Mũ bảo hộ phải thay ngay sau một cú va đập mạnh, kể cả khi nhìn bên ngoài không thấy nứt, và phải thay khi vỏ có vết nứt, vết lõm, bạc màu, phấn hoá hoặc giòn. Ngoài ra mũ có tuổi thọ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, tính từ ngày sản xuất dập ở mặt trong vỏ, chứ không phải từ ngày bắt đầu dùng. Quai treo bên trong thường hỏng sớm hơn vỏ và có thể thay riêng nếu đúng mã.
Vì sao mũ trông còn tốt vẫn có thể đã hết tác dụng
Vỏ mũ làm từ nhựa. Nhựa ngoài nắng chịu tác động của tia cực tím, nhiệt, mồ hôi, bụi xi măng và đủ loại hoá chất. Theo thời gian, chuỗi phân tử trong nhựa bị cắt ngắn dần, vật liệu mất độ dai và trở nên giòn. Một chiếc mũ giòn vẫn đội lên đầu được, vẫn có hình dáng bình thường, nhưng khi bị một viên gạch rơi trúng thì có thể vỡ thay vì nhún và trải lực ra như thiết kế.
Va đập cũng để lại tổn thương khó thấy. Vỏ mũ có thể có vết nứt nhỏ bên trong lớp nhựa, quai treo có thể đã bị kéo giãn quá mức. Lần va chạm tiếp theo, mũ không còn đủ sức. Đó là lý do hầu hết nhà sản xuất dặn: sau một cú va đập đáng kể, thay mũ, không cần chờ thấy vết nứt.
Dấu hiệu nhìn thấy được: bảng kiểm tra
| Dấu hiệu | Cách nhận ra | Xử lý |
|---|---|---|
| Nứt | Vết nứt chân chim, đường nứt quanh lỗ, quanh ngàm gắn phụ kiện; soi dưới đèn mới thấy | Thay mũ |
| Lõm, móp, biến dạng | Mặt vỏ không còn đều, có chỗ trũng | Thay mũ |
| Bạc màu rõ | Màu nhạt hẳn so với mũ mới cùng loại, nhất là phần đỉnh hướng lên trời | Kiểm tra kỹ thêm, cân nhắc thay |
| Phấn hoá | Lấy ngón tay miết, dính bột mịn cùng màu vỏ | Thay mũ |
| Giòn | Vỏ cứng đơ, mất độ đàn hồi; có tiếng răng rắc khi bóp nhẹ (theo cách thử nhà sản xuất hướng dẫn) | Thay mũ |
| Quai treo sờn, đứt, chốt gãy | Dải băng bị xơ, nhựa nứt ở chốt cài vào vỏ | Thay quai treo đúng mã hoặc thay mũ |
| Vòng đầu không giữ được | Núm vặn trượt, nấc cài không ăn | Thay bộ quai treo |
| Dính hoá chất, sơn, dung môi | Vết loang, bề mặt sần hoặc dính | Hỏi nhà sản xuất; thường là thay |
| Đã bị cháy sém, nóng chảy | Vết sém, bề mặt biến dạng do nhiệt | Thay mũ |
Tìm ngày sản xuất trên mũ
Mũ theo chuẩn EN 397 phải ghi năm và quý sản xuất. Thường đó là một ký hiệu tròn đúc nổi ở mặt trong vỏ, trông như mặt đồng hồ: ở giữa là hai số cuối của năm, xung quanh là các vạch số tháng hoặc quý, một mũi tên chỉ vào tháng hoặc quý sản xuất. Có mẫu dùng hai vòng tròn riêng cho năm và tháng.
Một số nhà sản xuất cũng in ngày sản xuất lên quai treo. Khi đó quai treo có tuổi riêng, khác với vỏ. Nếu đã thay quai treo, nên ghi chú lại ngày thay vào sổ cấp phát.
Mũ dùng được bao lâu
Không có con số chung cho mọi mũ. Tuổi thọ phụ thuộc vật liệu vỏ, điều kiện làm việc và hướng dẫn của từng nhà sản xuất. Điều chắc chắn là:
- Đọc hướng dẫn đi kèm mũ. Nhà sản xuất thường ghi khuyến nghị thời gian sử dụng tối đa, tính từ ngày sản xuất, kèm các điều kiện làm rút ngắn thời gian đó. Mốc hay gặp là vài năm cho vỏ.
- Quai treo thường được khuyên thay sớm hơn vỏ, vì dải băng tiếp xúc trực tiếp với mồ hôi, dầu tóc và bị kéo căng mỗi ngày.
- Làm ngoài nắng nhiều, nóng nhiều thì tuổi thọ ngắn lại. Một chiếc mũ phơi nắng công trường ở miền Nam cả năm không thể tính như mũ đội trong nhà xưởng có mái.
- Mũ mới mà đã nằm kho lâu cũng đã tiêu một phần tuổi thọ, nhất là kho nóng. Mua về, nhìn ngày sản xuất trước khi phát.
