Xe đạp cần hai loại đèn khác nhau: đèn trước màu trắng để mình thấy đường và người khác thấy mình đang tới, đèn sau màu đỏ để xe phía sau thấy mình. Số lumen trên hộp chỉ cho biết tổng lượng ánh sáng phát ra, không cho biết chùm sáng rơi vào đâu; một đèn ít lumen nhưng chùm sáng gọn có thể dùng tốt hơn đèn nhiều lumen chiếu loá. Chế độ nháy giúp nổi bật ban ngày và ở phía sau, còn ban đêm đèn trước để sáng đều thường dễ chịu và an toàn hơn cho cả mình lẫn người đi ngược chiều.
Đèn để thấy và đèn để được thấy
Hai việc này khác nhau và cần loại đèn khác nhau:
- Đèn để được thấy: nhỏ, nhẹ, vài chục tới vài trăm lumen. Đủ cho người khác nhận ra mình trên đường phố có đèn đường. Không đủ để soi ổ gà trên đường tối.
- Đèn để thấy đường: mạnh hơn, chùm sáng được thiết kế để soi mặt đường phía trước. Cần cho đường ngoại ô, đường đê, đường quê không đèn, đường đất.
Người đạp xe đi làm trong phố cần chủ yếu loại thứ nhất. Người đạp sớm trước bình minh trên đường đê, đường ven sông cần loại thứ hai.
Lumen, lux và chùm sáng
| Đơn vị | Đo gì | Nói lên điều gì |
|---|---|---|
| Lumen | Tổng lượng ánh sáng phát ra từ đèn | Đèn "mạnh" cỡ nào, nhưng không biết ánh sáng đi đâu |
| Lux | Lượng ánh sáng rơi trên một diện tích ở một khoảng cách | Mặt đường phía trước sáng cỡ nào |
| Chùm sáng | Hình dạng vùng được chiếu | Rộng, hẹp, có ngưỡng cắt phía trên hay không |
Một đèn tròn kiểu đèn pin, nhiều lumen, chiếu thành vòng tròn: một phần ánh sáng đi lên trời và vào mắt người đi ngược chiều. Một đèn có chùm sáng cắt phẳng phía trên, giống đèn ô tô chiếu gần, dồn ánh sáng xuống mặt đường. Ở Đức, quy định về phương tiện giao thông yêu cầu đèn trước xe đạp có ngưỡng cắt như vậy để không làm loá người khác; nhiều đèn bán ở châu Âu ghi thông số theo lux vì thế.
Mức lumen tham khảo
Đây là mức hay được khuyên trong cộng đồng đạp xe, không phải chuẩn:
| Hoàn cảnh | Đèn trước | Đèn sau |
|---|---|---|
| Phố có đèn đường, ban ngày âm u | Khoảng 100–300 lumen | Vài chục lumen trở lên |
| Đường ngoại ô, đường đê không đèn | Khoảng 400–800 lumen, chùm sáng soi đường | Sáng rõ, nhìn thấy từ xa |
| Đường đất, đường rừng ban đêm | Từ khoảng 1.000 lumen, kèm đèn đội mũ | Như trên |
Số lumen trên bao bì thường đo ở chế độ cao nhất và đôi khi được làm tròn rất hào phóng. Đánh giá thật bằng cách bật đèn trên đúng đoạn đường mình hay đi.
Đèn sau và tấm phản quang
Trên đường ngoài đô thị ban đêm, va chạm do xe cùng chiều phía sau đâm tới là loại được nhiều nghiên cứu an toàn giao thông nhắc tới như đặc biệt nghiêm trọng, vì tài xế nhận ra người đạp xe quá muộn. Đèn sau vì vậy không phải món phụ.
- Màu đỏ cho đèn sau; không dùng đèn trắng ở phía sau vì người lái phía sau dễ hiểu nhầm là xe ngược chiều.
- Gắn ở cọc yên, khung sau, giá baga; kiểm không bị túi đồ, áo khoác buộc trên baga che mất.
- Hai đèn sau là cách nhiều người dùng: một đèn sáng đều để người phía sau ước lượng khoảng cách, một đèn nháy để thu hút chú ý.
- Tấm phản quang: trắng phía trước, đỏ phía sau, vàng cam ở bàn đạp và nan bánh xe. Tấm phản quang không cần pin, không bao giờ hết điện, nhưng chỉ sáng khi có đèn khác chiếu vào.
Chế độ nháy: khi nào dùng
| Tình huống | Đèn trước | Đèn sau |
|---|---|---|
| Ban ngày, nhất là trời âm u | Nháy giúp nổi bật | Nháy giúp nổi bật |
| Ban đêm trong phố | Sáng đều hoặc sáng đều kèm xung nhẹ | Nháy hoặc một sáng đều một nháy |
| Ban đêm đường tối | Sáng đều để thấy đường | Một sáng đều một nháy |
| Đi theo nhóm | Sáng đều, hạ góc chiếu | Người cuối nhóm nháy, người giữa nhóm giảm độ sáng |
Lý do: đèn trước nháy mạnh ban đêm làm khó ước lượng khoảng cách và tốc độ, gây khó chịu cho người đi ngược chiều, và không soi được đường liên tục. Trong nhóm, đèn sau nháy mạnh ngay trước mắt người đạp phía sau làm họ mỏi mắt rất nhanh.
