Quần áo chống cháy là đồ được làm để không bắt lửa tiếp, tự tắt khi rời ngọn lửa và không chảy nhựa dính vào da; ở châu Âu được thử theo EN ISO 11612 (nhiệt và lửa) và riêng cho thợ hàn theo EN ISO 11611 (tia lửa, giọt kim loại bắn). Vải chống cháy có hai kiểu: sợi chống cháy tự thân như aramid, modacrylic, và vải cotton được xử lý chống cháy. Điều quan trọng không kém là bên trong không mặc đồ polyester, nylon, vì loại này chảy ra khi gặp nhiệt.
Vì sao quần áo thường nguy hiểm khi gặp lửa
Khi một tia lửa hàn, một ngọn lửa bùng hay một tia hồ quang chạm vào quần áo thường, có hai chuyện có thể xảy ra:
- Vải cotton thường bắt lửa và cháy tiếp. Cháy quần áo trên người kéo dài thời gian tiếp xúc nhiệt từ một khoảnh khắc thành nhiều giây, gây bỏng diện rộng.
- Vải tổng hợp như polyester, nylon, acrylic chảy ra thành nhựa nóng, dính vào da, tiếp tục truyền nhiệt sâu. Vết bỏng do nhựa chảy thường nặng và khó xử lý hơn.
Quần áo chống cháy giải quyết cả hai: không cháy lan, không chảy. Nó không làm người mặc "chống lửa" hoàn toàn; nhiệt vẫn truyền qua vải, nhưng thời gian tiếp xúc ngắn lại rất nhiều.
Các chuẩn liên quan
| Chuẩn | Dùng cho | Ký hiệu, phân cấp chính |
|---|---|---|
| EN ISO 11612 | Quần áo bảo vệ chống nhiệt và lửa: luyện kim, đúc, lò, công nghiệp dầu khí | A (lan lửa, A1 và/hoặc A2), B (nhiệt đối lưu), C (nhiệt bức xạ), D (nhôm nóng chảy bắn), E (sắt nóng chảy bắn), F (nhiệt tiếp xúc); mỗi chữ có cấp số |
| EN ISO 11611 | Quần áo cho hàn và các việc tương tự | Class 1 (việc hàn ít bắn tóe, nhiệt bức xạ thấp), Class 2 (nhiều bắn tóe, nhiệt bức xạ cao hơn); A1/A2 là phép thử lan lửa |
| IEC 61482-2 | Quần áo chống hồ quang điện | Phân cấp theo mức năng lượng hồ quang chịu được |
| EN ISO 14116 | Vải hạn chế lan lửa (mức thấp hơn 11612) | Chỉ số 1, 2, 3; chỉ số 1 không được mặc sát da |
Áo ghi EN ISO 11612 chưa chắc đạt EN ISO 11611, và ngược lại. Thợ hàn nên tìm đồ ghi rõ 11611, chọn Class 2 nếu hàn hồ quang que, hàn nhiều tư thế, hàn ở chỗ chật.
Vải chống cháy tự thân và vải xử lý
| Chống cháy tự thân (inherent) | Xử lý chống cháy (treated) | |
|---|---|---|
| Cách làm | Sợi vốn khó cháy, ví dụ aramid, modacrylic, một số sợi pha | Vải cotton hoặc cotton pha được ngâm, xử lý hoá chất chống cháy |
| Độ bền tính năng | Không mất qua giặt, theo đời vải | Giữ được qua số lần giặt nhà sản xuất cam kết, nếu giặt đúng cách |
| Cảm giác mặc | Tuỳ loại; một số loại nhẹ, bền | Giống cotton, thấm mồ hôi tốt, dễ chịu ở trời nóng |
| Giá | Thường cao hơn | Thường thấp hơn |
Cả hai loại đều có thể đạt chuẩn. Với vải xử lý, cách giặt quyết định chuyện tính năng còn hay mất. Chuyện sợi aramid làm gì trong đồ chống cháy được nói ở danh mục chất liệu.
Bộ đồ cho thợ hàn: những chi tiết nhỏ quyết định
Không cần biết kỹ thuật hàn vẫn có thể nhìn một bộ đồ và biết nó hợp hay không. Tia lửa và giọt kim loại nóng luôn tìm chỗ để rơi vào và đọng lại.
- Không túi hở phía trên: túi ngực mở miệng là cái phễu hứng tia lửa. Túi phải có nắp phủ kín hoặc khoá kéo được che.
- Không lật gấu quần, gấu tay áo: nếp lật giữ tia lửa lại. Ống quần thẳng, trùm ngoài giày.
- Cổ áo cài kín, tay áo cài kín cổ tay. Cổ hở là chỗ tia lửa rơi vào trong.
- Khoá kéo, cúc bấm được che bằng nẹp vải, vì kim loại nóng lên và có thể làm bỏng.
- Vừa người, không quá bó: lớp không khí giữa vải và da giúp giảm truyền nhiệt.
