Trên găng tay bảo hộ cơ học theo chuẩn EN 388:2016 có một hình chiếc khiên kèm bốn chữ số và một hoặc hai chữ cái: lần lượt là chống mài mòn (0–4), chống cắt theo phép thử lưỡi tròn (1–5 hoặc X), chống xé (0–4), chống đâm thủng (0–4), rồi chống cắt theo phép thử ISO 13997 (chữ A tới F), cuối cùng là chữ P nếu găng có đệm chống va đập. Khi hỏi "găng chống cắt cấp mấy", con số đáng tin hơn là chữ cái A–F.
Đọc dãy ký hiệu EN 388:2016
Ví dụ một găng ghi 4X43D, kèm hình khiên và số EN 388. Đọc từ trái sang phải:
| Vị trí | Ví dụ | Phép thử | Thang |
|---|---|---|---|
| 1 | 4 | Chống mài mòn: số vòng mài bằng giấy nhám tới khi thủng | 0–4 |
| 2 | X | Chống cắt kiểu "coupe": lưỡi dao tròn quay qua lại | 1–5, X = không thử hoặc không áp dụng |
| 3 | 4 | Chống xé | 0–4 |
| 4 | 3 | Chống đâm thủng: một mũi nhọn tròn đầu ép vào | 0–4 |
| 5 | D | Chống cắt theo ISO 13997 (TDM): lưỡi dao thẳng, đo lực cần để cắt đứt | A–F |
| 6 (nếu có) | P | Chống va đập ở mu bàn tay, khớp ngón | Đạt / không ghi |
Số 0 nghĩa là đã thử nhưng không đạt mức thấp nhất. Chữ X nghĩa là không thử hoặc phép thử không phù hợp với găng đó.
Vì sao có hai phép thử cắt
Phép thử cắt cũ (coupe) dùng một lưỡi dao tròn chạy qua lại trên mẫu găng cho tới khi cắt thủng. Với các loại sợi rất cứng như sợi thuỷ tinh, sợi thép, sợi chống cắt hiệu năng cao, chính lưỡi dao bị cùn đi trong lúc thử, nên kết quả bị sai lệch, có khi cao hơn thực tế.
Bản 2016 của EN 388 bổ sung phép thử theo ISO 13997 (thường gọi là TDM theo tên máy thử). Lưỡi dao thẳng, mỗi lần cắt dùng một lưỡi mới, máy đo lực tính bằng niutơn (N) cần để cắt đứt mẫu trên một quãng chuẩn. Khi lưỡi dao bị cùn trong phép coupe, phép TDM trở thành bắt buộc và là con số tham chiếu chính. Vì thế nhiều găng chống cắt cao ghi chữ X ở vị trí thứ hai.
Bảng cấp chống cắt A–F
| Cấp | Lực cắt tối thiểu (ISO 13997) | Mức nguy cơ, ví dụ việc |
|---|---|---|
| A | 2 N | Nguy cơ cắt rất thấp: lắp ráp nhẹ, cầm hàng khô |
| B | 5 N | Nguy cơ thấp: kho bãi, cầm thùng carton có mép sắc |
| C | 10 N | Nguy cơ trung bình: cầm phôi kim loại nhỏ, lắp ráp có cạnh sắc |
| D | 15 N | Nguy cơ khá cao: cầm tôn tấm, ống kim loại có ba via |
| E | 22 N | Nguy cơ cao: cầm kính tấm, tôn tấm lớn, sơ chế thịt cá với dao |
| F | 30 N | Nguy cơ rất cao: kính, kim loại tấm sắc, công việc có lưỡi cắt |
Cột "ví dụ việc" chỉ để hình dung. Mức thật cần dựa vào đánh giá rủi ro của từng việc: cạnh sắc tới đâu, cầm bao lâu, lực tay mạnh hay nhẹ.
Thang ANSI/ISEA 105 của Mỹ
Hàng theo chuẩn Mỹ dùng thang chống cắt A1 tới A9, đo bằng gam lực trên máy thử theo chuẩn ASTM. Thang Mỹ có nhiều bậc hơn nhưng cùng ý tưởng: số càng lớn chống cắt càng cao. Hai thang không quy đổi trực tiếp một đổi một, nên khi so găng giữa hai hệ, chỉ nên so tương đối.
Chống cắt không phải chống mọi thứ
- Chống cắt khác chống đâm. Găng chống cắt cấp F vẫn có thể bị mũi dao nhọn, kim tiêm, mảnh kính nhọn đâm xuyên giữa các sợi đan. Chỉ số đâm thủng (vị trí thứ tư) được thử với mũi tròn đầu, không phải kim. Việc có nguy cơ kim đâm cần găng chuyên cho kim, có chuẩn riêng.
- Chống cắt khác chống cưa. Lưỡi cưa, lưỡi máy chạy nhanh cắt bằng cơ chế khác hẳn. Không găng chống cắt nào làm cho việc chạm tay vào lưỡi máy đang chạy trở thành an toàn.
- Không đeo găng gần bộ phận quay. Máy khoan bàn, máy tiện, máy phay, trục cuốn: găng, kể cả găng chống cắt, có thể bị cuốn vào kéo cả bàn tay theo. Ở các máy này, quy tắc là không đeo găng khi máy đang chạy.
