Áo khoác "hết chống thấm" sau vài mùa thường không phải do màng bên trong hỏng, mà do lớp DWR, lớp xử lý kỵ nước trên mặt ngoài vải, đã mòn hoặc bị bẩn bít. Khi DWR hết, nước không còn lăn thành giọt mà ngấm ướt mặt ngoài vải, chặn đường thoát hơi, mồ hôi đọng lại bên trong và người mặc tưởng áo bị rỉ. Bụi, dầu da, cọ xát và nước xả vải là những thứ làm DWR yếu nhanh nhất.
DWR là gì
DWR là viết tắt tiếng Anh của "chất chống thấm nước bền", nhưng tên này dễ gây hiểu lầm. DWR không làm vải chống thấm; việc đó là của màng hoặc lớp tráng bên trong. DWR chỉ làm mặt ngoài vải kỵ nước: giọt nước rơi xuống vẫn giữ dạng hạt tròn, lăn đi, thay vì loang ra và thấm vào sợi.
Về mặt vật lý, đó là chuyện sức căng bề mặt. Trên bề mặt kỵ nước, giọt nước co tròn lại vì các phân tử nước hút nhau mạnh hơn bị bề mặt hút. Trên bề mặt ưa nước, nước trải ra, len vào kẽ sợi. Lá sen, lá môn là ví dụ tự nhiên: nước lăn tròn trên lá. DWR tạo ra hiệu ứng tương tự bằng cách bọc từng sợi vải một lớp hoá chất cực mỏng.
Vì sao cần DWR khi đã có màng
Hãy hình dung áo khoác có ba tầng: vải ngoài, màng chống thấm, lớp lót. Màng chặn nước lỏng nhưng cho hơi nước thoát. Hơi nước từ cơ thể đi qua màng rồi phải đi tiếp qua vải ngoài để ra không khí.
Khi DWR còn tốt, vải ngoài khô, hơi nước thoát dễ. Khi DWR hết, vải ngoài ngấm nước thành một lớp ướt sũng, gọi là hiện tượng "ngấm mặt" (tiếng Anh: wet-out). Lúc đó:
- Lớp nước trên mặt ngoài chặn đường hơi nước thoát ra, áo trở nên bí như áo mưa nilon.
- Mồ hôi ngưng tụ ở mặt trong. Người mặc thấy ướt bên trong và tin là áo rỉ.
- Vải ngoài ướt nặng thêm, lạnh hơn khi có gió vì nước bốc hơi lấy nhiệt.
- Vải ướt lâu khô, dễ ám mùi.
Màng vẫn nguyên, áo vẫn chặn được nước lỏng. Nhưng trải nghiệm người mặc giống hệt áo hỏng.
Những thứ làm DWR yếu đi
| Nguyên nhân | Cơ chế | Chỗ hay thấy |
|---|---|---|
| Bụi bẩn, khói, dầu da | Phủ lên lớp DWR, tạo bề mặt ưa nước | Cổ áo, cổ tay, vùng ngực đi xe máy |
| Cọ xát | Mài mòn lớp hoá chất trên sợi | Vai (quai ba lô), hông (dây đai), khuỷu tay |
| Nước giặt có chất làm mềm, nước xả vải | Để lại lớp cặn ưa nước trên sợi | Toàn bộ áo sau giặt |
| Kem chống nắng, thuốc xịt côn trùng | Dầu và dung môi bám vào vải | Vùng tay, cổ |
| Thời gian và tia cực tím | Lớp xử lý dần mất tác dụng | Áo để lâu ngoài nắng |
| Loại DWR | DWR không chứa flo thường kém bền hơn với dầu và cọ xát | Áo đời mới |
Điều thú vị là bẩn quan trọng không kém mòn. Nhiều chiếc áo tưởng như hết DWR chỉ cần giặt sạch đúng cách là nước lại lăn thành giọt.
DWR có flo và DWR không flo
Trong nhiều thập kỷ, DWR hiệu quả nhất là loại gốc hợp chất chứa flo. Chúng đẩy được cả nước lẫn dầu, rất bền. Nhưng nhóm hợp chất này thuộc họ PFAS, bị đặt câu hỏi về tồn lưu trong môi trường và cơ thể, và đang bị EU cùng nhiều bang ở Mỹ siết. Ngành đồ ngoài trời đang chuyển sang DWR không flo, thường dựa trên các chất như hydrocarbon, silicone hoặc sáp.
Đánh đổi được giới chuyên môn ghi nhận: DWR không flo đẩy nước khá tốt khi còn mới, nhưng không đẩy được dầu, nên dầu da và bẩn bám nhanh hơn, và thường bền kém hơn. Hệ quả thực tế cho người dùng: áo đời mới cần giặt sạch và phục hồi DWR thường xuyên hơn áo đời cũ. Đó không phải áo kém, mà là cái giá của việc bỏ một nhóm hoá chất có vấn đề.