- Thêm đồ da cho việc nhiều bắn tóe: tạp dề da, ống tay da, ghệt da che mu giày, găng da hàn. Hàn ngửa (hàn trần) cần thêm áo choàng vai hoặc mũ trùm chống cháy.
- Giày cao cổ, ống quần trùm ngoài, để giọt kim loại không chui vào giày.
Đồ lót và áo mặc bên trong cũng tính: chọn cotton hoặc vải chống cháy, không polyester, nylon. Một chiếc áo thun thể thao tổng hợp mặc bên trong đồ chống cháy có thể chảy ra nếu nhiệt xuyên qua lớp ngoài.
Giặt và bảo quản đồ chống cháy
- Giặt theo nhãn, đúng nhiệt độ và loại bột giặt nhà sản xuất cho.
- Nhiều nhà sản xuất dặn tránh thuốc tẩy và chất làm mềm vải: thuốc tẩy có thể làm hỏng lớp xử lý hoặc sợi, chất làm mềm có thể để lại lớp phủ dễ bắt lửa trên bề mặt vải.
- Giặt sạch dầu mỡ. Đồ chống cháy thấm đẫm dầu, mỡ, dung môi có thể bắt lửa vì chính chất bẩn đó cháy.
- Giặt riêng với quần áo thường nếu đồ dính nhiều hoá chất.
- Không vá bằng vải thường hoặc chỉ polyester. Vá bằng vải và chỉ chống cháy, hoặc gửi nơi sửa chuyên.
- Không in, dán logo bằng vật liệu thường lên vùng lớn của áo.
Khi nào loại bỏ đồ chống cháy
- Thủng, rách, mòn mỏng ở khuỷu tay, đầu gối, đũng quần.
- Có lỗ cháy, vùng vải cứng lại do nhiệt.
- Thấm dầu, hoá chất không giặt sạch được.
- Vải xử lý đã giặt quá số lần nhà sản xuất cam kết.
- Khoá kéo, cúc hỏng không cài kín được.
Nếu bị bỏng: làm mát vùng bỏng bằng nước sạch mát chảy nhẹ trong nhiều phút, tháo nhẫn, đồng hồ, không bóc phần vải dính vào da, không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm. Bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng mặt, tay, bộ phận sinh dục, bỏng điện: gọi 115.
Mang về dùng ngay: kiểm tra bộ đồ trước ca hàn
- Nhãn còn: chuẩn 11611 (hàn) hoặc 11612 (nhiệt, lửa) đúng việc.
- Không lỗ cháy, không vết rách, không mòn mỏng.
- Không dính dầu mỡ, dung môi.
- Túi đậy nắp, khoá kéo có nẹp che, cổ và tay áo cài kín.
- Gấu quần thẳng, không lật; ống quần trùm ngoài giày.
- Áo mặc bên trong là cotton hoặc vải chống cháy.
- Đồ da (tạp dề, ống tay, ghệt) còn nguyên khi việc có nhiều bắn tóe.
Câu hỏi thường gặp
Quần áo chống cháy có chống được lửa hoàn toàn không?
Không. Quần áo chống cháy không bắt lửa tiếp, tự tắt khi rời ngọn lửa và không chảy dính vào da, nhờ đó thời gian tiếp xúc nhiệt ngắn lại rất nhiều. Nhiệt vẫn có thể truyền qua vải nếu tiếp xúc lâu. Nó là lớp bảo vệ, không phải đồ để đi vào lửa.
EN ISO 11611 và EN ISO 11612 khác nhau thế nào?
EN ISO 11611 dành cho quần áo khi hàn và các việc tương tự, thử với tia lửa, giọt kim loại bắn, chia Class 1 và Class 2. EN ISO 11612 dành cho quần áo chống nhiệt và lửa nói chung, có các ký hiệu A tới F cho từng kiểu nhiệt. Thợ hàn nên chọn đồ ghi rõ 11611.
Thợ hàn mặc áo thun polyester có sao không?
Không nên. Polyester, nylon chảy ra khi gặp nhiệt cao và dính vào da, làm vết bỏng nặng hơn. Áo mặc bên trong đồ hàn nên là cotton hoặc vải chống cháy.
Đồ chống cháy có được dùng nước xả vải không?
Nhiều nhà sản xuất dặn tránh chất làm mềm vải và thuốc tẩy vì có thể để lại lớp phủ dễ cháy hoặc làm hỏng lớp xử lý chống cháy. Giặt theo nhãn đúng nhiệt độ và loại bột giặt được cho phép. Quan trọng nhất là giặt sạch dầu mỡ bám trên đồ.
Vải cotton chống cháy có giặt mất tác dụng không?
Vải cotton được xử lý chống cháy giữ tính năng qua số lần giặt nhà sản xuất cam kết, nếu giặt đúng hướng dẫn. Quá số lần đó hoặc giặt sai cách, tính năng có thể giảm. Vải chống cháy tự thân như aramid không mất tính năng qua giặt.