Găng chống cắt làm từ gì
Găng chống cắt thường được đan từ sợi hiệu năng cao như UHMWPE (polyetylen phân tử lượng siêu cao), aramid, sợi thuỷ tinh, sợi thép không gỉ, hoặc pha nhiều loại. Lòng bàn tay thường nhúng một lớp phủ nitrile, PU hoặc latex để tăng độ bám. Chuyện vật liệu sợi được bàn ở danh mục chất liệu; ở đây chỉ cần nhớ:
- Lớp phủ PU mỏng: cảm giác tay tốt, hợp việc lắp ráp khô.
- Lớp phủ nitrile: bám tốt khi có dầu.
- Lớp phủ latex: bám tốt khi ướt, nhưng có thể gây dị ứng.
- Găng lưới thép: dùng trong lò mổ, chế biến thịt cá, nơi cầm dao liên tục.
Giặt và thay găng chống cắt
Nhiều găng chống cắt dệt kim giặt được, nhưng mỗi loại sợi chịu nhiệt và chất tẩy khác nhau. Giặt nóng quá mức hoặc dùng thuốc tẩy có thể làm yếu sợi, giảm khả năng chống cắt dù găng nhìn vẫn nguyên. Đọc nhãn: một số găng ghi rõ chỉ số chống cắt còn giữ sau bao nhiêu lần giặt. Găng dùng trong bếp, chế biến thực phẩm cần giặt và làm khô theo quy trình vệ sinh của nơi làm.
Găng đã bị cắt một vết, dù nhỏ, cần thay: vết cắt làm đứt sợi và mở đường cho lần cắt sau. Găng mòn mỏng ở đầu ngón cái và ngón trỏ, chỗ cầm nắm nhiều nhất, cũng là dấu hiệu sắp hết đời.
Chọn đúng cỡ găng
Găng rộng làm tay vụng, phải bóp mạnh hơn, dễ tuột vật đang cầm, và đầu ngón thừa có thể kẹt. Găng chật làm mỏi tay, tê ngón. Cách đo đơn giản: dùng thước dây đo vòng quanh lòng bàn tay (không tính ngón cái) ở chỗ rộng nhất, rồi so với bảng cỡ của nhà sản xuất. Cỡ găng thường ghi bằng số từ 6 tới 11, hoặc S, M, L, XL.
Mang về dùng ngay: kiểm tra găng trước khi đeo
- Đọc ký hiệu: chữ cái cấp cắt có hợp việc hôm nay không.
- Nhìn kỹ đầu ngón và kẽ ngón cái: đây là chỗ mòn, thủng đầu tiên.
- Kéo nhẹ các mũi đan: không có sợi đứt, lỗ thủng, vết cắt.
- Lớp phủ không bong, không nứt.
- Găng ướt dầu, ướt máu, dính hoá chất: thay, giặt theo hướng dẫn hoặc bỏ.
Lỗi hay gặp
- Đọc nhầm số thứ hai (coupe) là cấp chống cắt, bỏ qua chữ cái.
- Đeo găng chống cắt rồi tự tin cầm dao, cầm lưỡi máy bất cẩn hơn.
- Đeo găng khi đứng máy khoan bàn, máy tiện.
- Dùng găng thủng đầu ngón vì "còn tốt phần lòng bàn tay".
Câu hỏi thường gặp
Găng tay chống cắt cấp 5 là gì?
"Cấp 5" thường là số thứ hai trong dãy EN 388, theo phép thử cắt lưỡi tròn (coupe) của chuẩn cũ. Từ bản 2016, chỉ số đáng tin hơn là chữ cái A–F theo phép thử ISO 13997, vì lưỡi tròn bị cùn khi thử sợi cứng. Găng chống cắt cao hiện nay thường ghi chữ X ở vị trí thứ hai và chữ D, E hoặc F ở vị trí thứ năm.
4X43D trên găng tay nghĩa là gì?
Theo EN 388:2016: chống mài mòn cấp 4, chống cắt lưỡi tròn không áp dụng (X), chống xé cấp 4, chống đâm thủng cấp 3, chống cắt ISO 13997 cấp D (ít nhất 15 N). Đây là găng chống cắt mức khá cao. Nếu có thêm chữ P ở cuối thì găng có đệm chống va đập.
Găng chống cắt có chống kim đâm không?
Không chắc. Phép thử đâm thủng của EN 388 dùng mũi tròn đầu, không phải kim nhọn, và kim có thể luồn qua giữa các sợi đan. Việc có nguy cơ kim tiêm, kim khâu cần loại găng chuyên chống kim.
Vì sao không được đeo găng khi dùng máy khoan bàn?
Găng có thể bị mũi khoan hoặc trục quay cuốn vào và kéo cả bàn tay theo trong tích tắc. Găng càng dai, như găng chống cắt, càng khó đứt để tay thoát ra. Với máy có bộ phận quay, quy tắc chung là không đeo găng khi máy chạy.
Thang ANSI A1 đến A9 khác EN 388 thế nào?
ANSI/ISEA 105 của Mỹ chia chống cắt thành chín bậc A1 tới A9, đo trên máy và cách thử của chuẩn Mỹ. EN 388:2016 dùng sáu bậc A tới F theo ISO 13997. Hai thang cùng ý tưởng nhưng không quy đổi một đổi một.
