Trên một món đồ bảo hộ, mỗi ký hiệu trả lời một câu hỏi khác nhau. CE nói món đồ được bán hợp lệ ở châu Âu; số EN nói nó đã thử theo tiêu chuẩn nào và đạt mức gì; ANSI/ISEA là hệ tiêu chuẩn của Mỹ; QCVN là quy chuẩn bắt buộc của Việt Nam, còn dấu CR cho biết hàng đã được công bố hợp quy với quy chuẩn đó. Đọc đủ bốn tầng này là biết món đồ chặn được gì, và quan trọng hơn, không chặn được gì.
Vì sao phải đọc nhãn chứ không đọc lời quảng cáo
Lời quảng cáo thường dùng những chữ không có nghĩa kỹ thuật: "siêu bền", "chống cắt", "chuẩn châu Âu". Một đôi găng có thể chống cắt ở mức rất thấp mà vẫn được gọi là "găng chống cắt". Một chiếc mũ có thể ghi "đạt chuẩn" mà không nói chuẩn nào. Nhãn và ký hiệu đúc trên đồ thì khác: chúng phải khớp với một tiêu chuẩn có thật, có phép thử, có ngưỡng đạt.
Sợi chỉ chung của mọi món trang bị là thế này: mỗi món chặn một mối nguy cụ thể. Ký hiệu cho biết mối nguy nào. Một chiếc kính chịu va đập không che được hơi axit; một khẩu trang lọc bụi không lọc được hơi dung môi. Người đọc nhãn sẽ không dùng nhầm.
Tầng 1: dấu CE và con số bốn chữ số bên cạnh
Ở Liên minh châu Âu, đồ bảo hộ cá nhân chịu Quy định (EU) 2016/425, áp dụng từ tháng 4/2018, thay cho chỉ thị cũ 89/686/EEC. Quy định chia đồ bảo hộ làm ba nhóm theo mức rủi ro:
| Nhóm | Rủi ro | Ví dụ | Trên nhãn thấy gì |
|---|---|---|---|
| Nhóm I | Tối thiểu, người dùng tự nhận ra | Găng làm vườn, kính râm thường | CE, nhà sản xuất tự đánh giá |
| Nhóm II | Không thuộc nhóm I và III | Mũ bảo hộ, kính bảo hộ, giày bảo hộ, áo phản quang | CE, đã qua thử kiểu ở một tổ chức được chỉ định |
| Nhóm III | Có thể gây chết người hoặc tổn thương không hồi phục | Khẩu trang lọc bụi, mặt nạ phòng độc, dây đai chống rơi, găng cách điện, găng chống hoá chất | CE kèm số bốn chữ số của tổ chức giám sát sản xuất |
Con số bốn chữ số sau dấu CE là mã của tổ chức được chỉ định (notified body), tra được trên cơ sở dữ liệu NANDO của Uỷ ban châu Âu. Một khẩu trang FFP2 hay một dây đai toàn thân mà chỉ có CE trơn, không có số, là dấu hiệu đáng ngờ. Ngược lại, một đôi găng làm vườn không có số là bình thường.
Từ khi Anh rời EU, hàng bán ở Anh có thể mang dấu UKCA thay cho CE. Cách đọc tương tự.
Tầng 2: số tiêu chuẩn EN và các mã đi kèm
Dấu CE chỉ nói "được phép bán". Còn món đồ giỏi tới đâu thì nằm ở số tiêu chuẩn EN (hoặc EN ISO) và các ký hiệu theo sau. Mỗi tiêu chuẩn có cách viết riêng, nhưng quy luật chung là: số hiệu chuẩn + năm phiên bản + mã kết quả thử.
Vài ví dụ hay gặp
- EN 397 trên mũ bảo hộ công nghiệp. Có thể kèm các yêu cầu tuỳ chọn như chịu nhiệt độ thấp (-20 °C, -30 °C), chịu kim loại nóng chảy (MM), cách điện 440 V AC.
- EN 166 trên kính: chữ S, F, B, A chỉ mức chịu va đập tăng dần.
- EN 149 FFP2 NR D trên khẩu trang: FFP2 là cấp lọc, NR là không dùng lại sau một ca (R là dùng lại được), D là đạt phép thử bám bụi dolomite.
