Mặt nạ lặn ống thở full mặt có an toàn không là câu hỏi còn tranh cãi, chưa có kết luận chính thức. Mối lo chính là khí CO₂ thở ra có thể tích lại trong khoang mặt nạ ở những thiết kế kém, khó tháo nhanh khi hoảng, và không cân bằng được áp lực nên không hụp sâu được. Một số ca tử vong khi lặn ống thở ở Hawaii từng được điều tra, nhưng mối liên hệ với loại mặt nạ này chưa được chứng minh.
Mặt nạ full mặt là gì
Mặt nạ lặn ống thở truyền thống gồm hai món: mặt nạ che mắt và mũi, ống thở ngậm bằng miệng. Mặt nạ full mặt gộp hai thứ làm một: một tấm kính lớn hình vòm che từ trán tới cằm, ống thở gắn cố định ở đỉnh đầu. Người dùng thở bình thường bằng cả mũi lẫn miệng, không phải ngậm gì.
Loại này trở nên rất phổ biến trong khoảng mười năm gần đây, nhất là ở các khu du lịch biển, vì người mới thấy dễ: không sặc vì ngậm ống, không mỏi hàm, tầm nhìn rộng, ít mờ.
Cấu tạo bên trong
Mặt nạ thiết kế tốt chia làm hai khoang: khoang trên cho mắt và khoang dưới cho mũi miệng, ngăn nhau bằng một tấm chắn mềm. Có các van một chiều để khí sạch đi vào theo một đường, khí thở ra đi theo đường khác, lên ống và thoát ra ngoài. Nếu van hở, tấm chắn không kín hoặc thiết kế không tách luồng, khí vừa thở ra sẽ quay vòng trong mặt nạ và bị hít lại.
Những lo ngại được nêu ra
| Lo ngại | Cơ chế được giải thích | Mức độ chắc chắn |
|---|---|---|
| Tích CO₂ | Khoang khí lớn, luồng khí vào ra không tách hẳn, khí thở ra bị hít lại; CO₂ cao gây nhức đầu, chóng mặt, hụt hơi, có thể lơ mơ | Có cơ sở vật lý; mức độ khác nhau rất nhiều giữa các mẫu |
| Khó tháo nhanh | Mặt nạ ôm cả mặt, dây nhiều điểm; khi hoảng khó gỡ để thở khí trời | Được nhiều người hướng dẫn lặn nêu |
| Không cân bằng áp lực | Không bịt được mũi để cân bằng tai, hụp xuống sâu bị ép đau tai, mặt | Chắc chắn; mặt nạ chỉ để nổi trên mặt nước |
| Thở chống lại lực cản | Ống dài, van, khoang lớn khiến hít vào nặng hơn; người ta đặt giả thuyết thở như vậy có thể góp phần gây phù phổi khi ngâm nước | Là giả thuyết, đang được nghiên cứu, áp dụng cả với ống thở thường |
| Vào nước khó xả | Khoang lớn đầy nước thì gần như phải tháo ra | Thực tế sử dụng |
Câu chuyện Hawaii: điều đã biết và chưa biết
Hawaii là nơi có rất nhiều du khách lặn ống thở và từ lâu ghi nhận số ca tử vong khi lặn ống thở cao bất thường, phần lớn là du khách. Khi mặt nạ full mặt trở nên phổ biến, một số gia đình nạn nhân và báo chí đặt câu hỏi về loại mặt nạ này. Chính quyền và giới y tế ở Hawaii đã cho thu thập dữ liệu, xem xét các ca và nghiên cứu nguyên nhân.
Những gì có thể nói một cách thận trọng:
- Nhiều ca tử vong khi lặn ống thở ở Hawaii liên quan tới người lớn tuổi, có thể có bệnh tim mạch hoặc hô hấp, và người ít kinh nghiệm, ở vùng nước có sóng và dòng chảy.
- Trong nhiều ca, không ghi nhận được nạn nhân dùng loại mặt nạ nào, vì không ai thu thập thông tin đó từ đầu.
- Giới nghiên cứu đã đưa ra giả thuyết về phù phổi khi ngâm nước (phổi tích dịch nhanh khi ở trong nước) liên quan tới việc thở qua ống, áp dụng cho cả ống thở thường, nhưng đây vẫn là giả thuyết đang được kiểm chứng.
- Chưa có kết luận chính thức rằng mặt nạ full mặt gây ra các ca tử vong. Cũng chưa có kết luận rằng chúng an toàn ngang ống thở truyền thống.
Nói gọn: mối liên hệ còn tranh cãi. Ai viết rằng "mặt nạ full mặt đã được chứng minh gây chết người" là nói quá; ai viết "hoàn toàn an toàn" cũng nói quá.
