Bộ lặn ống thở cho người mới gồm một mặt nạ kính cường lực che cả mắt và mũi, vừa khít mặt, cùng một ống thở có đầu chắn nước và van xả ở đáy. Chọn mặt nạ bằng phép thử hít nhẹ bằng mũi khi chưa đeo dây; dùng thì thở chậm, sâu, nổi trên mặt nước và luôn đi cùng người khác. Lặn ống thở là bơi trên mặt nước nhìn xuống, không phải lặn sâu.
Mặt nạ lặn khác kính bơi ở đâu
Kính bơi chỉ che hai mắt. Mặt nạ lặn che cả mũi trong một khoang khí chung. Khác biệt này có ý nghĩa thật:
- Khi người lặn ống thở hụp xuống sâu một chút, áp suất nước ép lên khoang khí. Mặt nạ có mũi bên trong cho phép thở nhẹ ra bằng mũi để cân bằng áp lực, tránh cảm giác mặt nạ hút chặt vào mặt. Kính bơi không làm được việc này, hụp xuống sâu bằng kính bơi sẽ bị ép đau mắt.
- Mặt nạ có tầm nhìn rộng hơn, tròng thường bằng kính cường lực.
- Mũi nằm trong mặt nạ nên người mới không bị sặc nước mũi, buộc phải thở bằng miệng qua ống thở.
Ở châu Âu, mặt nạ lặn và ống thở có chuẩn riêng (EN 16805 cho mặt nạ, EN 1972 cho ống thở). Khi chọn, chỉ cần nhớ những điểm có thể tự kiểm tra bằng mắt và tay, kể ra dưới đây.
Chọn mặt nạ: ba thứ cần nhìn
Tròng kính cường lực
Mặt nạ lặn tử tế dùng kính cường lực, thường có ký hiệu khắc trên kính. Kính cường lực khi vỡ thành mảnh vụn nhỏ, không thành mảnh sắc dài như kính thường. Mặt nạ đồ chơi tròng nhựa mỏng thì dễ xước, dễ mờ và méo hình. Mặt nạ một tròng cho tầm nhìn liền mạch; mặt nạ hai tròng có thể lắp tròng có độ cho người cận.
Viền silicon
Viền mềm ôm mặt là thứ quyết định kín hay rò. Silicon trong hoặc đen đều được; silicon trong cho cảm giác sáng hơn, silicon đen giảm chói khi chụp ảnh và ít ố vàng.
Phép thử hít mũi
- Gạt dây mặt nạ ra phía trước, không đeo vào đầu.
- Vén tóc khỏi trán, áp mặt nạ vào mặt.
- Hít nhẹ bằng mũi rồi nín, buông tay.
- Mặt nạ vừa sẽ dính lại trên mặt. Mặt nạ rơi hoặc nghe tiếng xì khí ở một chỗ là viền không khớp.
Người có ria mép thường bị rò ở mép trên viền. Bôi một lớp mỏng sáp hoặc mỡ bôi trơn an toàn cho da lên ria giúp kín hơn; hoặc chấp nhận một chút nước và tập xả.
Ống thở: ba kiểu phổ biến
| Kiểu | Cấu tạo | Hợp với |
|---|---|---|
| Ống đơn giản (chữ J) | Một ống cong và ngậm miệng | Người đã quen, người lặn tự do; phải tự thổi xả nước |
| Ống bán khô | Đầu có tấm chắn tạt nước, đáy có van xả | Đa số người mới; giảm nước sóng tạt vào |
| Ống khô | Đầu có van phao tự đóng khi ống chìm, đáy có van xả | Người mới, người hay sặc; không hợp khi hụp sâu thường xuyên |
Ống thở không nên quá dài hay quá rộng. Phần không khí nằm trong ống là khí cũ mình vừa thở ra, mỗi lần hít vào lại hít một phần khí đó. Ống càng dài, phần này càng lớn và hít càng nặng. Đó là lý do không tự nối ống thở dài thêm để "thở được sâu hơn": dưới mặt nước chỉ vài chục phân, phổi đã không đủ sức hút không khí qua ống từ mặt nước xuống.
Ngậm miệng ống thở bằng silicon mềm, vừa miệng. Ngậm quá chặt sau nửa giờ sẽ mỏi hàm; chỉ cần môi khép kín quanh ngậm.
Mặt nạ mới bị mờ: chuyện lớp dầu nhà máy
Mặt nạ kính mới thường còn một lớp màng mỏng từ khâu sản xuất ở mặt trong kính, khiến hơi nước đọng thành giọt rất nhanh. Cách nhiều người lặn làm là chà nhẹ mặt trong kính cường lực bằng kem đánh răng loại không hạt, rồi rửa sạch, lặp vài lần trước chuyến đầu tiên. Lưu ý: cách này chỉ dùng cho tròng kính cường lực, không dùng cho tròng nhựa hoặc tròng có lớp phủ; xem hướng dẫn của nhà sản xuất trước. Trước mỗi lần xuống nước, dùng dung dịch chống mờ hoặc tráng nước sạch.
