Khi ngã xe, gần như ai cũng đưa tay ra chống theo phản xạ, nên lòng bàn tay thường là chỗ chạm mặt đường đầu tiên. Găng tay moto đạt chuẩn châu Âu EN 13594 được thử chịu mài mòn, chịu cắt, giữ chặt trên tay khi trượt và có thể kèm giáp khớp ngón (ký hiệu KP). Găng vải mỏng, găng len, găng chống nắng không được thiết kế cho việc này.
Vì sao bàn tay chạm đất trước
Phản xạ chống tay khi ngã có từ bé: mất thăng bằng là tay duỗi ra đỡ. Trên xe máy, phản xạ này vẫn còn. Kết quả là lòng bàn tay, gốc bàn tay và cổ tay nhận cú đập đầu tiên rồi trượt trên mặt đường.
Ở gốc bàn tay, phía ngón cái, có một xương nhỏ hình thuyền (xương thuyền). Ngã chống tay là kiểu chấn thương kinh điển làm gãy xương này. Gãy xương thuyền đôi khi chỉ đau âm ỉ nên dễ bị bỏ qua, trong khi xương này nuôi máu kém, liền chậm. Sau một cú ngã chống tay mà đau sâu ở gốc ngón cái kéo dài, nên đi khám và chụp phim, đừng tự xoa bóp.
Bàn tay lại là công cụ làm việc của hầu hết mọi người. Một vết trầy sâu ở lòng bàn tay có thể mất nhiều tuần mới cầm nắm lại được bình thường.
Chuẩn EN 13594: kiểm những gì
EN 13594 là chuẩn châu Âu cho găng tay người đi mô tô. Găng được xếp cấp 1 hoặc cấp 2; cấp 2 đòi hỏi cao hơn ở các phép thử. Các phép thử chính:
| Phép thử | Kiểm điều gì | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| Mài mòn | Vải, da lòng bàn tay chịu trượt bao lâu | Lòng bàn tay không thủng khi trượt |
| Chịu cắt | Vật liệu chống lưỡi cắt | Mép kim loại, kính vỡ trên đường |
| Độ bền đường may | Đường may không bung | Găng không tách làm đôi khi trượt |
| Giữ trên tay | Găng không bị tuột khi kéo | Găng tuột ra giữa đường trượt thì vô dụng |
| Giáp khớp ngón (tuỳ chọn) | Lực truyền qua giáp khớp | Ký hiệu KP trên nhãn |
Phép thử "giữ trên tay" ít được chú ý nhưng rất quan trọng. Găng ngắn không có quai cổ tay, hoặc quai chỉ là miếng dán mỏng, có thể bị tuột hẳn khi tay quét trên mặt đường.
Đọc nhãn
Nhãn găng thường in ở mặt trong cổ găng: hình người lái mô tô, số hiệu EN 13594, chữ số 1 hoặc 2, và KP nếu có giáp khớp ngón đạt yêu cầu. Thiếu nhãn thì không biết găng đã được thử gì.
Găng ngắn và găng cổ dài
| Kiểu | Che tới | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Găng ngắn | Cổ tay | Đi phố, trời nóng | Phải có quai cổ tay chắc; tay áo phải phủ qua cổ găng |
| Găng cổ lửng | Quá cổ tay một đoạn | Đi hằng ngày, đi tour ngắn | Cân bằng giữa mát và che |
| Găng cổ dài | Phủ lên tay áo | Đi đường dài, tốc độ cao, đi mưa | Che cổ tay, chắn gió lùa vào tay áo |
Với găng ngắn, cách mặc là kéo găng trước rồi để tay áo phủ ra ngoài. Với găng cổ dài, cổ găng trùm ra ngoài tay áo khi trời khô, và nhiều người chuyển vào trong tay áo khi trời mưa để nước không chảy vào găng.
Những chi tiết đáng xem trên một đôi găng
- Lòng bàn tay hai lớp ở vùng gốc bàn tay. Đây là chỗ trượt đầu tiên.
- Miếng trượt ở gốc bàn tay: một miếng nhựa cứng, trơn. Ý tưởng là để tay trượt đi trên mặt đường thay vì "bám" lại, giảm lực vặn lên cổ tay và xương thuyền.
- Giáp khớp ngón: cứng hoặc mềm, có nhãn KP thì đã được thử.
- Ngón út và ngón áp út nối với nhau ở một số găng thể thao, để ngón út không bị bẻ ngược khi ngã.
- Đường may ở ngón tay: may lộn ra ngoài thì êm tay nhưng đường chỉ chạm đường trước; may chìm thì chỉ được che.
- Quai cổ tay: siết được, khoá chắc.
Găng cho khí hậu Việt Nam
Trở ngại lớn nhất khiến người đi xe máy ở Việt Nam bỏ găng là nóng và mồ hôi. Vài cách giải quyết:
- Găng mùa hè mu bàn tay bằng lưới hoặc da đục lỗ, lòng bàn tay vẫn là da hoặc vải chịu mài mòn. Lưới ở mu tay chấp nhận được vì mu tay ít trượt hơn lòng tay.
