Người làm kho lạnh, kho đông cần bộ đồ giữ nhiệt nhiều lớp (áo khoác và quần chống lạnh, ở châu Âu theo EN 342), găng chống lạnh (EN 511), mũ trùm che tai, tất dày và giày cách nhiệt đế chống trơn, cộng với giới hạn thời gian ở trong kho và quy tắc không làm một mình. Người làm xưởng nóng (lò đúc, lò nung, xưởng kính, gần lò hơi) cần quần áo chống nhiệt và ngọn lửa (EN ISO 11612), có chỗ cần đồ tráng nhôm phản xạ nhiệt bức xạ, tấm che mặt chống nhiệt, găng chịu nhiệt — và quan trọng ngang hàng là nước uống, giờ nghỉ, thời gian làm quen nhiệt. Cả hai môi trường đều có một điểm chung: đồ bảo hộ chỉ kéo dài thời gian chịu đựng, không thay được việc tổ chức thời gian làm.
Bài này nói ở mức phổ thông. Dấu hiệu say nóng nặng hay hạ thân nhiệt là cấp cứu: gọi 115.
Kho lạnh: nguy cơ không chỉ là lạnh
| Nguy cơ | Ví dụ | Cách chặn |
|---|---|---|
| Lạnh toàn thân | Run, mệt, lú lẫn, phản xạ chậm khi ở lâu trong kho đông | Đồ giữ nhiệt nhiều lớp, giới hạn thời gian, phòng nghỉ ấm |
| Lạnh tay, chân, mặt | Tê cóng ngón tay, ngón chân; da trắng, cứng | Găng, tất, giày cách nhiệt; khăn che mặt ở nhiệt độ rất thấp |
| Chạm kim loại lạnh | Da tay ướt dính vào giá kim loại, tay nắm cửa | Luôn đeo găng, tay khô |
| Trơn trượt | Sàn đóng băng, nước đọng ở cửa kho | Giày đế chống trơn, xử lý băng ở cửa |
| Bị nhốt | Cửa kho đóng từ ngoài khi người còn bên trong | Cửa mở được từ bên trong, chuông báo động, kiểm người trước khi khoá |
| Xe nâng, hàng đổ | Tầm nhìn kém vì hơi sương, người mặc đồ dày khó xoay | Áo phản quang bên ngoài, lối đi riêng |
| Rò rỉ môi chất lạnh | Hệ thống lạnh dùng amoniac ở nhiều kho công nghiệp | Cảm biến, quy trình sơ tán; ngửi thấy mùi khai mạnh thì ra ngoài ngay, báo người phụ trách |
Bộ đồ cho kho lạnh
- Mặc nhiều lớp: lớp trong thấm hút mồ hôi (không cotton dày dễ giữ ẩm), lớp giữa giữ nhiệt, lớp ngoài cản gió. Nhiều lớp mỏng tốt hơn một lớp dày, và dễ cởi bớt khi ra phòng ấm để không đổ mồ hôi.
- Áo và quần chống lạnh theo chuẩn: EN 342 cho môi trường rất lạnh (kho đông), EN 14058 cho môi trường mát – lạnh vừa (kho mát, phòng chế biến). Nhãn ghi mức cách nhiệt và điều kiện thử.
- Găng chống lạnh EN 511: nhãn có các con số cho khả năng chống lạnh đối lưu, chống lạnh tiếp xúc và chống thấm nước. Cần thao tác khéo thì đeo găng mỏng bên trong, găng dày bên ngoài, tháo găng ngoài khi cần rồi đeo lại ngay.
- Mũ trùm tai, mũ lót dưới mũ bảo hộ: phần đầu và cổ mất nhiệt nhanh.
- Tất dày khô, mang tất dự phòng; giày cách nhiệt đế chống trơn, có mũi bảo vệ nếu khuân thùng nặng.
- Áo phản quang mặc ngoài cùng khi kho có xe nâng.
Tổ chức thời gian làm việc trong kho lạnh
Nhiều hướng dẫn quốc tế đưa ra bảng thời gian làm – nghỉ theo nhiệt độ và tốc độ gió; ở Việt Nam, Bộ Y tế có quy chuẩn về vi khí hậu tại nơi làm việc. Doanh nghiệp nên lập lịch luân phiên cụ thể cho từng kho. Những nguyên tắc chung:
- Làm theo đợt, xen kẽ nghỉ ở phòng ấm; nghỉ đủ lâu để cơ thể ấm lại.
- Không làm một mình trong kho đông; có cách liên lạc.
- Đồ bị ướt mồ hôi hoặc ướt nước phải thay — đồ ướt mất gần hết khả năng giữ nhiệt.
- Uống nước ấm; người làm lạnh vẫn mất nước qua hơi thở và mồ hôi.