- EN 388 trên găng: bốn chữ số và một hoặc hai chữ cái, mỗi vị trí là một phép thử cơ học.
- EN ISO 20345 S3 trên giày bảo hộ: S3 là tổ hợp nhiều tính năng (mũi bảo vệ, chống tĩnh điện, chống thấm, chống đâm xuyên, đế có gai).
- EN 361 trên dây đai toàn thân chống rơi.
Năm phiên bản quan trọng hơn người ta nghĩ. Ví dụ EN ISO 20345 bản 2022 đổi một số ký hiệu so với bản 2011; EN 388 bản 2016 thêm phép thử cắt TDM chấm theo chữ A–F. Thấy số chuẩn không kèm năm, hoặc năm rất cũ trên hàng mới, thì nên hỏi thêm.
Hình vẽ ký hiệu (pictogram)
Găng tay và một số đồ khác in hình chiếc khiên kèm biểu tượng bên trong, theo bộ ký hiệu chuẩn hoá quốc tế. Hình khiên có búa là bảo vệ cơ học (EN 388), hình bình thí nghiệm là chống hoá chất (EN ISO 374), hình ngọn lửa là chịu nhiệt (EN 407), hình bông tuyết là chịu lạnh (EN 511). Biểu tượng quyển sách có chữ "i" nghĩa là phải đọc hướng dẫn kèm theo, vì có những giới hạn không in hết lên nhãn được.
Tầng 3: ANSI/ISEA, NIOSH và hàng theo chuẩn Mỹ
Mỹ không có một dấu chung kiểu CE. Đồ bảo hộ ghi thẳng số tiêu chuẩn, phần lớn do Hiệp hội Thiết bị An toàn Quốc tế (ISEA) soạn và Viện Tiêu chuẩn Quốc gia Mỹ (ANSI) công nhận:
- ANSI/ISEA Z89.1 cho mũ bảo hộ: Type I chịu va đập đỉnh đầu, Type II chịu cả đỉnh lẫn bên; Class G, E, C là mức cách điện.
- ANSI/ISEA Z87.1 cho kính: dấu Z87+ nghĩa là đạt mức va đập cao, Z87 trơn là mức cơ bản.
- ANSI/ISEA 107 cho áo phản quang.
- ANSI/ISEA 105 cho găng, có thang cắt A1–A9.
Riêng khẩu trang và mặt nạ lọc theo chuẩn Mỹ phải được NIOSH phê duyệt. Trên khẩu trang N95 thật có tên NIOSH, số phê duyệt dạng TC-84A-xxxx, số lô và mã sản phẩm. Số TC tra được trên danh sách thiết bị được chứng nhận của NIOSH. NIOSH còn công bố danh sách khẩu trang giả mạo hoặc ghi sai chứng nhận, nên tra được thì nên tra.
Tầng 4: QCVN, TCVN và dấu hợp quy CR
Ở Việt Nam có hai loại văn bản kỹ thuật dễ nhầm với nhau:
| TCVN | QCVN | |
|---|---|---|
| Tên đầy đủ | Tiêu chuẩn quốc gia | Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia |
| Tính bắt buộc | Tự nguyện áp dụng, trừ khi được một văn bản bắt buộc viện dẫn | Bắt buộc với sản phẩm thuộc phạm vi |
| Ai ban hành | Cơ quan tiêu chuẩn quốc gia công bố | Bộ quản lý ngành ban hành, ký hiệu có tên bộ ở cuối |
| Ví dụ | Nhiều TCVN được chuyển dịch từ EN, ISO | QCVN 2:2021/BKHCN về mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy |
Dấu CR (hai chữ C và R lồng nhau) là dấu hợp quy. Sản phẩm thuộc diện phải chứng nhận hoặc công bố hợp quy, khi đã làm xong thủ tục, mới được gắn dấu này trước khi lưu thông. Mũ bảo hiểm xe máy bán ở Việt Nam là ví dụ quen thuộc nhất: không có dấu CR thì không được bán. Một số loại phương tiện bảo vệ cá nhân dùng trong lao động cũng có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng do cơ quan quản lý lao động ban hành.
Lưu ý quan trọng: dấu CR cho biết hàng đạt quy chuẩn Việt Nam, không thay cho cấp độ cụ thể. Muốn biết găng chống cắt tới mức nào, vẫn phải đọc mã EN 388 hay ANSI/ISEA 105 nếu nhà sản xuất có ghi.
