Đồ bảo hộ giả, nhái: những dấu hiệu nhận ra trước khi dùng

Đồ bảo hộ giả thường lộ ở ba chỗ: nhãn thiếu hoặc sai (số chuẩn không có năm, đồ nhóm rủi ro cao không có mã tổ chức chứng nhận, số phê duyệt không tra ra), đường gia công cẩu thả (đường may, mối dán, chữ in nhoè), và giấy tờ đi kèm không có (không hướng dẫn sử dụng, không tên nhà sản xuất). Không dấu hiệu nào đơn lẻ là bằng chứng chắc, nhưng gặp từ hai dấu trở lên thì đừng đặt mạng mình vào món đó.

Vì sao đồ bảo hộ giả nguy hiểm hơn đồ giả thông thường

Một chiếc áo giả hàng hiệu chỉ mặc xấu hơn. Một chiếc khẩu trang giả trông y như thật, đeo vào vẫn thấy "kín", nhưng lớp lọc có thể chỉ là vải không dệt thường, không có lớp tích điện giữ hạt bụi mịn. Người đeo không có cách nào cảm nhận được sự khác biệt cho tới khi bị ảnh hưởng sức khoẻ sau nhiều năm. Dây đai giả còn tệ hơn: nó chỉ bị "thử" đúng một lần, vào lúc người ta rơi.

Trong những năm khẩu trang khan hiếm, NIOSH ở Mỹ phải lập hẳn một trang công khai danh sách khẩu trang giả mạo hoặc ghi sai chứng nhận, kèm ảnh chụp từng mẫu. Các cơ quan giám sát thị trường ở châu Âu cũng thường xuyên cảnh báo khẩu trang ghi FFP2 nhưng lọc không đạt. Đây không phải chuyện hiếm.

Những loại đồ hay bị làm giả

Dấu hiệu trên nhãn và ký hiệu

Số tiêu chuẩn

• Không có năm phiên bản, hoặc ghi phiên bản đã quá cũ trên hàng "mới về".
• Số chuẩn không khớp với loại đồ. Ví dụ khẩu trang ghi EN 14683 (chuẩn khẩu trang y tế) nhưng quảng cáo là "lọc bụi công nghiệp FFP2". Hai chuẩn khác nhau hoàn toàn.
• Mã cấp độ quá đẹp so với độ dày, độ nặng. Găng mỏng nhẹ như găng vải mà ghi chống cắt cấp cao nhất là chuyện đáng hỏi lại.

Dấu chứng nhận

• Đồ nhóm III theo luật EU (khẩu trang lọc bụi, mặt nạ phòng độc, dây đai chống rơi, găng cách điện, găng hoá chất) mà dấu CE không có mã bốn chữ số đi kèm.
• Mã bốn chữ số có nhưng tra trên cơ sở dữ liệu NANDO thì tổ chức đó không được chỉ định cho loại đồ này, hoặc không tồn tại.
• Khẩu trang ghi N95 nhưng không có số TC-84A, không có chữ NIOSH, hoặc số TC tra ra lại là của một hãng khác.
• Về dấu CE, người ta hay nói tới chuyện hai chữ C và E in sát nhau là "China Export". Uỷ ban châu Âu từng giải thích không có dấu nào như vậy theo luật; điều có thật là dấu CE có tỷ lệ chuẩn (hai chữ là hai cung tròn với khoảng cách nhất định). Dấu méo, lệch tỷ lệ là một gợi ý, không phải bằng chứng; nhãn đầy đủ và giấy tờ mới là bằng chứng.

Dấu hiệu trên chính món đồ

• Đường may. Dây đai thật có các đường may chịu lực theo mẫu nhất định, chỉ thường khác màu với dây để dễ kiểm tra. Đường may thưa, lệch, đầu chỉ cháy vụng là đáng ngờ.
• Nhãn. Đồ thật thường may hoặc ép nhãn bền, có số sê-ri, ngày sản xuất. Nhãn dán giấy, chữ nhoè sau vài lần chạm là dấu hiệu xấu.
• Kim loại. Khoá nối, móc chống rơi thật thường được dập hoặc khắc ký hiệu chuẩn và lực chịu. Ký hiệu in sơn bong được là đáng ngờ.
• Trọng lượng và độ cứng. Mũ quá nhẹ, lớp xốp bên trong mỏng hoặc không có; giày bảo hộ nhẹ bất thường so với ghi chú mũi thép.
• Mùi. Hàng nhựa, cao su kém chất lượng thường có mùi hoá chất nồng, nhất là khẩu trang và găng.

Dấu hiệu từ giấy tờ và nơi bán

Đồ bảo hộ thật luôn đi kèm hướng dẫn sử dụng bằng ngôn ngữ của nơi bán, có tên và địa chỉ nhà sản xuất. Với hàng theo luật EU, nhà sản xuất phải cung cấp tuyên bố hợp chuẩn EU (EU Declaration of Conformity), thường kèm trong hộp hoặc có đường dẫn để tải. Ở Việt Nam, hàng thuộc diện phải hợp quy cần có dấu CR, và người mua tổ chức (công ty, công trình) có quyền yêu cầu giấy chứng nhận hợp quy, chứng từ nhập khẩu.

Nơi bán cũng nói lên nhiều điều. Đồ bảo hộ mua cho cả đội thợ nên lấy từ nhà phân phối có hoá đơn, chịu trách nhiệm đổi trả. Hàng không rõ nguồn gốc, không hoá đơn, không người chịu trách nhiệm là rủi ro đã nằm sẵn trước khi mở hộp.

Thử tại chỗ được gì và không được gì

Có vài phép thử đơn giản người mua làm được, nhưng phải hiểu giới hạn của chúng:

Đừng tự thử phá huỷ: đập mũ, kéo dây đai bằng xe, cắt găng bằng dao. Những phép thử đó vừa không chính xác vừa làm hỏng đồ, và kết quả "vẫn ổn" dễ tạo ảo tưởng an toàn.

Mang về dùng ngay: 5 lỗi hay gặp khi mua đồ bảo hộ

1. Mua theo ảnh, không xem nhãn thật. Hỏi người bán chụp nhãn, mặt trong, ký hiệu đúc trước khi đặt.
2. Tin chữ "chuẩn châu Âu" không kèm số. Không có số EN cụ thể thì coi như không có chuẩn.
3. Mua đồ nhóm rủi ro cao ở nơi không có hoá đơn. Khẩu trang lọc bụi, dây đai, găng cách điện là những thứ không nên tiết kiệm công tìm nguồn.
4. Bỏ hướng dẫn sử dụng. Hướng dẫn chứa giới hạn sử dụng, cách kiểm tra, hạn dùng. Giữ lại cùng với hoá đơn.
5. Dùng một mẫu "trông giống" để thay mẫu đã được duyệt cho công trình. Bộ phận an toàn chọn mẫu theo chuẩn; đổi mẫu thì phải kiểm lại.

Nếu đã lỡ mua và nghi ngờ, cách an toàn nhất là ngưng dùng cho việc có rủi ro cao, chụp nhãn gửi nhà sản xuất chính hãng hỏi, và giữ lại làm bằng chứng nếu cần khiếu nại.