Miếng giáp vai, khuỷu, gối cho người đi mô tô được thử theo chuẩn châu Âu EN 1621-1 và chia làm cấp 1 và cấp 2. Cả hai đều chịu cùng một cú đập trong phòng thử; khác nhau ở lực còn lọt qua tới người: cấp 2 cho lọt ít lực hơn hẳn, nên bảo vệ tốt hơn, đổi lại thường dày hoặc cứng hơn một chút. Nhãn in ngay trên miếng giáp cho biết nó thuộc cấp nào và dùng cho vị trí nào.
Miếng giáp làm việc gì
Áo moto lo chuyện trượt; miếng giáp lo chuyện đập. Khi vai hay gối chạm đất, toàn bộ năng lượng dồn vào một vùng nhỏ quanh đầu xương. Miếng giáp làm hai việc:
- Trải lực ra một diện tích lớn hơn, để không dồn hết vào một điểm.
- Hấp thụ một phần năng lượng bằng cách biến dạng, nén lại, rồi hồi về.
Cái đo được trong phòng thử là lực truyền qua: thả một quả nặng lên miếng giáp đặt trên đe, cảm biến bên dưới ghi lại bao nhiêu lực tới được "người". Lực truyền qua càng nhỏ, miếng giáp càng tốt.
Cấp 1 và cấp 2: con số trong chuẩn
Theo EN 1621-1 bản 2012, miếng giáp tay chân chịu cú đập năng lượng 50 J. Mỗi mẫu được đập nhiều lần ở các điểm khác nhau rồi lấy trung bình:
| Cấp | Lực truyền qua trung bình | Không lần đập nào vượt |
|---|---|---|
| Cấp 1 | Không quá 35 kN | 50 kN |
| Cấp 2 | Không quá 20 kN | 30 kN |
Nói gọn: miếng giáp cấp 2 cho lọt khoảng hơn nửa lực so với ngưỡng của cấp 1. Đây là ngưỡng tối đa; một miếng cấp 1 tốt có thể cho kết quả gần cấp 2, và một miếng cấp 2 có thể tốt hơn ngưỡng nhiều. Nhãn chỉ nói nó vượt qua ngưỡng nào.
Giáp lưng có chuẩn riêng (EN 1621-2) với ngưỡng khác, vì lưng cần lọt ít lực hơn nữa. Đừng so con số của giáp lưng với giáp khuỷu.
Đọc nhãn trên miếng giáp
Nhãn in nổi hoặc in trên vải bọc, thường ở mặt trong. Một nhãn đầy đủ có:
| Ký hiệu | Nghĩa |
|---|---|
| EN 1621-1:2012 | Chuẩn miếng giáp tay chân, bản 2012 |
| Số 1 hoặc 2 | Cấp bảo vệ |
| S, E, K, H, KL… | Vị trí: vai, khuỷu, gối, hông, gối kèm ống chân |
| Type A / Type B | Kích thước vùng che: B lớn hơn A, hợp người cao lớn hoặc muốn che rộng |
| T+ / T- | Đã thử thêm ở nhiệt độ nóng / lạnh |
| WET | Đã thử khi ướt |
| Hình người lái mô tô | Biểu tượng đồ bảo hộ cho người đi mô tô |
Ký hiệu nhiệt độ có ích ở Việt Nam hơn người ta nghĩ. Một số vật liệu mềm dẻo thay đổi đặc tính khi trời nóng, và mặt đường mùa hè ở miền Nam rất nóng. Miếng giáp có ghi T+ đã được kiểm ở điều kiện nóng.
Ba kiểu vật liệu hay gặp
Vỏ cứng lót xốp
Lớp vỏ nhựa cứng bên ngoài, xốp bên trong. Trải lực tốt, chống được vật nhọn, nhưng kém ôm khớp và nóng. Hay thấy ở giáp gối, ống chân của đồ đi địa hình.
Xốp đàn hồi nhớt (viscoelastic)
Mềm khi cầm, co uốn theo khớp, nhưng cứng lại tức thì khi bị đập mạnh. Dễ chịu khi mặc cả ngày, là kiểu phổ biến nhất trong áo đi phố. Chất lượng dao động nhiều giữa các loại, nên nhãn cấp càng quan trọng.
Cấu trúc tổ ong, lưới đục lỗ
Nhựa hoặc xốp đúc thành ô, có lỗ thoáng. Mát hơn, nhẹ hơn. Một số đạt cấp 2 với độ dày khá mỏng.
Miếng xốp mỏng trắng hoặc xám không nhãn mà một số áo rẻ nhét sẵn thường chỉ để giữ dáng, không phải miếng giáp được thử. Cầm lên, không thấy nhãn EN 1621 thì đừng tính nó là giáp.
Cấp 1 hay cấp 2: chọn thế nào
Không có câu trả lời cứng, nhưng có vài điểm để cân:
- Cấp 2 bảo vệ tốt hơn, đây là điều đo được. Nếu áo mặc được thoải mái với giáp cấp 2, nên chọn cấp 2.
