Muốn đồ trang bị không mốc trong mùa nồm, cần làm đúng ba việc: chỉ cất đồ đã khô hẳn, giữ độ ẩm nơi cất dưới khoảng 60% bằng máy hút ẩm hoặc chất hút ẩm, và đóng cửa khi trời nồm, mở cửa khi trời hanh. Mốc cần ba thứ để mọc: ẩm, chất hữu cơ để ăn (mồ hôi, bụi, da, sợi tự nhiên) và thời gian. Cắt được ẩm và chất hữu cơ là thắng.
Nồm là gì và vì sao đồ đạc ướt dù không có mưa
Nồm là hiện tượng thời tiết đặc trưng của miền Bắc, thường rơi vào khoảng cuối đông, đầu xuân. Sau những đợt lạnh, tường, sàn, đồ vật trong nhà vẫn còn lạnh. Khi gió mùa đông nam mang không khí nóng ẩm từ biển vào, hơi nước gặp bề mặt lạnh và ngưng tụ thành nước, giống như hơi nước đọng ngoài cốc nước đá. Kết quả: sàn ướt, tường đổ mồ hôi, quần áo phơi không khô, tủ gỗ ẩm.
Độ ẩm tương đối trong những ngày nồm có thể lên trên 90%. Trong khi đó, nhiều tài liệu về bảo quản và nhà ở khuyến cáo giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng 60% để hạn chế nấm mốc phát triển. Khoảng cách giữa hai con số đó là lý do mùa nồm là mùa đồ đạc mốc.
Đồ trang bị nào dễ mốc nhất
| Đồ vật | Vì sao dễ mốc | Chỗ hay mốc trước |
|---|---|---|
| Giày da, ủng da, găng da | Da là chất hữu cơ, giữ ẩm | Mặt trong lòng giày, đường may |
| Mũ bảo hiểm, mũ bảo hộ | Lót vải ngấm mồ hôi, đệm mút | Lót đầu, quai cằm |
| Găng vải, găng có lớp phủ | Ngấm mồ hôi, dầu tay | Lòng bàn tay, đầu ngón |
| Áo khoác, áo phản quang, quần áo bảo hộ | Bụi bẩn, mồ hôi bám lại | Cổ áo, nách, nếp gấp |
| Ba lô, túi đeo | Đệm lưng xốp giữ ẩm | Đệm vai, đệm lưng |
| Đồ bơi, đồ lặn, kính bơi | Cất khi còn ướt | Đường may, viền silicone |
| Dây đai, dây chống rơi | Sợi tổng hợp không mốc nhưng bụi bẩn bám lại thì mốc | Đệm vai, đệm đùi |
Mốc trên đồ trang bị không chỉ là chuyện mùi và vết ố. Mốc ăn vào da làm da mục nhanh, bám vào đường may làm chỉ cotton yếu đi, và bào tử mốc trong lót mũ, lót giày là thứ người dùng hít phải hằng ngày. Người có cơ địa dị ứng hoặc hen thường thấy rõ khác biệt khi đồ được giữ khô sạch.
Sợi tổng hợp như polyester, nylon tự chúng không phải "thức ăn" ưa thích của nấm mốc, nhưng mồ hôi, bụi, vết bẩn bám trên đó thì có. Đó là lý do áo polyester sạch ít mốc, còn áo polyester bẩn vẫn mốc như thường.
Bước 1: cất đồ sạch và khô thật sự
Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua nhất. Một đôi giày "khô mặt ngoài" vẫn còn ẩm trong lớp lót và đế. Một chiếc mũ vừa đội về treo ngay vào tủ là đang nhốt mồ hôi của cả ngày.
- Giày: rút lót ra, nhét giấy báo hoặc giấy thấm vào trong, thay giấy vài lần cho tới khi giấy không còn ẩm. Không phơi giày da trực tiếp dưới nắng gắt hay sấy sát nguồn nhiệt (da co, nứt, keo bong).
- Mũ: tháo lót nếu tháo được, giặt tay với xà phòng nhẹ, phơi râm. Vỏ mũ lau bằng khăn ẩm, tránh dung môi.
- Găng: lộn trái phơi để lòng găng khô.
- Đồ bơi, đồ lặn: xả nước ngọt ngay khi về, phơi chỗ râm thoáng, khô hẳn mới gấp.
- Dây đai: làm sạch theo hướng dẫn nhà sản xuất (thường là nước ấm và xà phòng nhẹ), phơi râm tự nhiên, không phơi nắng gắt, không sấy.
Bước 2: kiểm soát độ ẩm nơi cất
Đóng cửa đúng lúc
Phản xạ tự nhiên là mở cửa cho "thoáng", nhưng trong ngày nồm thì mở cửa là mời hơi ẩm vào. Ngày nồm nên đóng cửa, ngày gió bắc hanh khô mới mở cho nhà thông thoáng.
Máy hút ẩm, điều hoà
Máy hút ẩm là cách hiệu quả nhất cho một phòng kho hay tủ đồ lớn. Đặt mức độ ẩm mục tiêu khoảng 50–60%, đổ nước định kỳ. Điều hoà chạy chế độ làm khô (dry) cũng giúp giảm ẩm cho phòng.
