Cắt cỏ, cưa xích, phát cành: đồ bảo hộ khi dùng máy cầm tay

Người dùng máy cắt cỏ cầm tay, cưa xích, máy tỉa hàng rào cần bộ đồ bảo hộ gồm: mũ bảo hộ có lưới che mặt và chụp tai gắn liền (với cưa xích, phát cành), kính bảo hộ, quần hoặc ống chân bảo vệ chống cưa xích, giày cổ cao mũi bảo vệ (giày chuyên cho cưa xích là tốt nhất), găng tay, và áo dài tay sáng màu. Mối nguy chính là lưỡi cắt chạm vào chân, tay; đá sỏi, cành vụn văng vào mắt và người đứng gần; tiếng ồn và rung. Hạ cây lớn, cắt cành gần dây điện hoặc trèo cây cưa cành là việc của người được đào tạo và đơn vị có chuyên môn.

Bài này không hướng dẫn kỹ thuật cưa, hạ cây hay vận hành máy. Nó giúp nhận ra món đồ bảo hộ nào làm gì và vì sao không bỏ được.

Mỗi loại máy, một kiểu nguy cơ

Quần chống cưa xích: món đồ thông minh nhất trong bộ

Quần bảo vệ cưa xích trông như quần lao động dày, nhưng bên trong mặt trước ống quần có nhiều lớp sợi tổng hợp dài, xếp lỏng. Khi xích đang quay chạm vào, lớp vải ngoài bị cắt và các sợi dài bên trong bị kéo ra, cuốn vào bánh xích làm xích chậm lại hoặc dừng hẳn trong tích tắc. Quần không "chặn" lưỡi như một tấm giáp — nó làm nghẹt máy.

• Ở châu Âu, đồ bảo hộ cho người dùng cưa xích cầm tay trước đây theo bộ chuẩn EN 381, nay chuyển dần sang bộ EN ISO 11393. Quần được chia theo lớp ứng với tốc độ xích mà nó đã được thử — tốc độ càng cao thì lớp càng cao — và theo kiểu (che mặt trước, che cả vòng ống chân). Chọn lớp phù hợp với máy mình dùng theo hướng dẫn của người bán và nhà sản xuất.
• Quần bị cưa vào một lần là phải thay: các sợi bảo vệ đã bị kéo ra ở chỗ đó, và chỗ bị cắt không còn bảo vệ.
• Không vá phần bị cắt bằng cách khâu xuyên qua các lớp bảo vệ — đường khâu giữ chặt sợi, sợi không kéo ra được nữa.
• Giặt theo hướng dẫn trên nhãn; dầu xích, nhựa cây bám lâu có thể làm giảm khả năng kéo sợi.
• Ống chân bảo vệ (chaps) đeo ngoài quần là lựa chọn rẻ hơn cho người dùng không thường xuyên, nhưng phải buộc đúng, không xoay lệch.

Đầu, mặt, tai

Người dùng cưa xích, phát cành nên đội mũ bảo hộ lâm nghiệp: mũ cứng (chống cành rơi) có tấm lưới che mặt lật lên được và chụp tai gắn hai bên. Lưới chặn mạt cưa, vỏ cây; vì lưới có lỗ, nhiều người đeo thêm kính bảo hộ bên trong để chặn mạt nhỏ.

Máy cắt cỏ cầm tay thì tấm che mặt kín (nhựa trong) hoặc lưới kèm kính bảo hộ, vì đá sỏi bắn ra rất mạnh. Khẩu trang chống bụi khi cắt cỏ khô bụi.

Mọi máy chạy xăng hai thì và cưa xích đều ồn tới mức cần bảo vệ tai — đeo từ lúc nổ máy.

Tay và chân

• Găng: găng da hoặc găng làm vườn dày, bám tốt khi tay có mồ hôi. Găng chuyên cho cưa xích có thêm lớp bảo vệ ở mu bàn tay trái (tay hay ở gần đường lưỡi xích). Găng còn giúp giữ tay ấm, giảm cảm giác tê do rung.
• Giày: giày cổ cao mũi bảo vệ, đế bám tốt trên đất dốc, cỏ ướt. Giày chuyên cho cưa xích có thêm lớp sợi bảo vệ ở mũi và mu giày. Không dùng dép, ủng cao su mỏng.

