Áo túi khí cho người đi mô tô: loại dây giật và loại điện tử

Áo túi khí cho người đi mô tô có hai loại chính: loại dây giật nối với xe, bung khi người bị tách khỏi xe và giật căng sợi dây; và loại điện tử dùng cảm biến và phần mềm để tự nhận ra cú ngã. Cả hai bơm căng một túi khí che cổ, lưng, ngực và sườn trong một phần nhỏ của giây, rồi xẹp dần. Loại dây giật đơn giản, không cần sạc; loại điện tử phản ứng được cả những cú ngã người không rời xe, nhưng cần sạc pin và bảo dưỡng.

Túi khí trên người làm gì

Miếng giáp lưng, giáp ngực là tấm cứng hoặc xốp dày vài centimet. Túi khí khi căng dày hơn nhiều và che liền một vùng lớn: từ gáy, cổ, qua vai, xuống lưng, ngực và hai bên sườn. Lớp đệm khí dày làm giảm lực đập lên những vùng mà giáp tấm khó che kín, đặc biệt là cổ và xương đòn.

Áo túi khí không thay mũ bảo hiểm, không thay áo chịu mài mòn. Nó là lớp thêm vào, thường mặc ngoài hoặc trong một áo moto tuỳ thiết kế.

Loại dây giật hoạt động thế nào

Một sợi dây nối từ áo xuống một điểm cố định trên khung xe. Khi người lái bị hất khỏi xe, dây căng tới một lực nhất định thì rút chốt, mở bình khí nén nhỏ (thường là CO₂), khí bơm đầy túi.

• Ưu điểm: cơ học, không pin, không phần mềm, ít thứ hỏng. Thay bình khí sau mỗi lần bung là dùng lại được, nếu túi không rách.
• Nhược điểm: chỉ bung khi người rời xe đủ xa để giật dây. Những cú ngã mà người vẫn ở cạnh xe, trượt cùng xe, hoặc đâm vào vật phía trước trước khi rời yên có thể không kích hoạt kịp.
• Rủi ro hay gặp: quên tháo dây khi xuống xe, bước đi là túi bung. Phiền, tốn một bình khí, nhưng không nguy hiểm.

Chuẩn châu Âu EN 1621-4 được viết cho túi khí kích hoạt cơ học kiểu này. Nhãn trên áo cho biết đã đạt chuẩn hay chưa.

Loại điện tử hoạt động thế nào

Áo có các cảm biến gia tốc, con quay hồi chuyển và một bộ xử lý. Phần mềm liên tục đọc chuyển động của người, so với mẫu của các cú ngã, và quyết định bung túi khi nhận ra tình huống va chạm hoặc mất kiểm soát.

• Ưu điểm: không cần dây nối xe, bung được cả khi người còn trên xe, trong cú ngã trượt thấp hoặc khi bị xe khác đâm. Một số loại có nhiều chế độ cho đi phố, đi đường dài, đi địa hình.
• Nhược điểm: cần sạc pin; quên sạc là áo không hoạt động. Sau khi bung thường phải gửi bảo dưỡng hoặc thay bộ phận theo hướng dẫn hãng. Phần mềm có thể cần cập nhật.
• Đánh giá: cách chứng nhận cho loại điện tử phức tạp hơn loại cơ học. Đọc kỹ tài liệu chứng nhận nhà sản xuất cung cấp, đừng chỉ dựa vào chữ "đạt CE" chung chung.

So sánh hai loại

Ai nên cân nhắc áo túi khí

Áo túi khí phổ biến ở giới đua mô tô từ lâu và đang lan sang người đi đường dài. Ở Việt Nam, nó hợp nhất với:

• Người đi mô tô phân khối lớn trên quốc lộ, đường đèo.
• Người đi phượt nhiều ngày, đặc biệt đường đèo vực, nơi xa cơ sở y tế.
• Người làm nghề phải đi xe máy nhiều giờ mỗi ngày ở đường liên tỉnh.