Gắn đèn và chỉnh góc chiếu
- Đèn trước gắn ở ghi đông hoặc phía dưới cổ lái. Chỉnh góc chúi xuống sao cho vùng sáng nhất rơi trên mặt đường cách xe một quãng vừa đủ phản ứng, không chiếu thẳng ngang tầm mắt người đi ngược chiều.
- Đèn đội mũ chiếu theo hướng nhìn, rất có ích ở khúc cua, đường đất. Nhưng nó chiếu thẳng vào mặt người khác khi mình quay đầu nhìn họ; nên dùng làm đèn phụ, không làm đèn chính trong phố.
- Đèn sau gắn thẳng đứng, chiếu ra sau, không chúi xuống đất hay ngửa lên trời.
- Dây cao su gắn đèn lão hoá theo nắng; kiểm định kỳ để đèn không rơi giữa đường.
Pin, sạc và chống nước
- Thời gian sáng ghi trên hộp thường cho chế độ thấp nhất. Ở chế độ cao, pin có thể hết nhanh hơn nhiều. Kiểm thời lượng thật trên chế độ mình dùng.
- Sạc trước mỗi chuyến đêm dài. Đèn sạc USB hết pin thường tắt khá đột ngột; nhiều đèn tự giảm độ sáng khi pin yếu.
- Đèn sau dự phòng nhỏ, chạy pin cúc áo, để sẵn trong túi yên là món rẻ mà có ích.
- Chống nước: mức IPX4 chịu nước bắn, IPX6 chịu tia nước mạnh, IPX7 chịu ngâm ngắn. Đạp mưa thường xuyên nên chọn từ IPX4 trở lên, và đậy kín nắp cổng sạc.
- Không để đèn sạc trong nắng trên xe nhiều giờ; nhiệt làm pin chai.
Bật đèn cả ban ngày: có đáng không
Ở nhiều nước, người đạp xe ngày càng bật đèn cả ban ngày, giống đèn chạy ban ngày của ô tô. Lý do đơn giản: trên con đường nhiều bóng cây, nắng gắt xen bóng râm, hoặc trời âm u, một chấm sáng nhấp nháy giúp tài xế nhận ra người đạp xe từ xa hơn. Một số nghiên cứu ở Bắc Âu ghi nhận người đạp xe bật đèn ban ngày ít gặp va chạm hơn; mức hiệu quả cụ thể khác nhau tuỳ nghiên cứu.
- Đèn sau nháy ban ngày là thói quen dễ nhất, tốn ít pin, đặc biệt trên đường quốc lộ, đường đê có xe tải.
- Đèn trước chế độ nháy ban ngày giúp người lái xe ngược chiều, xe từ ngõ ra nhận ra mình.
- Chọn đèn có chế độ ban ngày: nhiều đèn có kiểu nháy mạnh nhưng thời lượng pin dài, thiết kế riêng cho việc này.
- Không thay cho áo sáng màu: đèn chỉ nhìn thấy từ phía trước hoặc sau; từ hai bên ở ngã tư, màu áo và phản quang bánh xe mới là thứ lộ ra.
Mang về dùng ngay
Danh sách trước khi đạp tối
- Đèn trước trắng, đèn sau đỏ, cả hai đã sạc.
- Đèn trước chúi xuống mặt đường, không chiếu ngang tầm mắt.
- Đèn sau không bị túi đồ, áo khoác che.
- Tấm phản quang trước, sau, bàn đạp còn đủ và sạch.
- Có một đèn sau dự phòng nhỏ trong túi.
Lỗi hay gặp
- Dùng đèn trước nhiều lumen chiếu thẳng vào mặt người khác.
- Đèn sau gắn dưới túi baga, bị che hết.
- Chỉ có đèn trước, không có đèn sau.
- Không sạc, đèn tắt giữa đường tối.
Câu hỏi thường gặp
Đèn xe đạp bao nhiêu lumen là đủ?
Trong phố có đèn đường, đèn trước khoảng 100–300 lumen thường đủ để được nhìn thấy. Đường tối không đèn cần đèn soi đường mạnh hơn, thường từ khoảng 400 lumen trở lên với chùm sáng chiếu xuống mặt đường. Đây là mức tham khảo, không phải chuẩn.
Đèn xe đạp nên để nháy hay sáng đều?
Ban ngày, nháy giúp nổi bật. Ban đêm, đèn trước nên để sáng đều để thấy đường và để người khác ước lượng khoảng cách; đèn sau có thể nháy, tốt nhất là một sáng đều kèm một nháy.
Lumen và lux khác nhau thế nào?
Lumen đo tổng lượng ánh sáng đèn phát ra. Lux đo lượng ánh sáng rơi trên mặt đường ở một khoảng cách. Hai đèn cùng lumen có thể cho mặt đường sáng khác nhau tuỳ hình dạng chùm sáng.
Có cần đèn sau cho xe đạp không?
Rất cần, nhất là ban đêm trên đường ngoài đô thị, nơi xe đi cùng chiều phía sau là mối nguy lớn. Đèn sau màu đỏ, gắn không bị che, kèm tấm phản quang đỏ.
Đèn đội mũ xe đạp có tốt không?
Đèn đội mũ chiếu theo hướng nhìn, rất có ích ở khúc cua và đường đất. Nhưng nó dễ chiếu vào mặt người khác khi quay đầu, nên dùng làm đèn phụ bên cạnh đèn gắn ghi đông.
