Khẩu trang lọc bụi FFP1, FFP2, FFP3 và N95 khác nhau ra sao

FFP1, FFP2, FFP3 là ba cấp khẩu trang lọc bụi theo chuẩn châu Âu EN 149, lọc tối thiểu khoảng 80%, 94% và 99% hạt thử, kèm giới hạn rò rỉ quanh viền giảm dần. N95 là cấp theo cơ quan NIOSH của Mỹ, lọc ít nhất 95% hạt thử, tương đương gần với FFP2. Cấp lọc chỉ có ý nghĩa khi khẩu trang ôm kín mặt; khẩu trang lọc tốt mà hở viền thì không khí bẩn đi vòng qua khe.

Khẩu trang lọc bụi khác khẩu trang y tế thế nào

Khẩu trang y tế loại thường được làm chủ yếu để chặn giọt bắn từ người đeo ra ngoài và chặn giọt bắn lớn từ ngoài vào. Nó đeo lỏng, hở hai bên má. Khẩu trang lọc bụi nghề nghiệp (gọi chung là khẩu trang phòng độc dạng lọc hạt, hay "mặt nạ lọc bụi dùng một lần") thì khác:

• Được thiết kế để ôm kín quanh mũi, má, cằm.
• Lớp lọc được thử với hạt rất nhỏ, cỡ khó lọc nhất.
• Có yêu cầu về độ rò rỉ toàn phần vào trong khi đeo.

Chuyện phân biệt khẩu trang y tế thật giả, khẩu trang vải lọc kém có ở wiki khác trong hệ. Bài này nói về khẩu trang dùng ở nơi làm việc có bụi.

Bảng so sánh các cấp

Ở Mỹ còn có dòng R và P (R95, P95, P100…) dành cho môi trường có hạt dầu: chữ N nghĩa là "không chịu dầu", R chịu dầu có giới hạn, P chịu dầu tốt hơn. Nơi có sương dầu, sương cắt gọt thì cần để ý chữ cái này.

Trung Quốc có chuẩn riêng (thường thấy dấu KN95), Hàn Quốc có KF94. Các con số gần nhau nhưng cách thử không giống hệt; khi doanh nghiệp yêu cầu một chuẩn cụ thể thì dùng đúng chuẩn đó.

Đọc các ký hiệu khác trên khẩu trang

• NR: không dùng lại, chỉ dùng trong một ca.
• R (trong ký hiệu EN 149, đứng sau cấp lọc): dùng lại được qua nhiều ca theo hướng dẫn. Không nhầm với dòng R của Mỹ.
• D: đạt thêm phép thử tắc bụi đá dolomit, nghĩa là ít bị khó thở khi bụi bám nhiều. Có ích ở nơi bụi dày.
• Số hiệu chuẩn, nhà sản xuất, mã sản phẩm và với hàng bán ở châu Âu là dấu CE kèm mã số tổ chức chứng nhận.

Một khẩu trang ghi "FFP2 NR D" nghĩa là: cấp FFP2, dùng một ca, chịu tắc bụi tốt.

Van thở ra: có nên chọn

Nhiều khẩu trang lọc bụi có một van nhựa ở giữa. Van này chỉ mở khi thở ra, giúp hơi nóng và ẩm thoát nhanh, đỡ bí và đỡ mờ kính. Khi hít vào, van đóng, không khí phải đi qua lớp lọc.

• Bảo vệ người đeo: không giảm, vì van đóng khi hít vào.
• Bảo vệ người xung quanh: không có, vì hơi thở ra không được lọc. Nơi cần bảo vệ người khác (phòng sạch, cơ sở y tế, chế biến thực phẩm) thường không cho dùng loại có van.
• Hợp với việc nặng, nóng, đeo lâu.

Bụi nào cần cấp nào

Chọn cấp lọc nên dựa trên đánh giá rủi ro: bụi gì, nồng độ bao nhiêu, làm bao lâu. Doanh nghiệp có quan trắc môi trường lao động thì dùng số đo đó. Một số nguyên tắc chung:

• Bụi silic tinh thể (cắt, mài bê tông, gạch, đá, đá thạch anh nhân tạo): gây bệnh bụi phổi silic, bệnh không chữa khỏi. Ưu tiên giảm bụi tại nguồn (cắt ướt, hút bụi tại máy), sau đó mới tới khẩu trang, thường cấp cao.
• Bụi gỗ: một số loại bụi gỗ cứng được xếp là chất gây ung thư; xưởng mộc nhiều bụi nên dùng cấp cao kèm hút bụi.
• Amiăng: là việc chuyên môn, có quy định riêng. Người không được đào tạo không tự phá dỡ tấm lợp, vật liệu nghi chứa amiăng.
• Khói hàn: là hạt rất mịn, cần lọc hạt cấp phù hợp, tốt nhất kèm hút khói tại chỗ.
• Hơi dung môi, khí độc: khẩu trang lọc bụi không chặn được. Cần mặt nạ có phin lọc khí đúng loại, xem bài mã màu phin lọc trong danh mục này.

Đeo đúng cách

1. Rửa tay, cầm khẩu trang ở mặt ngoài, quai thả tự do.
2. Úp khẩu trang lên mũi và cằm, nẹp mũi ở trên.
3. Kéo quai trên qua đầu, đặt cao ở đỉnh sau đầu; quai dưới đặt dưới tai, ở gáy. Khẩu trang hai quai đội đầu kín hơn loại quai đeo tai.
4. Dùng hai tay ép nẹp mũi theo sống mũi, từ giữa ra hai bên. Bóp bằng một tay thường tạo hình chữ V, hở hai bên mũi.
5. Kiểm tra kín: úp hai tay lên khẩu trang, thở ra mạnh; nếu thấy hơi lọt quanh mũi, mép má thì chỉnh lại.

Râu, tóc mai dài, sẹo sâu đều có thể làm hở viền. Chuyện thử độ kín có bài riêng trong danh mục này.

Mang về dùng ngay: khi nào phải thay khẩu trang

• Thở nặng rõ rệt so với lúc mới đeo: lớp lọc đã tắc.
• Khẩu trang ướt, bẩn, rách, biến dạng, nẹp mũi gãy, quai đứt.
• Hết ca với loại NR.
• Ngửi thấy mùi bụi hoặc thấy bụi bám ở mặt trong khẩu trang: viền đã hở hoặc khẩu trang đã hỏng.

Lỗi hay gặp

• Kéo khẩu trang xuống cằm khi nói chuyện rồi kéo lên lại: mặt trong dính bụi từ cằm.
• Thổi bụi, đập khẩu trang để "dùng thêm vài ngày" với loại NR.
• Đeo khẩu trang lọc bụi khi phun sơn, pha thuốc trừ sâu: bụi thì chặn, hơi dung môi thì không.
• Bóp nẹp mũi bằng một ngón, hở hai bên mũi.

Người làm việc lâu năm trong môi trường bụi mà có ho kéo dài, khó thở khi gắng sức, tức ngực thì nên đi khám, nói rõ nghề nghiệp để bác sĩ cân nhắc khám bệnh nghề nghiệp. Khó thở dữ dội, tím môi thì gọi 115.