- Găng da mỏng ôm tay, đổ mồ hôi nhưng khô nhanh hơn găng có lớp lót dày.
- Găng mùa mưa, mùa lạnh có lớp lót chống thấm; dùng đi đèo, đi miền Bắc mùa đông. Đi trời nóng thì rất bí.
Găng chống nắng vải thun phổ biến trên phố có ích cho da, nhưng không chịu trượt. Nếu chỉ có một đôi găng, nên là đôi chịu trượt.
Cỡ găng và cảm giác tay lái
Găng rộng làm ngón tay trượt trong găng, khó bóp phanh nhẹ và chính xác. Găng chật làm tê tay sau một quãng đường dài. Khi thử:
- Nắm tay lại: đầu ngón không bị căng chạm đáy găng, lòng bàn tay không bị kéo căng.
- Duỗi tay: không có túi vải thừa nhiều ở đầu ngón.
- Bóp thử tay phanh, tay côn nếu có: cảm nhận được tay phanh.
- Thao tác bật xi nhan, còi, công tắc đèn được mà không phải tháo găng.
Găng da mới thường hơi chật và sẽ giãn ra một chút sau vài tuần.
Giữ găng bền qua mưa nắng và mồ hôi
Găng là đồ bảo hộ thấm mồ hôi nhiều nhất, lại hay bị nhét ướt vào cốp. Vài thói quen giúp găng giữ được độ dai của vật liệu lòng bàn tay:
- Găng ướt mưa hay mồ hôi: lộn nhẹ cổ găng, treo nơi thoáng, ngón hướng xuống. Không phơi nắng gắt, không hơ lửa, không sấy nóng; da sẽ co, cứng, nứt.
- Găng da sau khi khô có thể bôi một lớp dưỡng da mỏng theo hướng dẫn nhà sản xuất để da không khô giòn.
- Găng vải dệt giặt tay với xà phòng nhẹ khi bốc mùi, không dùng chất tẩy.
- Không để găng trong cốp cùng áo mưa ướt nhiều ngày; nấm mốc phá đường chỉ và lớp lót.
Thay găng khi: lòng bàn tay mòn mỏng tới mức nhìn thấy sợi, đường may ở ngón và gốc bàn tay bung, quai cổ tay không còn giữ chặt, hoặc sau cú ngã đã làm thủng, rách lớp ngoài. Găng đã trượt trên mặt đường một lần thường không còn đủ lớp để trượt lần nữa.
Mang về dùng ngay
Danh sách kiểm tra
- Mở cổ găng tìm nhãn EN 13594, cấp 1 hay 2, có KP không.
- Kéo thử găng khi đã cài quai: găng có tuột khỏi tay không.
- Kiểm lòng bàn tay: có lớp thứ hai hoặc miếng trượt ở gốc bàn tay không.
- Mặc cùng áo đang có: tay áo và cổ găng có phủ nhau, không hở cổ tay khi duỗi tay lái.
- Kiểm đường may ở đầu ngón găng cũ: chỉ sờn, bung là lúc thay.
Lỗi hay gặp
- Dùng găng chống nắng vải thun thay găng moto.
- Găng ngắn không cài quai cổ tay.
- Găng lòng tay chỉ một lớp vải mỏng, chỉ có giáp nhựa ở mu tay cho đẹp.
- Bỏ qua cơn đau gốc ngón cái sau cú ngã chống tay.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe máy có cần đeo găng tay không?
Bàn tay thường chạm đất đầu tiên khi ngã do phản xạ chống tay. Găng chịu trượt giữ cho lòng bàn tay không bị cào trực tiếp trên mặt đường. Đây là một trong những món đồ bảo hộ đáng có nhất sau mũ bảo hiểm.
Găng tay moto EN 13594 cấp 1 và cấp 2 khác nhau thế nào?
Cấp 2 đạt yêu cầu cao hơn ở các phép thử mài mòn, chịu cắt, giữ trên tay. Cấp 1 thường mỏng, mát hơn, hợp đi phố. Ký hiệu KP cho biết giáp khớp ngón đã đạt phép thử va đập.
Ký hiệu KP trên găng tay là gì?
KP là ký hiệu giáp khớp ngón (knuckle protection) đã được thử va đập theo EN 13594. Giáp khớp không có KP vẫn có thể có tác dụng, nhưng chưa được kiểm theo chuẩn.
Găng tay chống nắng có bảo vệ khi ngã không?
Rất ít. Găng vải thun chống nắng mỏng và thủng nhanh khi trượt. Nó che nắng tốt nhưng không thay được găng chịu mài mòn.
Ngã chống tay đau cổ tay có cần đi khám không?
Nếu đau sâu ở gốc ngón cái, đau khi cầm nắm hoặc sưng kéo dài, nên đi khám và chụp phim. Gãy xương thuyền ở cổ tay dễ bị bỏ sót và liền chậm nếu không được xử lý sớm.
