Ngày sản xuất của đồ bảo hộ thường nằm ở bốn chỗ: đồng hồ ngày tháng đúc nổi trên đồ nhựa (mũ, kính, mặt nạ), nhãn may trên đồ vải và dây (dây đai, áo phản quang), dòng in trên bao bì với đồ dùng một lần (khẩu trang, phin lọc, găng dùng một lần), và hướng dẫn sử dụng ghi tuổi thọ. Hạn dùng thì nhà sản xuất tính theo một trong hai cách: tính từ ngày sản xuất, hoặc tính từ ngày bắt đầu dùng nhưng không vượt một mốc tối đa kể từ ngày sản xuất. Không có một con số chung cho mọi món; con số đúng là con số trong hướng dẫn của chính món đó.
Vì sao đồ bảo hộ có hạn dùng
Đồ bảo hộ làm từ nhựa, cao su, sợi tổng hợp và vật liệu lọc. Những vật liệu này lão hoá theo thời gian, kể cả khi nằm trong kho:
- Nhựa giòn dần dưới tia cực tím và nhiệt.
- Cao su và chất đàn hồi cứng lại, nứt, mất đàn hồi (dây đeo khẩu trang, gioăng mặt nạ).
- Sợi polyamide, polyester trong dây đai yếu dần khi phơi nắng, khi tiếp xúc hoá chất.
- Vật liệu lọc như lớp tích điện trong khẩu trang hay than hoạt tính trong phin lọc có thể suy giảm hoặc hấp phụ hơi ẩm, hơi khí từ môi trường.
- Polyurethane ở đế giày và lớp tráng có thể thuỷ phân trong môi trường nóng ẩm.
Hạn dùng là cách nhà sản xuất nói: "trong khoảng thời gian này, nếu bảo quản và sử dụng theo hướng dẫn, món đồ vẫn đạt tính năng như khi được thử nghiệm".
Cách đọc đồng hồ ngày tháng trên đồ nhựa
Trên mũ bảo hộ, mũ bảo hiểm, kính, thân mặt nạ, nhiều nhà sản xuất đúc nổi một hình tròn nhỏ giống mặt đồng hồ. Có vài kiểu hay gặp:
- Kiểu một vòng: ở giữa là hai chữ số cuối của năm (ví dụ "25" là năm 2025), xung quanh là các số 1–12 chỉ tháng, một mũi tên chỉ vào tháng sản xuất.
- Kiểu hai vòng hoặc hai nửa: một vòng chỉ năm, một vòng chỉ tháng, mỗi vòng có mũi tên riêng.
- Kiểu mũi tên kèm chấm: năm ở giữa, tháng được đánh dấu bằng số chấm hoặc vị trí khắc.
Hình đồng hồ thường nằm ở mặt trong vỏ mũ, dưới lớp lót, hoặc ở gọng kính phía trong. Một số mũ có thêm vòng tròn trống để người dùng ghi ngày bắt đầu sử dụng. Nếu không chắc cách đọc, hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất luôn giải thích.
Bảng: tìm ngày ở đâu, hạn tính thế nào
| Loại đồ | Ngày sản xuất nằm ở | Hạn dùng thường được ghi |
|---|---|---|
| Mũ bảo hộ, mũ bảo hiểm | Đồng hồ đúc nổi trong vỏ; nhãn dán trong mũ | Trong hướng dẫn; thường kèm khuyến cáo thay sau va đập |
| Kính bảo hộ, mặt nạ hàn | Đồng hồ đúc trên gọng hoặc khung; nhãn trên hộp | Trong hướng dẫn; tròng trầy, nứt thì thay sớm hơn |
| Khẩu trang lọc bụi | In trên hộp, có khi in trên từng chiếc | Hạn bảo quản in trên hộp, tính khi còn nguyên đóng gói |
| Phin lọc mặt nạ phòng độc | In trên phin và bao bì | Hạn khi còn niêm phong; sau khi mở, thời gian dùng phụ thuộc nồng độ hơi và giờ dùng |
| Dây đai, dây chống rơi | Nhãn may: tháng và năm sản xuất, số sê-ri | Tuổi thọ tối đa trong hướng dẫn; còn phụ thuộc kiểm định định kỳ |
| Găng cách điện | Dập trên cổ găng | Hạn bảo quản và lịch thử điện định kỳ theo nhà sản xuất |
| Găng dùng một lần (nitrile, latex) | In trên hộp | Hạn bảo quản trên hộp |
| Giày bảo hộ | Nhãn trong lưỡi gà hoặc thành giày | Thường không có hạn cứng; thay khi hỏng đế, mũi, mòn gai |
| Áo phản quang | Nhãn may | Số lần giặt tối đa ghi trên nhãn; thay khi dải phản quang mờ, bong |
Hai cách tính hạn: từ ngày sản xuất và từ ngày dùng
Đây là chỗ hay nhầm nhất. Nhiều nhà sản xuất tách hạn dùng thành hai phần:
- Thời gian lưu kho tối đa khi còn nguyên trong bao bì, bảo quản đúng điều kiện (khô, mát, tránh nắng).
