Đi dép lê lái xe máy rất phổ biến ở Việt Nam nhưng để hở hoàn toàn bàn chân và mắt cá, hai vùng hay bị kẹt, bị đè, bị bỏng ống xả hoặc bị chà trên mặt đường khi ngã. Giày, boot moto đạt chuẩn châu Âu EN 13634 được thử chịu mài mòn, chống cắt và độ cứng ngang để cổ chân không bị bẻ. Không có boot thì một đôi giày cổ cao, đế cứng, buộc chặt vẫn tốt hơn hẳn dép.
Chân gặp gì khi đi xe máy
Chân trên xe máy gặp những rủi ro ít ai nghĩ tới cho tới khi gặp:
- Kẹt dưới xe khi ngã nghiêng. Xe máy đổ sang một bên và đè lên bàn chân, mắt cá phía đó.
- Bị bẻ cổ chân khi chân chống xuống đất lúc xe còn chạy, hoặc chân đập vào xe khác ở ngã tư.
- Bỏng ống xả, chủ yếu ở bắp chân và mắt cá phía bên ống xả. Vết bỏng ống xả là tai nạn cực kỳ phổ biến, kể cả khi xe đang dừng.
- Trượt trên mặt đường: ngón chân, mu bàn chân, mắt cá bị chà.
- Đá, sỏi, vật nhỏ văng từ bánh xe phía trước.
Dép lê và dép xỏ ngón còn một rủi ro riêng: dép tuột ra khi đang lái, chân trần chạm đất để giữ thăng bằng, hoặc quai dép mắc vào cần số, bàn đạp phanh.
Chuẩn EN 13634 cho giày moto
EN 13634 là chuẩn châu Âu cho giày dép bảo hộ của người đi mô tô. Nhãn ghi kết quả ở một số phép thử, thường xếp cấp 1 hoặc 2:
| Phép thử | Kiểm điều gì |
|---|---|
| Chiều cao | Giày che tới đâu: cổ thấp, cổ lửng che mắt cá, cổ cao lên bắp chân |
| Chịu mài mòn | Thân giày chịu trượt trên mặt đường bao lâu |
| Chống cắt khi va đập | Vật liệu chống bị rạch |
| Độ cứng ngang | Giày chống bị bóp bẹp, bẻ ngang khi bị đè |
Ngoài ra có các ký hiệu tuỳ chọn như chống thấm nước, giáp mắt cá. Vì ký hiệu thay đổi theo bản chuẩn, cách an toàn là đọc chú thích nhà sản xuất in kèm nhãn.
Các kiểu giày moto
| Kiểu | Hình dáng | Hợp với | Đổi lại |
|---|---|---|---|
| Giày đi phố | Như giày thể thao cổ lửng, có giáp mắt cá ẩn | Đi làm, đi bộ thoải mái khi xuống xe | Che ít hơn boot cao |
| Boot cổ lửng | Che qua mắt cá, đế cứng | Đi hằng ngày, đi tour ngắn | Hơi nóng |
| Boot tour | Cổ cao, thường chống thấm | Đi phượt nhiều ngày, đi mưa | Nặng, đi bộ lâu mỏi |
| Boot thể thao | Cổ cao, nhiều nẹp cứng, khoá cài | Đi tốc độ cao, xe thể thao | Khó đi bộ |
| Boot địa hình | Rất cao, rất cứng, nhiều khoá | Đi đường đất đá | Không hợp đi phố |
Không có boot thì dùng gì
Không ai đi chợ đầu ngõ bằng boot tour. Nhưng có một khoảng giữa rất rộng giữa dép lê và boot moto:
- Giày cổ cao, đế cứng, buộc dây như giày đi làm, giày công trường, giày leo núi cổ cao. Che được mắt cá, mũi giày cứng hơn mũi dép.
- Giày thể thao kín mũi tốt hơn dép, nhưng đế mềm và thân vải mỏng nên chống trượt kém.
- Dây giày: buộc chặt và nhét đầu dây vào trong. Dây dài lủng lẳng có thể quấn vào cần số, bàn đạp phanh, xích.
Giày bảo hộ lao động mũi thép đôi khi được dùng đi xe. Mũi thép bảo vệ ngón khi bị đè thẳng, nhưng giày bảo hộ lao động không được thiết kế cho cú trượt và cú vặn của tai nạn giao thông; nó cũng cứng ở mũi nên khó cảm nhận cần số.
Bỏng ống xả: lỗi phổ biến nhất
Ống xả xe máy có thể rất nóng ngay cả sau khi tắt máy một lúc. Vết bỏng hay gặp nhất là ở bắp chân trong và mắt cá của người ngồi sau, khi bước lên, bước xuống xe phía bên ống xả.