Chất lượng chênh nhau rất lớn
Điều ít người để ý là "mặt nạ full mặt" không phải một sản phẩm, mà là một kiểu dáng. Có mẫu được thiết kế cẩn thận với luồng khí tách riêng, van tốt, khoang thở nhỏ. Có mẫu rẻ tiền chỉ giống về hình thức, van lỏng, tấm chắn hở. Một số thử nghiệm được giới lặn và báo chí công bố cho thấy nồng độ CO₂ trong khoang thở khác nhau đáng kể giữa các mẫu. Mặt nạ cho thuê ở bãi biển thì người dùng thường không biết nguồn gốc, đã dùng bao lâu, van còn tốt không.
Ngoài ra, cỡ mặt nạ rất quan trọng. Mặt nạ rộng hơn mặt khiến khoang khí lớn thêm và rò nước; chật thì đau cằm. Mặt nạ cỡ người lớn đeo cho trẻ em thường không vừa.
Nếu vẫn chọn dùng mặt nạ full mặt
- Chọn mẫu có khoang thở tách riêng, van một chiều nhìn thấy được, có hướng dẫn rõ ràng của nhà sản xuất, đúng cỡ mặt.
- Thử trên cạn và ở chỗ nông: đeo, thở bình thường vài phút, tập tháo mặt nạ thật nhanh bằng một động tác.
- Chỉ nổi trên mặt nước. Không hụp xuống sâu.
- Không gắng sức: bơi chậm, không bơi ngược dòng mạnh. Gắng sức làm thở nhanh, CO₂ dễ tích hơn.
- Dấu hiệu phải dừng ngay: nhức đầu, chóng mặt, thấy hụt hơi dù đang thở, tim đập nhanh bất thường, thấy mặt nạ "bí". Ngẩng đầu, lật mặt nạ lên hoặc tháo ra, nổi và thở khí trời.
- Mặc áo nổi hoặc áo phao để có thể nghỉ trên mặt nước khi tháo mặt nạ.
- Đi theo cặp, bạn đi cùng để ý nhau liên tục.
Ai nên cân nhắc kỹ hoặc tránh
- Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh phổi, hen: nên hỏi bác sĩ trước khi lặn ống thở với bất kỳ loại mặt nạ nào.
- Trẻ em: rất khó tìm cỡ vừa; trẻ khó diễn tả cảm giác hụt hơi.
- Người chưa tự tin dưới nước, hay hoảng.
- Người định hụp xuống ngắm gần đáy: dùng mặt nạ và ống thở truyền thống.
Mặt nạ truyền thống không hoàn toàn không rủi ro, nhưng có ưu điểm rõ: khoang khí nhỏ, ống thở tháo khỏi miệng tức thì, cân bằng áp lực được.
Mang về dùng ngay
Năm câu hỏi trước khi thuê, mua
- Mặt nạ có khoang thở tách khỏi khoang mắt không, van một chiều có thấy rõ không?
- Có vừa mặt mình không, có rò khi thử ở chỗ nông không?
- Mình có tháo được nó bằng một động tác không?
- Mình có bệnh tim, phổi, huyết áp không, đã hỏi bác sĩ chưa?
- Có người đi cùng và áo nổi không?
Câu hỏi thường gặp
Mặt nạ lặn full mặt có nguy hiểm không?
Còn tranh cãi. Lo ngại chính là CO₂ tích trong khoang ở thiết kế kém, khó tháo nhanh và không hụp sâu được. Chưa có kết luận chính thức rằng loại mặt nạ này gây tử vong, nhưng cũng chưa có kết luận rằng nó an toàn ngang mặt nạ truyền thống.
Vì sao mặt nạ full mặt bị cho là liên quan các ca tử vong ở Hawaii?
Hawaii ghi nhận nhiều ca tử vong khi lặn ống thở, phần lớn là du khách, đúng lúc mặt nạ full mặt phổ biến. Các ca đã được xem xét, nhưng nhiều ca không rõ nạn nhân dùng loại mặt nạ nào, và nhiều yếu tố khác như tuổi, bệnh tim, sóng, dòng chảy cũng góp phần. Mối liên hệ chưa được kết luận.
Có hụp xuống sâu bằng mặt nạ full mặt được không?
Không nên. Mặt nạ full mặt không cho phép bịt mũi để cân bằng áp lực tai, hụp xuống sẽ bị ép đau tai và mặt. Loại này chỉ dùng để nổi trên mặt nước. Muốn hụp sâu, dùng mặt nạ và ống thở truyền thống.
Đang dùng mặt nạ full mặt thấy chóng mặt phải làm gì?
Dừng bơi, ngẩng đầu, lật mặt nạ lên hoặc tháo ra để thở khí trời, nổi trên mặt nước hoặc bám áo phao, ra hiệu cho bạn đi cùng. Nếu hụt hơi, đau ngực, ho ra bọt sau khi lên bờ, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế ngay.