- Thời gian sử dụng kể từ lần dùng đầu tiên.
Tổng hai phần không được vượt một mốc tối đa tính từ ngày sản xuất. Ví dụ minh hoạ cách tính (con số chỉ để minh hoạ, không phải của một sản phẩm cụ thể): nếu hướng dẫn ghi "lưu kho tối đa X năm, sử dụng tối đa Y năm, tổng không quá Z năm", thì một món đã nằm kho lâu sẽ còn ít thời gian sử dụng hơn món mới về.
Hệ quả thực tế: hàng tồn kho lâu năm, dù còn nguyên hộp, có thể chỉ còn rất ít thời gian sử dụng. Khi mua số lượng lớn cho công trình, nên hỏi ngày sản xuất của lô hàng.
Hạn dùng không phải điều kiện duy nhất
Một món đồ còn hạn vẫn phải loại bỏ ngay nếu:
- Đã chịu sự cố mà nó được thiết kế để chặn (mũ bị va đập mạnh, dây đai đã chặn một cú rơi).
- Có hư hại nhìn thấy: nứt, rách, sờn, cháy, biến dạng, đổi màu bất thường.
- Tiếp xúc với hoá chất, nhiệt độ cao vượt mức cho phép.
- Không qua được lần kiểm tra trước khi dùng hoặc kiểm định định kỳ.
Ngược lại, một món đồ đã hết hạn thì loại bỏ dù trông còn tốt. Lão hoá vật liệu không phải lúc nào cũng nhìn thấy được.
Ghi chép: cách đơn giản để không phải nhớ
Ở công trình và xưởng có quy củ, mỗi món đồ chống rơi có một phiếu theo dõi riêng. Ở nhà hay ở tổ thợ nhỏ, có thể làm đơn giản hơn:
- Dùng bút dạ không phai ghi ngày bắt đầu dùng lên nhãn hoặc vùng nhà sản xuất cho phép ghi. Không viết, khắc, dán nhãn lên vỏ mũ khi hướng dẫn không cho phép, vì một số dung môi và keo có thể làm hại nhựa.
- Lập một bảng tính hoặc một trang sổ: tên món, số sê-ri, ngày sản xuất, ngày bắt đầu dùng, ngày phải thay, ngày kiểm tra gần nhất.
- Đặt nhắc lịch trên điện thoại cho những món có ngày thay cố định.
- Giữ hướng dẫn sử dụng, chụp ảnh lại nếu sợ mất.
Mang về dùng ngay: kiểm tra trong 2 phút
- Tìm ngày sản xuất trên đồ (đồng hồ đúc, nhãn may, bao bì).
- Tìm hạn dùng hoặc tuổi thọ trong hướng dẫn sử dụng.
- Xem hạn tính từ ngày sản xuất hay từ ngày dùng.
- Nhìn tình trạng thực tế: còn hạn nhưng hỏng thì vẫn thay.
- Ghi lại ngày bắt đầu dùng và ngày phải thay.
Câu hỏi thường gặp
Cách xem ngày sản xuất trên mũ bảo hộ?
Phần lớn mũ có một hình tròn đúc nổi giống mặt đồng hồ ở mặt trong vỏ, thường dưới lớp lót. Số ở giữa là năm (hai chữ số cuối), mũi tên chỉ vào tháng sản xuất. Một số mũ có nhãn dán ghi ngày tháng; hướng dẫn sử dụng sẽ giải thích cách đọc.
Khẩu trang lọc bụi có hạn sử dụng không?
Có. Hạn bảo quản được in trên hộp và tính khi khẩu trang còn nguyên đóng gói, cất đúng điều kiện. Sau khi đã dùng, khẩu trang loại không dùng lại (NR) chỉ dùng trong một ca làm việc. Khẩu trang hết hạn có thể có dây đeo và lớp lọc suy giảm.
Dây đai an toàn dùng được bao lâu?
Tuổi thọ tối đa do nhà sản xuất ghi trong hướng dẫn và trên nhãn, thường tính từ ngày sản xuất. Ngoài ra dây đai phải được kiểm tra trước mỗi lần dùng và kiểm định định kỳ; hỏng hoặc đã chặn một cú rơi thì loại bỏ ngay dù còn hạn.
Đồ bảo hộ còn mới trong hộp nhưng để lâu có dùng được không?
Phụ thuộc thời gian lưu kho tối đa trong hướng dẫn. Nhiều nhà sản xuất tính hạn từ ngày sản xuất, nên hàng tồn kho lâu có thể chỉ còn ít thời gian dùng hoặc đã hết hạn. Kiểm ngày sản xuất trước khi dùng.
Hạn dùng tính từ ngày sản xuất hay ngày mua?
Hầu hết tính từ ngày sản xuất, không phải ngày mua. Một số nhà sản xuất cho tính thời gian sử dụng từ lần dùng đầu, nhưng vẫn giới hạn tổng thời gian kể từ ngày sản xuất. Cách tính cụ thể luôn nằm trong hướng dẫn sử dụng của từng món.