- Lên xuống xe từ phía không có ống xả, cả người lái lẫn người ngồi sau.
- Trẻ em ngồi sau: đặt chân lên gác chân, không đung đưa. Mặc quần dài khi đi xa.
- Che chắn ống xả: đa số xe có tấm ốp nhiệt, nếu vỡ thì nên thay.
- Bị bỏng: làm mát bằng nước sạch mát (không dùng nước đá) trong khoảng 20 phút, không bôi kem đánh răng, nước mắm hay mỡ. Vết bỏng rộng, phồng rộp lớn, bỏng ở trẻ nhỏ hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng thì đi khám.
Đi mưa và giày
Mùa mưa là lúc nhiều người chuyển sang dép vì sợ ướt giày. Vài lựa chọn khác:
- Bọc giày đi mưa trùm ngoài giày, có đế chống trượt.
- Boot chống thấm cho người đi xa thường xuyên.
- Để một đôi giày khô ở chỗ làm, đi đường dùng đôi giày chịu ướt.
Ủng cao su mềm che được nước nhưng đế trơn và thân mềm, không chống vặn. Bọc giày quá dài, lùng nhùng có thể vướng cần số.
Thử boot ở cửa hàng: những điều cần làm
Boot moto cứng hơn giày thường, nên cảm giác lúc thử khác cảm giác sau vài tuần đi thật. Khi thử:
- Mang đúng loại tất sẽ đi cùng boot, thường là tất dày hơn tất đi làm.
- Thử vào cuối ngày, lúc bàn chân đã hơi nở.
- Đứng lên và ngồi xuống tư thế lái: mũi chân không bị ép, gót không trượt lên xuống nhiều.
- Thử sang số nếu đi xe côn tay: mu bàn chân phải nhấc được cần số mà không bị thân boot cấn. Nhiều boot có miếng đệm mu chân đúng chỗ cần số.
- Đi bộ vài chục bước: nếu sau khi đỗ xe phải đi bộ nhiều, chọn loại đế có độ uốn ở mũi.
- Kiểm khoá, dây: khoá cài có chắc, dây có ống bọc hoặc có chỗ nhét gọn.
Boot da mới thường cứng ở cổ chân trong vài tuần đầu. Đi ngắn vài lần cho boot mềm theo chân trước khi mang đi một chuyến dài nhiều ngày.
Mang về dùng ngay
Kiểm tra giày trước khi đi
- Che mắt cá chưa? Nếu không, giày đó chỉ là mức tối thiểu.
- Đế đủ cứng: bẻ cong giày bằng tay, đế gập dễ như dép thì chống vặn kém.
- Dây giày đã buộc chặt, đầu dây nhét vào trong.
- Không có quai, dây, khoá lủng lẳng gần cần số, bàn đạp phanh.
- Bọc giày đi mưa không quá dài, không vướng khi sang số.
Lỗi hay gặp
- Đi dép xỏ ngón đi đường dài, đường đèo.
- Bước xuống xe phía ống xả.
- Chống chân trần xuống đất khi xe chưa dừng hẳn.
- Mua boot quá rộng, chân trượt trong boot khi sang số.
Câu hỏi thường gặp
Đi dép lê lái xe máy có nguy hiểm không?
Dép để hở hoàn toàn bàn chân và mắt cá, dễ tuột khi lái và quai dép có thể vướng cần số, bàn đạp. Khi ngã hoặc bị xe đè, bàn chân không có gì che. Giày kín mũi, che mắt cá bảo vệ tốt hơn rất nhiều.
Giày moto EN 13634 là gì?
Đó là chuẩn châu Âu cho giày của người đi mô tô. Giày được thử chiều cao, chịu mài mòn, chống cắt và độ cứng ngang, kết quả ghi trên nhãn theo cấp 1 hoặc 2.
Giày bảo hộ mũi thép đi xe máy được không?
Được, và tốt hơn dép, nhưng nó không được thiết kế cho cú trượt và cú vặn của tai nạn giao thông. Mũi cứng cũng làm khó cảm nhận cần số. Boot moto hoặc giày cổ cao đế cứng hợp hơn.
Bị bỏng ống xả xe máy nên làm gì?
Làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát khoảng 20 phút, không bôi kem đánh răng hay mỡ. Vết bỏng rộng, phồng rộp lớn, bỏng ở trẻ nhỏ hoặc sưng đỏ chảy mủ về sau thì nên đi khám.
Đi xe máy trời mưa nên mang giày gì?
Boot chống thấm hoặc giày kín đi kèm bọc giày đi mưa có đế chống trượt. Tránh bọc giày quá dài, lùng nhùng vướng cần số và ủng cao su đế trơn.
