Người ra nhiều mồ hôi nên chọn vải theo việc: polyester hút ẩm rất ít, đẩy mồ hôi ra mặt ngoài và khô nhanh, hợp vận động mạnh, nhưng dễ ám mùi; len merino hút được nhiều hơi ẩm mà vẫn thấy khô, ít ám mùi, ấm khi ướt nhưng khô chậm và kém bền; cotton thấm hút tốt, mát khi trời khô và ngồi yên, nhưng ướt sũng, nặng và lâu khô khi đổ mồ hôi liên tục. Gần lửa, tia hàn thì tránh vải tổng hợp vì chúng chảy dính vào da.
Ba cách vải đối xử với mồ hôi
Mồ hôi rời da theo hai dạng: hơi nước bốc lên và nước lỏng. Vải tác động lên cả hai, theo cách rất khác nhau tuỳ sợi:
- Hút vào trong sợi: sợi tự nhiên như cotton, len hút nước vào bên trong cấu trúc sợi. Cotton hút cả nước lỏng; len hút chủ yếu hơi ẩm vào lõi sợi trong khi bề mặt sợi lại kỵ nước.
- Dẫn theo kẽ sợi: sợi tổng hợp như polyester hầu như không hút nước vào lõi. Nước đi theo các khe nhỏ giữa sợi nhờ hiện tượng mao dẫn, lan rộng ra mặt ngoài và bay hơi. Đó là cái gọi là "thấm hút thoát ẩm".
- Giữ lại: sợi càng hút nhiều nước, vải càng nặng và càng lâu khô.
Một chỉ số trong ngành dệt cho thấy rõ khác biệt là độ hồi ẩm: phần trăm khối lượng nước mà sợi khô hút từ không khí ở điều kiện chuẩn. Polyester gần như không hút (dưới 1%), cotton khoảng 7–8%, len cao nhất trong ba loại, khoảng 13–16%.
So sánh ba loại vải
| Polyester | Len merino | Cotton | |
|---|---|---|---|
| Hút ẩm vào sợi | Rất ít | Nhiều, chủ yếu hơi ẩm | Nhiều, cả nước lỏng |
| Cảm giác khi ra mồ hôi | Ẩm ở mặt trong rồi khô nhanh | Khô lâu hơn, ít dính | Ướt sũng, dính da |
| Tốc độ khô | Nhanh | Trung bình | Chậm |
| Giữ ấm khi ướt | Ít | Khá | Kém, làm lạnh nhanh khi có gió |
| Ám mùi | Dễ ám mùi | Ít ám mùi | Trung bình, giặt sạch dễ |
| Độ bền | Rất bền | Kém bền hơn, hay pha nylon | Bền vừa |
| Gần lửa, tia hàn | Chảy, dính vào da | Cháy âm ỉ, tự tắt | Cháy, không chảy |
Polyester: khô nhanh nhưng giữ mùi
Áo thể thao, áo đá bóng, áo chạy bộ phần lớn là polyester. Sợi không hút nước nên mồ hôi được dẫn ra ngoài và bay hơi nhanh, áo không nặng thêm khi đổ mồ hôi. Đó là lý do polyester hợp với vận động mạnh trong thời gian ngắn, giặt hằng ngày.
Điểm yếu nổi tiếng là mùi. Polyester có ái lực với chất béo, các hợp chất trong mồ hôi bám vào sợi, vi khuẩn phân giải chúng thành mùi khó chịu, và mùi có thể còn sau khi giặt. Một số vải polyester được xử lý chống khuẩn để giảm mùi, hiệu quả khác nhau và có thể giảm dần qua giặt.
Len merino: không phải len ngứa của bà
Merino là giống cừu cho sợi len rất mảnh. Cảm giác ngứa của áo len truyền thống đến từ những sợi thô, cứng đâm vào da; sợi càng mảnh càng mềm, cong theo da thay vì chích. Len merino dùng cho áo mặc sát người thường có sợi mảnh hơn hẳn len thông thường, nên nhiều người mặc sát da không ngứa. Người có da rất nhạy vẫn nên thử trước.
Những điều merino làm tốt:
- Hút hơi ẩm mà vẫn thấy khô: lõi sợi hút ẩm, bề mặt sợi kỵ nước, nên áo có thể giữ một lượng ẩm đáng kể trước khi cho cảm giác ướt.
- Ít ám mùi: được người đi đường dài, đi công tác nhiều ngày ưa chuộng vì mặc lại được. Cơ chế còn được nghiên cứu; điều được ghi nhận rộng rãi là thực tế ít mùi hơn polyester.
- Ấm khi ướt hơn cotton.
- Cháy kém: len khó bắt lửa, có xu hướng tự tắt, không chảy dính như sợi tổng hợp.
Điểm yếu: đắt hơn, khô chậm hơn polyester, sợi mảnh nên dễ thủng, dễ xù, thường được pha nylon hoặc dệt lõi nylon để bền hơn. Giặt nước nóng, sấy nóng làm len co rút.