Chất hút ẩm cho tủ, hộp
- Gói silica gel: hợp với hộp kín nhỏ (hộp kính bơi, hộp giày, túi mũ). Loại có hạt đổi màu cho biết khi nào đã no ẩm; sấy hoặc phơi lại để dùng tiếp.
- Hộp hút ẩm dạng hạt muối (thường là canxi clorua): hút mạnh, biến thành nước đọng trong hộp. Đặt ở đáy tủ, đổ nước khi đầy, để xa đồ da và kim loại để tránh tràn.
- Than hoạt tính: hút mùi tốt nhưng hút ẩm kém hơn hai loại trên.
Bước 3: chỗ cất và cách cất
- Treo hơn gấp. Áo khoác, dây đai, áo phản quang treo thoáng có không khí lưu thông quanh. Dây đai nên treo ở nơi khô, thoáng, tránh nắng, tránh hoá chất, theo khuyến cáo chung của nhà sản xuất.
- Tránh sát tường ngoài. Tường giáp trời lạnh nhất và đọng nước nhiều nhất. Kê tủ cách tường một khoảng.
- Không cất trong túi nylon kín trừ khi đồ đã khô hẳn và có gói hút ẩm đi kèm.
- Kê cao khỏi sàn. Sàn gạch đọng nước đầu tiên trong ngày nồm.
Khi đã bị mốc: làm sạch thế nào
- Mang ra ngoài trời để chải bào tử mốc, đừng chải trong phòng ngủ. Người có cơ địa dị ứng, hen nên đeo khẩu trang khi làm.
- Chải khô bằng bàn chải mềm để bỏ phần mốc bám ngoài.
- Lau hoặc giặt với nước và xà phòng nhẹ. Với da, dùng khăn hơi ẩm, sau đó dưỡng lại bằng sản phẩm cho da. Một số người dùng giấm pha loãng cho đồ chịu được axit nhẹ; thử ở chỗ khuất trước.
- Không dùng thuốc tẩy chứa clo cho dây đai, đồ kỹ thuật, đồ có màng chống thấm, đồ màu. Clo làm yếu sợi và có thể phá lớp tráng. Với dây đai, chỉ dùng chất làm sạch nhà sản xuất cho phép.
- Phơi khô hoàn toàn trước khi cất lại, nếu không mốc sẽ quay lại nhanh.
Lót mũ, đệm mút đã mốc sâu, đổi màu và có mùi không hết sau giặt thì nên thay lót mới nếu nhà sản xuất có bán. Dây đai mốc nặng, đổi màu hoặc sợi cứng lại thì đưa người có năng lực kiểm tra, vì dấu hiệu đó có thể đi kèm hư hại khác.
Mang về dùng ngay: lịch mùa nồm
| Khi nào | Làm gì |
|---|---|
| Trước mùa nồm | Giặt, phơi khô toàn bộ đồ ít dùng; thay gói hút ẩm; kê tủ cách tường |
| Ngày nồm | Đóng cửa; bật hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô; không phơi đồ trong phòng cất đồ |
| Mỗi tuần trong mùa | Đổ nước hộp hút ẩm; mở tủ kiểm tra mùi, đốm trắng, đốm đen |
| Ngày hanh khô | Mở cửa thông gió; đem đồ ra phơi râm cho thoáng |
| Sau mùa nồm | Kiểm tra từng món, làm sạch chỗ chớm mốc trước khi lan |
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trời nồm đồ đạc bị ẩm ướt?
Sau những đợt lạnh, tường, sàn và đồ vật trong nhà còn lạnh. Khi không khí nóng ẩm tràn về, hơi nước gặp bề mặt lạnh thì ngưng tụ thành nước. Vì vậy đồ đạc ẩm dù trời không mưa.
Trời nồm có nên mở cửa không?
Ngày nồm nên đóng cửa để hạn chế không khí ẩm tràn vào nhà. Ngày có gió bắc hanh khô thì mở cửa để thông thoáng và làm khô nhà. Mở cửa sai lúc làm tình trạng ẩm nặng hơn.
Giày da bị mốc phải làm sao?
Mang ra ngoài trời chải khô phần mốc bằng bàn chải mềm, lau bằng khăn hơi ẩm với xà phòng nhẹ, để khô tự nhiên nơi râm thoáng. Sau đó dưỡng lại da để tránh khô nứt. Khi cất, nhét giấy và đặt gói hút ẩm trong hộp.
Dây đai an toàn bị mốc có dùng tiếp được không?
Mốc nhẹ ở đệm có thể làm sạch theo hướng dẫn nhà sản xuất. Nhưng dây đai đổi màu, sợi cứng lại hoặc mốc sâu nên được người có năng lực kiểm tra trước khi dùng lại. Không dùng thuốc tẩy clo để làm sạch dây đai.
Độ ẩm bao nhiêu thì đồ đạc không bị mốc?
Nhiều tài liệu về bảo quản và nhà ở khuyến cáo giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng 60% để hạn chế nấm mốc. Trong ngày nồm, độ ẩm có thể lên trên 90%. Máy hút ẩm đặt mức 50–60% là mức hợp lý cho phòng cất đồ.