Khi một doanh nghiệp đặt quy định nội bộ kiểu "mũ đổi mỗi X năm", con số đó nên lấy từ hướng dẫn của nhà sản xuất mẫu mũ đang dùng, cộng thêm điều kiện thực tế, chứ không chép từ chỗ khác.
Những thứ làm mũ già nhanh
- Để mũ trên táp lô ô tô hoặc cửa kính sau xe: nóng và nắng xuyên kính là tổ hợp tệ nhất cho nhựa.
- Phơi mũ ngoài nắng sau giờ làm "cho khô mồ hôi". Treo nơi râm, thoáng là đủ.
- Sơn, dán decal, viết bút dầu lên vỏ: dung môi có thể làm nhựa nứt ứng suất.
- Lau bằng xăng, dầu, dung môi để tẩy vết sơn, vết bê tông. Chỉ lau bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, trừ khi nhà sản xuất cho chất khác.
- Ném, đánh rơi mũ, dùng làm ghế, làm xô: mỗi lần rơi từ trên cao xuống sàn bê tông cũng là một va đập.
- Treo ở chỗ có hoá chất bay hơi như kho sơn, kho thuốc trừ sâu.
Sau va đập: thay ngay, không "để xem"
Có mấy tình huống không cần suy nghĩ thêm:
- Có vật rơi trúng mũ khi đang đội.
- Đầu va mạnh vào dầm, ống, cạnh bê tông.
- Mũ rơi từ tầng cao xuống đất.
- Người đội mũ bị ngã và mũ chạm đất.
Trong cả bốn trường hợp, mũ cần đưa ra khỏi sử dụng, đánh dấu rõ để không ai nhặt dùng lại. Người bị va đầu cần được theo dõi; nếu có các dấu hiệu như đau đầu tăng dần, buồn nôn, nôn, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, nói khó, yếu tay chân thì đưa đi viện hoặc gọi 115, đừng chờ hết ca.
Một chiếc mũ vừa cứu người không nên được giữ làm "kỷ niệm" trên kệ chung, vì sớm muộn sẽ có người lấy đội.
Mang về dùng ngay: quy trình đổi mũ cho xưởng nhỏ
- Ghi sổ cấp phát: tên người, ngày phát, ngày sản xuất mũ. Một cột cho ngày thay quai treo.
- Kiểm tra định kỳ, ví dụ đầu mỗi tháng, theo bảng ở trên. Người lao động tự kiểm tra trước mỗi ca.
- Khi phát hiện hỏng: cắt quai treo hoặc khoan thủng vỏ mũ hỏng trước khi bỏ, để không ai lấy lại dùng.
- Giữ tủ mũ dự phòng đúng mẫu, đủ cỡ, để người làm không phải "đội tạm" mũ hỏng vì hết hàng.
- Cất mũ đúng chỗ: râm, khô, xa hoá chất, không đè vật nặng lên.
Câu hỏi thường gặp
Mũ bảo hộ dùng được mấy năm?
Không có con số chung; thời hạn do nhà sản xuất khuyến nghị, tính từ ngày sản xuất đúc ở mặt trong vỏ, thường là vài năm cho vỏ. Làm ngoài nắng nóng nhiều thì nên thay sớm hơn. Quai treo bên trong thường được khuyên thay sớm hơn vỏ.
Mũ bảo hộ bị rơi xuống đất có phải thay không?
Rơi từ tầm tay xuống sàn một lần thường chưa đủ để hỏng, nhưng nên kiểm tra kỹ vết nứt và quai treo. Rơi từ trên cao xuống hoặc va vào bề mặt cứng với lực mạnh thì nên thay. Mũ đã đỡ một vật rơi trúng khi đang đội thì luôn phải thay.
Làm sao biết mũ bảo hộ đã hết hạn?
Lật mặt trong vỏ, tìm ký hiệu ngày sản xuất hình mặt đồng hồ có số năm ở giữa và mũi tên chỉ tháng hoặc quý. Đối chiếu với thời hạn ghi trong hướng dẫn của nhà sản xuất. Ngoài ra, vỏ bạc màu, phấn hoá, giòn là dấu hiệu mũ đã già dù chưa tới hạn.
Có thay riêng quai treo của mũ bảo hộ được không?
Được, nếu dùng đúng bộ quai treo thay thế do nhà sản xuất làm cho mẫu mũ đó. Quai treo của mẫu khác có thể lắp vừa nhưng không bảo đảm khoảng hở và độ hấp thụ lực như lúc mũ được thử. Ghi lại ngày thay để theo dõi.
Mũ bảo hộ bạc màu có còn dùng được không?
Bạc màu cho thấy vỏ đã chịu nhiều tia cực tím, là dấu hiệu nên kiểm tra kỹ hơn. Nếu kèm phấn hoá (miết tay ra bột) hoặc vỏ giòn, có tiếng răng rắc khi bóp nhẹ, thì nên thay. Mũ bạc màu ở phần đỉnh rõ hơn phần vành thường là mũ đã phơi nắng nhiều năm.