Cotton: không xấu, chỉ đặt sai chỗ
Cotton có tiếng xấu trong giới dã ngoại ôn đới vì áo cotton ướt mồ hôi gặp gió lạnh có thể làm người lạnh nhanh. Chuyện mặc nhiều lớp khi leo núi là đề tài riêng. Nhưng trong đời sống ở khí hậu nóng, cotton có chỗ đứng rõ ràng:
- Ngồi yên, đi lại nhẹ trong trời nóng: cotton mềm, thoáng, thấm mồ hôi, dễ chịu.
- Nóng khô: nước trong vải bay hơi làm mát da.
- Gần nguồn nhiệt, tia lửa: cotton cháy chứ không chảy dính; đồ bảo hộ chống cháy thường dùng cotton xử lý chống cháy hoặc sợi chuyên dụng.
Cotton chỉ không hợp khi đổ mồ hôi liên tục trong trời nóng ẩm (áo ướt sũng, nặng, dễ hăm da) và khi ướt trong gió lạnh.
Vải pha: lấy cái tốt của nhiều sợi
Phần lớn quần áo bán ra là vải pha. Polyester pha cotton (thường gặp ở áo đồng phục, áo công nhân) khô nhanh hơn cotton thuần, ít nhăn hơn, nhưng vẫn mang tính nóng chảy của polyester khi gặp lửa. Merino pha nylon bền hơn merino thuần. Vải có thêm sợi đàn hồi co giãn ôm người hơn, nhưng sợi đàn hồi cũng sợ nhiệt và clo.
Ngoài ra có vải dệt hai mặt: mặt trong là sợi tổng hợp kỵ nước để giữ da khô, mặt ngoài là sợi hút ẩm để kéo mồ hôi ra và bay hơi. Cách đọc đơn giản nhất vẫn là nhìn nhãn thành phần và tự hỏi: ở chỗ mình làm, mình sợ nhất điều gì, ướt sũng, mùi hay lửa?
Gần lửa: vải tổng hợp là rủi ro
Polyester, nylon khi gặp nhiệt cao sẽ chảy thành nhựa lỏng, dính chặt vào da và làm bỏng nặng hơn. Đó là lý do người làm việc gần lửa, thợ hàn, đầu bếp đứng bếp lửa lớn không nên mặc áo thể thao polyester, kể cả mặc bên trong đồ bảo hộ. Đồ chịu tia lửa hàn và chống cháy có bài riêng trong danh mục giày, găng và quần áo bảo hộ.
Chọn theo hoàn cảnh
| Hoàn cảnh | Gợi ý |
|---|---|
| Chạy bộ, đá bóng, tập gym, giặt mỗi ngày | Polyester hoặc vải pha thể thao |
| Đi nhiều ngày, ít chỗ giặt, ngại mùi | Len merino hoặc merino pha |
| Làm việc văn phòng, đi lại nhẹ trời nóng | Cotton, cotton pha |
| Làm việc gần lửa, tia hàn | Cotton dày, len hoặc đồ chống cháy; tránh sợi tổng hợp |
| Đạp xe, leo dốc trong mưa phùn lạnh | Polyester hoặc merino sát người, tránh cotton ướt |
Mang về dùng ngay
Đọc nhãn thành phần
- Polyester, nylon, elastane: sợi tổng hợp, khô nhanh, chảy khi gặp lửa.
- Wool, merino: len; xem có pha nylon không.
- Cotton: thấm hút, lâu khô.
- Viscose, rayon (kể cả loại làm từ tre): sợi tái sinh từ cellulose, hút nước nhiều, cảm giác mát, lâu khô.
Ba lỗi hay gặp
- Mặc áo thể thao polyester khi hàn, đốt rác, đứng bếp than.
- Mặc cotton dày đi bộ đường dài trời nóng ẩm, rồi hăm da.
- Giặt áo merino bằng nước nóng và sấy nóng.
Câu hỏi thường gặp
Người ra nhiều mồ hôi nên mặc vải gì?
Vận động mạnh thì polyester hoặc vải thể thao vì khô nhanh và không nặng thêm khi ướt. Đi nhiều ngày, ngại mùi thì len merino. Ngồi yên, đi lại nhẹ trời nóng thì cotton vẫn dễ chịu. Gần lửa, tia hàn thì tránh vải tổng hợp.
Len merino có ngứa không?
Len merino có sợi rất mảnh nên mềm hơn len thường, nhiều người mặc sát da không ngứa. Cảm giác ngứa đến từ sợi len thô, cứng. Người da rất nhạy vẫn nên thử trước khi mua.
Vì sao áo polyester hay có mùi?
Sợi polyester có ái lực với chất béo trong mồ hôi; vi khuẩn phân giải các chất này thành mùi và mùi có thể bám lại sau khi giặt. Giặt sớm, phơi khô hẳn và chọn vải có xử lý chống khuẩn giúp giảm mùi.
Vì sao không nên mặc đồ polyester khi hàn?
Polyester và nylon chảy thành nhựa lỏng khi gặp nhiệt cao, dính vào da và làm bỏng nặng hơn. Người làm việc gần lửa, tia hàn nên mặc cotton dày, len hoặc đồ chống cháy chuyên dụng.