Với người đi xe tay ga vài cây số trong phố, mũ tốt, găng, áo có giáp vai khuỷu và giáp lưng là thứ tự ưu tiên hợp lý trước khi tính tới túi khí.

Mặc đúng cách

• Vừa người. Túi khí bung cần không gian; áo ngoài quá chật có thể cản túi bung hết, áo túi khí quá rộng thì túi không ôm vào cổ và lưng. Nhà sản xuất thường có hướng dẫn chọn cỡ khi mặc cùng áo khoác.
• Đúng thứ tự lớp. Có loại mặc ngoài áo khoác, có loại mặc trong áo khoác có khoảng giãn riêng. Mặc sai lớp có thể làm túi không bung đúng.
• Kéo khoá, cài khoá ngực. Mở khoá áo cho mát thì túi bung lệch.
• Với loại dây giật: móc dây vào điểm chắc trên khung, không móc vào phần nhựa, giá đỡ hành lý lỏng. Dây không vướng tay lái khi đánh lái hết cỡ.
• Với loại điện tử: kiểm đèn báo trước khi lăn bánh.

Sau khi túi bung

Túi khí xẹp dần sau vài giây để người có thể cử động, thở bình thường. Sau cú ngã:

1. Đừng vội đứng dậy nếu đau cổ, đau lưng, tê tay chân. Gọi 115 hoặc nhờ người gọi.
2. Không để người khác tháo mũ bảo hiểm nếu nghi chấn thương cổ, trừ khi người đó đã được huấn luyện.
3. Về sau, kiểm túi: rách, cháy xém, đường hàn bị hở thì gửi nhà sản xuất kiểm.
4. Thay bình khí (loại dây giật) hoặc làm theo quy trình bảo dưỡng (loại điện tử) trước lần đi tiếp theo.

Bảo quản, hạn dùng và áo túi khí cũ

Áo túi khí là đồ có cơ cấu, không phải áo vải thường, nên cách cất giữ cũng khác:

• Không giặt máy nếu nhà sản xuất không cho phép. Nhiều loại phải tháo bình khí, tháo bộ điện tử trước khi giặt tay vỏ áo.
• Không để nơi quá nóng như cốp xe phơi nắng nhiều ngày, gần bếp, gần máy sưởi. Bình khí nén chịu ảnh hưởng của nhiệt.
• Không đè nặng, gập xoắn lâu ngày làm hằn nếp túi khí bên trong.
• Kiểm định kỳ theo lịch nhà sản xuất. Một số hãng yêu cầu gửi kiểm sau một số năm, một số yêu cầu thay bình sau thời hạn nhất định dù chưa bung.

Mua áo túi khí cũ rủi ro hơn mua áo khoác cũ. Người mua không biết áo đã bung chưa, đã được kiểm lại chưa, bình khí là loại chính hãng hay thay tạm, túi có bị thủng do va quệt không. Với loại điện tử, còn chuyện pin chai và phần mềm có còn được cập nhật. Nếu mua cũ, chỉ nên mua khi có giấy tờ kiểm định gần nhất và hỏi được nhà sản xuất về số sê-ri.

Mang về dùng ngay

Danh sách trước mỗi chuyến

1. Loại dây giật: bình khí còn đúng loại, chốt đúng vị trí, dây móc vào khung.
2. Loại điện tử: pin đã sạc, đèn báo sẵn sàng.
3. Khoá áo đã kéo kín, khoá ngực đã cài.
4. Áo khoác bên ngoài (nếu có) không quá chật.
5. Xuống xe: tháo dây trước khi bước đi.

Lỗi hay gặp

• Mặc áo túi khí nhưng đội mũ nửa đầu, coi túi khí như thứ bù cho mũ.
• Quên sạc loại điện tử nhiều ngày.
• Mua áo túi khí cũ không rõ đã bung hay chưa, bình khí còn hạn hay không.