Người xung quanh: vùng an toàn

Đá sỏi văng từ máy cắt cỏ có thể bay xa hàng chục mét. Nhà sản xuất thường ghi khoảng cách an toàn tối thiểu giữa người dùng máy với người khác và vật nuôi — dừng máy khi có người, đặc biệt là trẻ em, đi vào vùng đó. Cắt cỏ cạnh đường, cạnh nhà có cửa kính, cạnh xe đậu cần cân nhắc thêm tấm chắn hoặc đổi sang dụng cụ ít văng hơn.

Với cưa xích, khu vực có cây, cành có thể đổ xuống cần được rào, giữ người ngoài xa — người có chuyên môn mới ước lượng được vùng nguy hiểm.

Những việc không tự làm

• Hạ cây lớn, cây nghiêng về phía nhà, cây mục rỗng: hướng đổ khó đoán, cành mắc treo trên cây khác rất nguy hiểm.
• Cắt cành gần đường dây điện: liên hệ đơn vị điện lực. Cành ướt, sào, thang nhôm đều có thể dẫn điện.
• Trèo cây dùng cưa xích: là nghề chăm sóc cây chuyên nghiệp, cần đào tạo về làm việc trên cao, hệ dây riêng và cưa chuyên dụng.
• Cưa cây đổ sau bão đè lên nhau, thân bị căng như lò xo: có thể bật mạnh khi cắt. Sau bão, để đội có chuyên môn xử lý.

Nắng, xăng và rung

• Làm vào giờ mát, uống nước đều. Bộ đồ bảo hộ dày dưới nắng là lý do người ta bỏ đồ — chia việc thành nhiều đợt ngắn thay vì bỏ quần bảo hộ.
• Đổ xăng khi máy đã tắt và nguội, ở chỗ thoáng, không hút thuốc; lau sạch xăng dính quần áo.
• Rung từ máy cầm tay dùng lâu ngày có thể gây tê, trắng ngón tay. Nghỉ xen kẽ, giữ tay ấm, bảo dưỡng máy và lưỡi sắc.

Phát bụi rậm: ong, rắn và những thứ không phải máy

Người phát cỏ ven rừng, bờ ruộng, vườn bỏ hoang hay gặp nguy cơ không đến từ máy: tổ ong vò vẽ trong bụi, rắn, kiến lửa, cây có gai, cây có nhựa gây ngứa. Tiếng máy và rung làm ong bị kích động trước khi người dùng kịp thấy tổ. Một vài thói quen giúp ích:

• Đi một vòng nhìn trước bãi cần phát khi máy còn tắt, dùng gậy gạt những bụi rậm, đống củi.
• Áo dài tay, cổ áo kín, găng, giày cổ cao — bộ đồ chống máy cũng là bộ đồ chống côn trùng và gai.
• Thấy tổ ong thì dừng, lùi xa, nhờ người có kinh nghiệm hoặc lực lượng chức năng xử lý; không tự đốt, chọc.
• Người từng bị dị ứng nặng với ong đốt nên báo người đi cùng. Bị đốt nhiều nốt, sưng mặt, khó thở, choáng: gọi 115 ngay.

Mang về dùng ngay

Danh sách trước khi nổ máy:

1. Kính hoặc tấm che mặt; với cưa xích là mũ có lưới che mặt.
2. Chụp tai hoặc nút tai.
3. Quần hoặc ống chân chống cưa xích (khi dùng cưa xích), chưa từng bị cưa vào.
4. Giày cổ cao mũi bảo vệ, găng.
5. Vùng xung quanh không có người, vật nuôi; đã nhặt đá, dây thép, vỏ chai khỏi bãi cỏ.
6. Không có dây điện gần cây hay cành cần cắt.