Những thông tin khác trên nhãn cũng đáng đọc
- Tên và địa chỉ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu. Đồ bảo hộ nghiêm túc luôn có, vì họ chịu trách nhiệm pháp lý.
- Cỡ. Găng, giày, dây đai, khẩu trang đều có cỡ. Đồ không vừa thì chuẩn cao mấy cũng hở.
- Ngày sản xuất, số lô, số sê-ri. Cần khi tính hạn dùng và khi có đợt thu hồi.
- Hướng dẫn bảo quản, giặt. Dây đai giặt sai cách hay áo phản quang giặt quá số lần cho phép có thể mất tính năng.
- Giới hạn sử dụng. Ví dụ khẩu trang lọc bụi ghi rõ không dùng cho khí, hơi độc, hay môi trường thiếu oxy.
Mang về dùng ngay: đọc nhãn trong 60 giây
- Tìm số tiêu chuẩn. Có số EN, ANSI/ISEA, QCVN hay không? Không có số nào là bỏ qua lời "đạt chuẩn".
- So số chuẩn với việc mình làm. EN 166 là kính chịu va đập, không phải kính chống hoá chất bắn (cần thêm ký hiệu trường dùng phù hợp). EN 149 là bụi, không phải hơi độc.
- Đọc mã cấp độ. FFP1 hay FFP3? Cắt cấp B hay cấp E? Đó mới là câu trả lời "chống tới đâu".
- Với đồ nhóm III, tìm số bốn chữ số sau CE hoặc số TC của NIOSH.
- Tìm ngày sản xuất và cỡ. Hàng tồn kho quá lâu hoặc sai cỡ là hai lỗi rất hay gặp.
Những lỗi đọc nhãn hay gặp nhất: tưởng CE là "chất lượng châu Âu" trong khi nó chỉ là dấu hợp lệ; tưởng mọi khẩu trang "N95" đều được NIOSH duyệt; tưởng dấu CR của mũ xe máy cũng đủ cho mũ công trường (hai loại mũ, hai chuẩn khác nhau).
Câu hỏi thường gặp
Dấu CE trên đồ bảo hộ có nghĩa là gì?
CE là dấu cho biết nhà sản xuất tuyên bố sản phẩm đáp ứng các yêu cầu của luật EU và được phép bán trong khối. Với đồ bảo hộ, quy định gốc là (EU) 2016/425. Dấu CE không cho biết cấp độ bảo vệ; muốn biết phải đọc số tiêu chuẩn EN và mã cấp độ đi kèm.
Con số sau dấu CE trên khẩu trang là gì?
Đó là mã bốn chữ số của tổ chức được chỉ định giám sát quá trình sản xuất, bắt buộc với đồ bảo hộ nhóm III như khẩu trang lọc bụi, mặt nạ phòng độc, dây đai chống rơi. Mã này tra được trên cơ sở dữ liệu NANDO của Uỷ ban châu Âu. Đồ nhóm III không có số này là đáng ngờ.
QCVN và TCVN khác nhau thế nào?
QCVN là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, bắt buộc áp dụng cho sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh. TCVN là tiêu chuẩn quốc gia, tự nguyện áp dụng trừ khi được một văn bản bắt buộc viện dẫn. Nhiều TCVN về đồ bảo hộ được chuyển dịch từ tiêu chuẩn EN hoặc ISO.
Dấu CR trên mũ bảo hiểm nghĩa là gì?
CR là dấu hợp quy, cho biết sản phẩm đã được chứng nhận và công bố phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi bán. Với mũ bảo hiểm xe máy, quy chuẩn hiện hành là QCVN 2:2021/BKHCN. Dấu CR trên mũ xe máy không biến nó thành mũ bảo hộ lao động.
Làm sao biết khẩu trang N95 có được NIOSH duyệt không?
Khẩu trang N95 thật in tên NIOSH, số phê duyệt dạng TC-84A kèm bốn chữ số, số lô và mã sản phẩm. Số TC này tra được trên danh sách thiết bị được chứng nhận của NIOSH. Chữ "N95" in trên bao bì mà không có số TC thì chưa đủ để tin.