Thở và xả nước: tập ở chỗ nông trước
- Đứng ở nước ngang ngực, đeo mặt nạ, ngậm ống thở.
- Cúi mặt xuống nước, thở chậm và sâu qua ống. Thở nhanh, nông dễ thấy hụt hơi.
- Khi có nước vào ống, đừng hít mạnh. Thổi ra một hơi dứt khoát để đẩy nước ra qua đầu ống hoặc van xả, rồi hít vào thận trọng.
- Tập xả nước khỏi mặt nạ: ngửa đầu nhẹ, ấn phần trên khung mặt nạ, thở ra bằng mũi để đẩy nước ra phía dưới.
- Khi đã thoải mái mới bơi ra xa, nằm nổi úp, đạp chân nhẹ.
Nếu thấy hoảng, hụt hơi, cứ ngẩng đầu khỏi nước, tháo ngậm ống ra và thở bình thường. Người mới nên mặc áo nổi dành cho lặn ống thở hoặc áo phao để có thể nghỉ trên mặt nước mà không cần đạp.
Lặn ống thở an toàn ngoài biển
- Luôn đi theo cặp, thống nhất ký hiệu tay đơn giản: ổn, cần giúp, quay lại.
- Hỏi người địa phương hoặc đội cứu hộ về dòng chảy, giờ thuỷ triều trước khi xuống.
- Bơi ngược dòng lúc đầu khi còn khoẻ, để lúc về được nước đẩy.
- Không đứng, không giẫm lên san hô và đá có sinh vật; chuyện bảo vệ rạn san hô và sinh vật gây ngứa thuộc đề tài an toàn bãi biển.
- Đội mũ màu sáng hoặc kéo theo phao màu để thuyền qua lại thấy mình.
- Không lặn ống thở sau khi uống rượu bia, khi đang mệt hay vừa ăn no.
Mang về dùng ngay
Kiểm tra trước khi xuống nước
- Mặt nạ qua phép thử hít mũi, dây không nứt, khoá dây chắc.
- Tròng sạch, đã chống mờ; tóc vén gọn khỏi viền.
- Ống thở cài chắc vào dây mặt nạ (thường ở bên trái), van xả không kẹt cát.
- Có bạn đi cùng, có áo nổi, đã hỏi về dòng chảy.
Bốn lỗi người mới hay mắc
- Kéo dây mặt nạ thật chặt; thực tế dây chỉ cần giữ, áp lực nước mới làm kín.
- Đặt dây quá thấp ngang tai, mặt nạ bị kéo lệch.
- Thở nhanh, nông vì hồi hộp.
- Bơi ra xa ngay khi chưa tập xả nước ở chỗ nông.
Câu hỏi thường gặp
Lặn ống thở có cần biết bơi không?
Nên biết bơi và tự tin trong nước. Người chưa vững nên mặc áo nổi hoặc áo phao, ở vùng nước nông, lặng và đi cùng người có kinh nghiệm hoặc hướng dẫn viên. Lặn ống thở là bơi nổi trên mặt nước, nếu hoảng thì phải biết ngẩng đầu và nổi được.
Mặt nạ lặn bị vào nước là do đâu?
Thường do viền không khớp mặt, tóc kẹt dưới viền, ria mép, hoặc dây đeo quá thấp. Dùng phép thử hít mũi để chọn mặt nạ vừa, vén tóc gọn và đặt dây ở phía sau đỉnh đầu.
Ống thở khô và ống thở thường khác gì?
Ống thở khô có van phao ở đầu tự đóng khi ống chìm, nên nước ít lọt vào. Ống thường là ống hở, phải tự thổi xả. Người mới thường dễ chịu với ống khô hoặc bán khô.
Có dùng kính bơi để lặn ống thở được không?
Được nếu chỉ nổi trên mặt nước, nhưng mũi nằm ngoài kính nên dễ sặc. Kính bơi không cho phép cân bằng áp lực, hụp xuống sâu sẽ bị ép đau mắt. Mặt nạ che cả mũi phù hợp hơn.
Vì sao không nên nối ống thở dài thêm?
Phần không khí trong ống là khí vừa thở ra, ống càng dài thì mỗi hơi hít vào càng chứa nhiều khí cũ và càng nặng. Thêm nữa, phổi không đủ sức hút không khí từ mặt nước xuống sâu. Ống thở được thiết kế với độ dài có giới hạn vì lý do này.