Xưởng nóng: nhiệt từ hai phía
Ở xưởng nóng, người làm chịu nhiệt từ môi trường (không khí nóng, ẩm) và từ nguồn bức xạ (lò, kim loại nóng chảy, kính nóng) — cộng với nhiệt do chính cơ thể sinh ra khi lao động nặng. Đồ bảo hộ có một nghịch lý: càng che chắn tốt khỏi bức xạ và bắn tóe, càng giữ nhiệt cơ thể bên trong.
| Nguy cơ | Đồ bảo hộ |
|---|---|
| Nhiệt bức xạ từ lò | Đồ tráng nhôm phản xạ nhiệt (áo, ống tay, tạp dề, mũ trùm) theo mức đánh giá trong EN ISO 11612; tấm che mặt có lớp phản xạ |
| Bắn tóe kim loại nóng chảy | Đồ chống kim loại nóng chảy (EN ISO 11612 có mã riêng cho nhôm, sắt nóng chảy), giày không dây buộc, ghệt |
| Chạm vật nóng | Găng chịu nhiệt tiếp xúc (EN 407) |
| Ánh sáng chói, hồng ngoại từ lò | Kính lọc phù hợp cho công việc nhìn vào lò |
| Say nóng | Nước, nghỉ ở chỗ mát, quạt, luân phiên, áo làm mát ở một số nơi |
Cũng như thợ hàn, người làm xưởng nóng nên chọn đồ lót, áo mặc trong bằng sợi bông hoặc sợi chịu nhiệt; đồ sợi tổng hợp thông thường có thể chảy, dính vào da khi gặp nhiệt.
Làm quen nhiệt: người mới dễ gục nhất
Người mới vào xưởng nóng, hoặc người quay lại sau kỳ nghỉ dài, chưa quen nhiệt và dễ say nóng hơn hẳn. Các hướng dẫn của NIOSH và OSHA (Mỹ) khuyên tăng dần thời gian làm trong môi trường nóng trong những ngày đầu thay vì giao đủ ca ngay. Doanh nghiệp nên áp dụng tinh thần đó cho người mới.
Dấu hiệu cần xử lý ngay
Với lạnh
- Tê cóng: da tái trắng hoặc xám, cứng, mất cảm giác ở ngón tay, ngón chân, tai, mũi. Đưa vào chỗ ấm, không chà xát mạnh, không hơ lửa, đi khám.
- Hạ thân nhiệt: run dữ dội rồi ngừng run, nói lắp, lú lẫn, buồn ngủ, vụng về. Gọi 115, đưa vào chỗ ấm, thay đồ ướt, đắp chăn.
Với nóng
- Kiệt sức vì nóng: mệt, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, vã mồ hôi nhiều. Ra chỗ mát, nới bớt đồ, uống nước từng ngụm, theo dõi.
- Say nóng (sốc nhiệt): lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật, ngất, da nóng, có thể ngừng ra mồ hôi. Đây là cấp cứu: gọi 115, làm mát người nhanh (ra chỗ mát, cởi bớt đồ, chườm mát, quạt) trong khi chờ.
Mang về dùng ngay
Danh sách cho người làm kho lạnh:
- Đồ nhiều lớp, khô; mang tất và găng dự phòng.
- Biết cách mở cửa kho từ bên trong và vị trí nút báo động.
- Không vào kho đông một mình; báo người khác khi vào, khi ra.
- Theo đúng lịch làm – nghỉ; thay đồ ngay khi ướt.
Danh sách cho người làm xưởng nóng:
- Đồ chống nhiệt đúng loại, không sợi tổng hợp bên trong.
- Uống nước đều kể cả khi chưa khát; nghỉ ở chỗ mát theo lịch.
- Người mới, người vừa đi nghỉ dài về: tăng dần thời gian làm.
- Để ý đồng nghiệp: người say nóng thường không tự nhận ra mình lú lẫn.
Câu hỏi thường gặp
Làm kho lạnh cần mặc đồ bảo hộ gì?
Đồ giữ nhiệt nhiều lớp với lớp ngoài là áo quần chống lạnh (EN 342 cho kho đông), găng chống lạnh EN 511, mũ trùm tai, tất dày và giày cách nhiệt đế chống trơn. Có xe nâng thì mặc thêm áo phản quang bên ngoài. Kèm theo là lịch làm – nghỉ và quy tắc không làm một mình.
Găng tay chống lạnh EN 511 đọc thế nào?
Nhãn EN 511 có các con số cho ba tính chất: chống lạnh đối lưu, chống lạnh tiếp xúc và chống thấm nước. Số càng cao thì khả năng tương ứng càng tốt. Chọn theo nhiệt độ kho và việc có phải cầm vật lạnh lâu hay không.
Dấu hiệu say nóng là gì?
Kiệt sức vì nóng có mệt, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi. Say nóng nặng có lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật, ngất, da nóng — đây là cấp cứu, phải gọi 115 và làm mát người ngay trong khi chờ.
Vì sao người mới dễ say nóng ở xưởng nóng?
Cơ thể chưa quen nhiệt nên điều hoà thân nhiệt kém hơn người đã làm lâu. Các hướng dẫn của NIOSH và OSHA khuyên tăng dần thời gian làm trong môi trường nóng trong những ngày đầu, kể cả với người quay lại sau kỳ nghỉ dài.
Bị nhốt trong kho lạnh phải làm gì?
Kho lạnh đúng chuẩn có cơ cấu mở cửa từ bên trong và nút báo động; người làm phải biết vị trí của chúng trước khi vào. Nếu bị nhốt, bấm báo động, gọi điện, giữ ấm bằng cách vận động nhẹ và tránh chỗ có gió lạnh thổi trực tiếp.
