Găng tay đạp xe có đệm ở lòng bàn tay giúp giảm rung và giảm áp lực lên dây thần kinh ở cổ tay, nguyên nhân phổ biến gây tê ngón út, ngón áp út hoặc ngón cái sau khi đạp lâu; găng còn bảo vệ lòng bàn tay khi ngã. Kính đạp xe chắn gió, bụi, côn trùng và sỏi nhỏ văng vào mắt, với tròng màu chọn theo ánh sáng. Nhưng tê tay kéo dài thường là dấu hiệu xe chưa được chỉnh hợp người, găng chỉ giải quyết một phần.
Vì sao đạp xe lâu lại tê tay
Khi đạp, một phần trọng lượng cơ thể dồn xuống tay qua ghi đông. Ở cổ tay có hai dây thần kinh hay bị ép:
| Dây thần kinh | Bị ép ở đâu | Tê ở đâu |
|---|---|---|
| Thần kinh trụ | Phía mép ngoài gốc bàn tay, phía ngón út | Ngón út, nửa ngón áp út; có khi yếu tay khi cầm nắm |
| Thần kinh giữa | Giữa cổ tay, trong ống cổ tay | Ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa |
Tê kiểu ép dây thần kinh trụ phổ biến ở người đạp xe tới mức có tên riêng là "liệt của người đạp xe" trong một số tài liệu y khoa. Phần lớn tự hết khi nghỉ đạp và chỉnh lại tư thế. Nếu tê kéo dài nhiều ngày sau khi không đạp, yếu tay, khó cài cúc áo, cầm đũa, nên đi khám.
Găng tay đạp xe giúp gì
- Đệm ở đúng chỗ. Đệm gel hoặc xốp ở gốc bàn tay giúp phân tán áp lực, giảm rung từ mặt đường. Đệm tốt được đặt để tránh đè thẳng lên rãnh của dây thần kinh, chứ không phải càng dày càng tốt; đệm quá dày đôi khi lại ép thêm.
- Bám ghi đông khi tay ra mồ hôi hoặc trời mưa.
- Bảo vệ khi ngã. Như mọi người đi xe hai bánh, người đạp xe chống tay theo phản xạ. Lòng găng giữ cho da tay không bị cào trên mặt đường.
- Lau mồ hôi: nhiều găng có mảng vải mềm ở mu ngón cái để lau mặt.
Găng hở ngón và găng kín ngón
| Kiểu | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hở ngón | Đường nhựa, trời nóng | Thoáng, dùng điện thoại dễ; ngón tay không được che khi ngã |
| Kín ngón mỏng | Đường địa hình, đi sớm trời se lạnh | Che cả ngón, bám phanh tốt; chọn loại có đầu ngón cảm ứng |
| Kín ngón dày, chống gió | Đi đèo, mùa đông miền Bắc | Ấm; quá dày khó cảm nhận phanh |
Tê tay: găng chỉ là một phần
Nếu tay tê dù đã có găng tốt, thường là do cách ngồi trên xe:
- Quá nhiều trọng lượng dồn lên tay vì ghi đông quá thấp, quá xa, hoặc yên chúi mũi xuống làm người trượt về trước.
- Cổ tay gập khi cầm ghi đông thẳng, tay phanh đặt sai góc.
- Cầm một vị trí suốt: đổi chỗ cầm thường xuyên (trên ghi đông, trên tay phanh, phần cong dưới với ghi đông cong).
- Khuỷu tay khoá cứng: nên hơi chùng để tay hấp thụ rung.
- Bọc ghi đông và tay nắm mỏng, cứng; đổi sang loại có đệm hoặc tay nắm có bản tựa lòng bàn tay.
Người đạp xe đi làm với xe phố, tay nắm tròn nhỏ, thường thấy đỡ tê rõ khi đổi sang tay nắm có bản tựa. Người đạp đường trường nên nhờ người canh chỉnh vị trí yên và ghi đông.
Kính đạp xe để làm gì
Mắt khi đạp xe gặp gió liên tục, bụi đường, côn trùng bay, sỏi nhỏ văng từ bánh xe khác, cành cây trên đường rừng, và nắng. Một hạt cát vào mắt khi đang xuống dốc là đủ để mất tầm nhìn vài giây.
- Tròng polycarbonate dai, không vỡ thành mảnh sắc. Hầu hết kính thể thao dùng chất liệu này.
- Kiểu ôm mặt chắn được gió và bụi từ hai bên.
- Lỗ thoáng, khe hở ở viền giúp kính ít mờ khi đứng yên hoặc leo dốc chậm.
- Đệm mũi, đầu gọng cao su giữ kính không trượt khi ra mồ hôi.