- Cấp 1 thường mỏng và mềm hơn, nên nhiều người mặc đi phố thấy dễ chịu hơn. Một miếng cấp 1 luôn được mặc tốt hơn một miếng cấp 2 bị tháo ra vì khó chịu.
- Vị trí khác nhau, ưu tiên khác nhau. Vai và hông thường là chỗ chạm đất đầu tiên khi ngã nghiêng; nhiều người chọn cấp 2 ở vai và gối, cấp 1 ở khuỷu và hông.
- Miếng giáp phải vừa túi áo. Giáp quá to trong túi nhỏ sẽ cong vênh; quá nhỏ thì xê dịch.
Đặt đúng chỗ quan trọng ngang cấp giáp
Một miếng giáp cấp 2 nằm lệch sang bắp tay thì không làm được gì cho khớp khuỷu. Khi mặc áo, ngồi tư thế cầm lái và kiểm:
- Miếng vai ôm trên đầu xương vai, mép trên không chọc vào cổ.
- Miếng khuỷu phủ đầu khuỷu khi tay duỗi ra trước, không tuột xuống cẳng tay.
- Miếng gối nằm trên xương bánh chè ở tư thế ngồi, vì khi lái gối co lại. Nhiều quần có túi giáp gối điều chỉnh được độ cao; chỉnh cho đúng.
- Miếng hông phủ chỗ xương hông nhô ra hai bên.
Đai siết ở tay áo và ống quần có tác dụng giữ giáp không xoay khi ngã. Nếu đai không siết được nữa, áo đã quá rộng.
Miếng giáp có hạn dùng không
Miếng giáp không phải xốp EPS như trong mũ bảo hiểm; phần lớn loại dùng cho tay chân được thiết kế để chịu nhiều lần đập ở mức thử. Dù vậy, vật liệu vẫn lão hoá theo thời gian, mồ hôi và nhiệt. Thay khi:
- Thấy nứt, rách, biến dạng vĩnh viễn, mép bị bóp méo.
- Xốp cứng lại, giòn, bở vụn khi bóp; hoặc ngược lại, nhão hẳn.
- Sau một cú ngã mạnh đúng vào miếng giáp, kiểm kỹ và làm theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
- Nhà sản xuất có ghi khuyến cáo số năm sử dụng.
Giặt áo: tháo giáp ra, rửa miếng giáp bằng nước và xà phòng nhẹ nếu nhãn cho phép, phơi trong bóng râm. Không để giáp trong cốp xe nắng gắt nhiều ngày.
Mang về dùng ngay
- Lấy hết miếng giáp trong áo, quần đang có ra xem nhãn. Ghi lại: vị trí nào cấp mấy, vị trí nào không có nhãn.
- Thay miếng xốp không nhãn bằng miếng giáp có nhãn EN 1621-1 vừa túi áo.
- Ngồi lên xe, nhờ người nhìn giúp xem giáp vai, khuỷu, gối có nằm đúng khớp không.
- Kiểm túi giáp gối trong quần có chỉnh cao thấp được không, chỉnh theo tư thế ngồi.
- Kiểm miếng giáp đã cũ: bóp, uốn, soi mép. Giòn hoặc nứt thì thay.
Câu hỏi thường gặp
Giáp cấp 1 và cấp 2 khác nhau thế nào?
Cả hai chịu cùng một cú đập 50 J trong phòng thử theo EN 1621-1. Giáp cấp 1 cho lực truyền qua trung bình không quá 35 kN, cấp 2 không quá 20 kN. Lực lọt qua càng ít thì người mặc càng được bảo vệ tốt.
Ký hiệu S, E, K trên miếng giáp là gì?
Đó là vị trí miếng giáp được thiết kế để che: S là vai, E là khuỷu, K là gối, H là hông. Một miếng giáp đạt chuẩn cho khuỷu chưa chắc vừa và đủ che khi đặt ở vai.
Miếng giáp mềm có bảo vệ bằng giáp cứng không?
Không phân biệt được bằng tay. Một số vật liệu mềm cứng lại khi bị đập và đạt cấp 2; một số miếng cứng chỉ đạt cấp 1. Hãy nhìn cấp ghi trên nhãn thay vì độ cứng khi cầm.
Có nên thay giáp trong áo rẻ bằng giáp tốt hơn?
Nên, nếu áo có túi giáp và vải áo đủ chịu mài mòn. Kiểm kích thước túi trước khi mua để miếng giáp mới nằm phẳng, không cong vênh.
Bao lâu thì phải thay miếng giáp?
Không có một con số chung cho mọi loại. Thay khi thấy nứt, biến dạng, xốp giòn hoặc nhão, sau cú ngã mạnh nếu nhà sản xuất khuyên thay, hoặc theo số năm nhà sản xuất ghi.