DWR trên đồ bảo hộ lao động
Quần áo bảo hộ chống mưa cho công nhân làm đường, công nhân cảng, người làm vườn cây cũng có lớp DWR, và lớp này mòn nhanh hơn đồ dã ngoại nhiều vì bị dầu máy, xi măng, bùn đất, cọ xát với dụng cụ suốt ca. Đồ bảo hộ chống mưa được thử độ chống thấm cả sau khi xử lý mài mòn và giặt theo chuẩn, nhưng ngoài thực tế, ca làm việc khắc nghiệt hơn phòng thí nghiệm. Đơn vị cấp phát đồ nên có lịch giặt và kiểm tra định kỳ, thay khi mặt vải ngấm nước và bên trong ẩm ướt kéo dài, vì công nhân mặc đồ ướt cả ca dễ bị lạnh, mỏi và kém tập trung.
Phân biệt: DWR hết hay màng hỏng
Trước khi kết luận áo hỏng, thử từng bước:
- Thử giọt nước: rảy vài giọt nước lên vai, ngực, tay áo. Nước lăn thành hạt tròn là DWR còn. Nước loang ra, vải sẫm màu lại là DWR đã yếu ở chỗ đó.
- Xem mặt trong lúc ướt: ướt đều, lấm tấm khắp lưng, nách sau khi vận động là mồ hôi ngưng tụ. Ướt thành vệt ở đúng đường may, khoá kéo là chỗ đó rỉ.
- Thử lúc không vận động: mặc áo đứng yên dưới vòi sen nhẹ vài phút (hoặc dưới mưa lúc không đổ mồ hôi). Bên trong khô là màng còn tốt.
- Soi băng dán đường may: băng bong mép, nhăn, tách khỏi vải là chỗ nước sẽ vào.
- Soi lớp tráng bên trong (với áo tráng PU): lớp tráng bong vảy, dính nhớt là đã bị phân huỷ, khó cứu.
Phục hồi DWR: một câu ngắn
DWR có thể phục hồi một phần bằng cách giặt sạch với chất giặt không có chất làm mềm, xả kỹ, và theo hướng dẫn trên nhãn có thể dùng nhiệt nhẹ để làm các phân tử DWR dựng lại; khi lớp cũ đã mòn hết thì phủ lại bằng sản phẩm xịt hoặc ngâm. Các bước chi tiết về giặt, phơi và phục hồi chống thấm thuộc chuyện bảo quản đồ, có bài riêng trong danh mục chọn và bảo quản.
Mang về dùng ngay
Năm câu tự hỏi khi áo "hết chống thấm"
- Nước còn lăn thành giọt trên vai, ngực không?
- Bên trong ướt đều khắp hay ướt thành vệt ở đường may?
- Lần cuối giặt áo là bao giờ, có dùng nước xả vải không?
- Có đeo ba lô thường xuyên không (vai mòn trước)?
- Áo có lớp tráng bên trong bị bong, dính không?
Ba thói quen giữ DWR lâu hơn
- Không dùng nước xả vải cho áo chống thấm.
- Giặt khi áo đã bẩn rõ, đừng để bụi và dầu bám nhiều mùa.
- Xịt chống côn trùng, thoa kem chống nắng xong để khô rồi mới mặc áo.
Câu hỏi thường gặp
DWR là gì?
DWR là lớp xử lý kỵ nước trên mặt ngoài vải áo khoác, giúp nước lăn thành giọt thay vì thấm vào sợi. DWR không làm vải chống thấm, việc đó là của màng hoặc lớp tráng bên trong; DWR giữ cho mặt ngoài khô để áo thoát hơi được.
Vì sao áo khoác chống thấm bị ngấm nước sau vài mùa?
Thường do lớp DWR bị bẩn bít hoặc mòn ở vai, cổ tay, nên vải ngoài ngấm ướt. Lớp ướt này chặn đường hơi thoát, mồ hôi đọng bên trong và người mặc tưởng áo rỉ, trong khi màng vẫn còn tốt.
Làm sao biết áo hết DWR hay hỏng màng?
Rảy nước lên áo: nước loang, vải sẫm lại là DWR yếu. Mặc áo đứng yên dưới vòi nước nhẹ vài phút, bên trong vẫn khô là màng còn tốt. Ướt thành vệt theo đường may là băng dán đường may đã hỏng.
DWR không flo có kém hơn không?
Thường kém bền hơn và không đẩy được dầu, nên dễ bị bẩn bít hơn. Bù lại, nó tránh được nhóm hoá chất PFAS đang bị siết. Áo dùng DWR không flo cần giặt sạch và phục hồi thường xuyên hơn.
Có nên dùng nước xả vải cho áo chống thấm?
Không nên. Nước xả vải để lại lớp cặn ưa nước trên sợi, làm DWR mất tác dụng và có thể ảnh hưởng tới khả năng thoát hơi. Giặt bằng chất giặt dịu, không có chất làm mềm, và xả thật kỹ.