Chọn màu tròng theo ánh sáng
| Màu tròng | Hợp với | Không hợp |
|---|---|---|
| Trong suốt | Ban đêm, sáng sớm, trời mưa, đường rừng rậm | Nắng gắt |
| Vàng, cam nhạt | Trời âm u, sương mù, tăng tương phản | Nắng gắt |
| Hồng, nâu đỏ | Ánh sáng thay đổi, đường rừng có nắng xuyên tán | Ban đêm |
| Khói xám, tráng gương | Nắng gắt, đường trống | Hầm, chạng vạng, ban đêm |
| Đổi màu theo ánh sáng | Đạp qua nhiều kiểu ánh sáng trong một buổi | Đổi chậm khi chui vào bóng râm đột ngột |
Nhiều kính đạp xe có tròng thay được; mang theo tròng trong khi đạp về muộn là thói quen tốt. Kính râm thường ngày cũng cần chắn tia UV; cách nhận ra kính chống UV thật là chủ đề riêng.
Người cận thị
- Kính thể thao có miếng gá tròng có độ phía trong.
- Tròng có độ làm trực tiếp trên gọng thể thao, tuỳ độ cong mà một số độ cận không làm được.
- Kính áp tròng kèm kính đạp xe thường, nếu dùng được kính áp tròng; kính chắn gió giúp mắt đỡ khô.
Giữ găng và kính dùng được lâu
- Giặt găng sau vài lần đạp, giặt tay xà phòng nhẹ, phơi bóng râm. Găng ám mồ hôi bốc mùi và cứng lại.
- Thay găng khi đệm đã xẹp, lòng găng mòn thủng, đường may bung.
- Rửa kính bằng nước trước khi lau để bụi không cào xước tròng; lau bằng khăn sợi nhỏ.
- Cất kính trong túi mềm hoặc hộp, không để mặt tròng úp xuống bàn.
Bụi, côn trùng bay vào mắt khi đang đạp
Dù có kính, thỉnh thoảng vẫn có hạt bụi hay con côn trùng lọt vào mắt. Xử lý đúng giúp tránh xước giác mạc:
- Dừng xe ở chỗ an toàn trước, đừng vừa đạp vừa dụi mắt.
- Không dụi mắt. Hạt cát bị dụi có thể cào lên giác mạc.
- Chớp mắt nhiều lần để nước mắt đẩy dị vật ra.
- Rửa bằng nước sạch từ bình nước: nghiêng đầu, rót nhẹ từ góc trong ra góc ngoài mắt.
- Đi khám nếu vẫn cộm, đau, đỏ, chảy nước mắt nhiều sau khi đã rửa; nếu thấy dị vật găm trên mắt; hoặc nếu nghi mảnh kim loại, mảnh kính bắn vào. Không tự khều bằng vật cứng.
Đây là lý do nhiều người đạp xe đeo kính tròng trong cả lúc trời tối: không phải để chống nắng mà để chắn mắt.
Mang về dùng ngay
- Tê ngón út, ngón áp út khi đạp: đổi chỗ cầm thường xuyên, chùng khuỷu tay, kiểm độ nghiêng yên, cân nhắc găng có đệm đặt đúng chỗ.
- Tê kéo dài nhiều ngày, yếu tay khi cầm nắm: đi khám.
- Đạp đường bụi, đường có côn trùng: đeo kính ôm mặt, tròng polycarbonate.
- Đạp về muộn: mang tròng trong hoặc kính trong.
- Không đạp đêm bằng kính khói.
Lỗi hay gặp
- Mua găng đệm thật dày để chữa tê tay mà không chỉnh tư thế.
- Đạp không kính trên đường nhiều xe tải, bụi.
- Lau kính khô khi còn bám bụi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đạp xe lâu bị tê tay?
Trọng lượng dồn xuống tay ép vào dây thần kinh ở cổ tay. Ép dây thần kinh trụ gây tê ngón út và ngón áp út; ép dây thần kinh giữa gây tê ngón cái, trỏ, giữa. Đổi chỗ cầm, chỉnh tư thế và dùng găng có đệm giúp giảm tê.
Găng tay đạp xe có cần thiết không?
Găng giúp giảm rung và áp lực lên lòng bàn tay, bám ghi đông khi ra mồ hôi, và bảo vệ da tay khi ngã chống tay. Với người đạp lâu hoặc đạp địa hình, găng rất đáng có.
Kính đạp xe màu vàng dùng khi nào?
Tròng vàng hoặc cam nhạt tăng tương phản khi trời âm u, sương mù, ánh sáng yếu. Nắng gắt thì nên dùng tròng khói, ban đêm dùng tròng trong.
Người cận đạp xe đeo kính gì?
Có thể dùng kính thể thao có miếng gá tròng có độ bên trong, làm tròng có độ trực tiếp trên gọng thể thao, hoặc đeo kính áp tròng kèm kính đạp xe thường.
Tê tay khi đạp xe khi nào cần đi khám?
Khi tê kéo dài nhiều ngày dù đã nghỉ đạp, tay yếu đi, khó cài cúc áo hay cầm nắm đồ nhỏ. Đó có thể là dấu hiệu dây thần kinh bị ép nặng cần được kiểm tra.
