng S5 cổ cao hoặc quần lội liền ủng; sau ca rửa sạch, sát khuẩn theo quy định đơn vị.
Cao su, PVC hay PU
| Vật liệu | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Cao su (tự nhiên, tổng hợp) | Mềm, dẻo, bám tốt, chịu lạnh tốt | Kỵ dầu mỡ và một số dung môi (tuỳ loại cao su); có thể gây dị ứng ở người nhạy cảm với cao su tự nhiên |
| PVC | Rẻ, chịu nhiều hoá chất thường gặp, dễ rửa | Cứng lại khi lạnh, kém bám hơn, dễ nứt gấp theo thời gian |
| PU (polyurethane) | Nhẹ, cách lạnh tốt hơn, chịu dầu mỡ khá | Có thể bị thuỷ phân khi để lâu trong nóng ẩm, kỵ một số hoá chất |
Khả năng chịu từng hoá chất cụ thể phải xem bảng của nhà sản xuất. Đừng suy từ tên vật liệu.
Ủng có mũi bảo vệ hay không
Ở Việt Nam, rất nhiều ủng bán ngoài chợ là ủng nhựa, ủng cao su thường, không có mũi bảo vệ và không có tấm chống đâm xuyên. Chúng chống nước nhưng không phải ủng bảo hộ theo nghĩa của chuẩn. Công trường, kho bãi, nơi có vật nặng, có đinh thì cần ủng có mũi bảo vệ (S4, S5). Nhìn nhãn hoặc dập nổi ở cổ ủng: phải có số hiệu chuẩn và cấp.
Cổ ủng cao bao nhiêu là đủ
Chiều cao cổ ủng nên chọn theo mức nước, bùn sâu nhất có thể gặp trong ca, cộng thêm một khoảng dự phòng, vì người làm hay bước hụt xuống chỗ trũng.
| Kiểu | Cao tới | Hợp với |
|---|---|---|
| Ủng cổ ngắn | Trên mắt cá một chút | Sàn ướt, nước xịt rửa, bếp, nhà xưởng chế biến |
| Ủng cổ lửng | Giữa bắp chân | Bùn nông, công trường sau mưa, đổ bê tông lớp mỏng |
| Ủng cổ cao | Dưới gối | Ruộng, ao, đổ bê tông, nạo vét |
| Ủng đùi, quần lội liền ủng | Đùi hoặc ngực | Lội nước sâu, ao nuôi, cống |
Quần lội liền ủng có một nguy cơ cần biết: nếu ngã xuống nước sâu, nước tràn vào trong làm người rất khó đứng dậy hoặc bơi. Người dùng loại này ở ao, sông nên có thắt lưng siết ngoài quần lội để hạn chế nước tràn vào, không làm một mình, và mặc áo phao khi ở chỗ nước sâu.
Với kho lạnh và làm việc ở nhiệt độ thấp, cần ủng có lớp cách lạnh (ký hiệu CI cho đế), vì ủng cao su mỏng truyền lạnh vào chân rất nhanh khi đứng lâu trên sàn lạnh hoặc trong nước lạnh.
Đi ủng cho đỡ khổ
- Chọn cỡ có chỗ cho tất dày, nhưng gót không được nhấc lên quá nhiều khi đi. Ủng rộng làm chân trượt, phồng rộp và dễ trẹo cổ chân.
- Dùng tất dài hơn cổ ủng hoặc tất có độ dày ở gót, để cổ ủng không cọ vào bắp chân.
- Lót ủng thay được: thay khi ướt, giúp đỡ mùi và đỡ nấm.
- Ống quần trùm ra ngoài với nước, bùn, bê tông, hoá chất. Chỉ nhét ống quần vào trong khi muốn tránh ống quần vướng và không có chất lỏng chảy từ trên xuống.
- Lau khô chân khi tháo ủng, nhất là kẽ ngón. Chân ẩm cả ngày rất dễ nấm.
- Phơi ủng úp ngược, nơi thoáng, râm. Phơi nắng gắt làm cao su và PVC nhanh nứt.
Mang về dùng ngay: kiểm tra ủng trước mỗi ca
- Lộn cổ ủng, nhìn bên trong: không có nước đọng, đá sỏi, côn trùng.
- Uốn nhẹ phần gập ở mu chân: không có vết nứt chân chim. Nứt ở đây là nơi nước vào đầu tiên.
- Lật đế: gai còn rõ, không mòn trơn, không có vật nhọn cắm vào.
- Nhìn mũi ủng: không lõm, không bong lớp bọc.
- Ủng dùng cho hoá chất: không có vết phồng, mềm nhũn, đổi màu.
Lỗi hay gặp
- Đứng trong bê tông tươi với ủng cổ thấp, bê tông tràn vào, cả ca không tháo ra.
- Nhét ống quần vào ủng khi phun thuốc: thuốc chảy dọc chân xuống ủng.
- Dùng ủng chợ không mũi bảo vệ ở công trường.
- Vá ủng thủng bằng keo dán rồi dùng tiếp cho hoá chất.
Câu hỏi thường gặp
Ủng bảo hộ S5 là gì?
S5 là cấp theo EN ISO 20345 cho ủng làm toàn bằng cao su hoặc polyme, có mũi bảo vệ, chống tĩnh điện, hấp thụ lực ở gót, chống đâm xuyên đế và đế có gai. Đây là loại hợp công trường ướt, bùn, nơi có đinh và vật sắc. S4 giống S5 nhưng không có chống đâm xuyên và đế gai.
Đổ bê tông nên đi giày hay ủng?
Nên đi ủng cổ cao, ống quần trùm ra ngoài cổ ủng. Bê tông tươi có tính kiềm mạnh, lọt vào giày và áp vào da lâu có thể gây bỏng hoá chất. Nếu bê tông vào trong ủng, tháo ra và rửa chân bằng nhiều nước sạch ngay.
Ủng cao su chợ có phải ủng bảo hộ không?
Phần lớn ủng cao su, ủng nhựa bán ngoài chợ chỉ chống nước, không có mũi bảo vệ và tấm chống đâm xuyên. Ủng bảo hộ có ghi số hiệu chuẩn và cấp S4, S5 trên thân hoặc nhãn. Nơi có vật nặng, đinh thì cần ủng bảo hộ thật.
Ống quần nên bỏ trong hay ngoài ủng?
Khi làm với nước, bùn, bê tông hay hoá chất lỏng, ống quần nên trùm ra ngoài cổ ủng để chất lỏng chảy từ trên xuống không lọt vào trong. Nhét ống quần vào trong ủng thì chất lỏng chảy dọc chân và đọng lại. Quần chống thấm có gấu rộng sẽ dễ trùm hơn.
Ủng PVC và ủng cao su khác nhau thế nào?
Ủng cao su mềm, bám tốt, chịu lạnh tốt nhưng kỵ dầu mỡ và một số dung môi tuỳ loại cao su. Ủng PVC rẻ, chịu nhiều hoá chất thường gặp, dễ rửa nhưng cứng khi lạnh và kém bám hơn. Khả năng chịu từng hoá chất cụ thể phải xem bảng của nhà sản xuất.
