Mặt nạ hàn tự động tối màu dùng cảm biến phát hiện ánh sáng hồ quang và một lớp tinh thể lỏng kẹp giữa các tấm phân cực: khi có hồ quang, mạch điện cấp điện áp, tinh thể lỏng xoay hướng và kính chuyển từ trạng thái sáng sang số tối đã đặt trong một phần rất nhỏ của giây. Lớp lọc tia cực tím và hồng ngoại luôn có mặt dù kính đang sáng hay tối. Loại tốt có ích thật, nhưng phải chọn đúng việc, chỉnh đúng độ nhạy và kiểm tra trước mỗi lần dùng.
Bên trong một kính hàn tự động
Nhìn từ ngoài vào, một hộp kính lọc tự động thường có các lớp sau:
- Kính bảo vệ ngoài: tấm nhựa trong, rẻ, thay thường xuyên, hứng tia lửa và xỉ bắn.
- Lớp lọc UV và IR cố định: luôn chặn tia cực tím và hồng ngoại, kể cả khi pin hết.
- Các tấm phân cực và lớp tinh thể lỏng: phần "đổi màu". Có loại một lớp, có loại nhiều lớp để tối sâu hơn và đều màu hơn.
- Cảm biến hồ quang: thường có từ hai tới bốn mắt cảm biến ở mặt trước.
- Mạch điều khiển, pin mặt trời và/hoặc pin thay được.
- Kính bảo vệ trong: tấm nhựa phía mặt người hàn.
Khi không có hồ quang, kính ở trạng thái sáng, thường quanh số tối 3 hoặc 4, đủ để nhìn phôi, đặt que, căn mối hàn. Khi hồ quang mồi, cảm biến báo, mạch cấp điện áp cho lớp tinh thể lỏng, kính chuyển sang trạng thái tối theo số đã đặt.
Đọc ký hiệu EN 379 trên kính tự động
Kính tự động tối màu ở châu Âu được thử theo EN 379. Trên kính thường có một dãy ký hiệu gồm số tối trạng thái sáng, dải số tối trạng thái tối, nhận diện nhà sản xuất, rồi bốn con số phân cấp chất lượng, cuối cùng là số chuẩn.
| Vị trí con số | Phân cấp | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Số thứ nhất | Cấp quang học | Độ méo hình khi nhìn qua kính |
| Số thứ hai | Độ tán xạ ánh sáng | Kính có bị mờ đục, nhoè hay không |
| Số thứ ba | Độ đồng đều | Các vùng trên kính tối đều nhau hay loang lổ |
| Số thứ tư | Phụ thuộc góc nhìn | Nhìn xiên qua kính có bị tối, sáng khác đi không |
Mỗi con số từ 1 tới 3, số 1 là tốt nhất. Một kính ghi 1/1/1/1 tốt hơn rõ rệt kính ghi 1/2/1/3 về độ trong và đều màu. Người hàn cả ngày sẽ thấy khác biệt ở mức mỏi mắt cuối ca. Ký hiệu thường có dạng như "4/9–13 … 1/1/1/2 … EN 379", với số cụ thể khác nhau tuỳ sản phẩm.
Các nút chỉnh và cách hiểu
| Nút | Chỉnh gì | Khi nào tăng, khi nào giảm |
|---|---|---|
| Số tối (shade) | Độ tối khi có hồ quang | Theo bảng tra kiểu hàn và dòng điện |
| Độ nhạy (sensitivity) | Mức ánh sáng đủ để kính tối | Tăng khi hàn dòng thấp, kính chậm tối; giảm khi có đèn mạnh, hồ quang trạm bên làm kính tối lung tung |
| Độ trễ (delay) | Thời gian giữ tối sau khi tắt hồ quang | Tăng khi hàn dòng cao, phôi còn đỏ rực sau khi tắt; giảm khi hàn đính nhiều điểm liên tiếp |
| Chế độ mài (grind) | Khoá kính ở trạng thái sáng | Dùng khi mài, kính không tối vì tia lửa mài. Nhớ tắt trước khi hàn lại |
Lỗi nguy hiểm nhất với nút chỉnh là quên tắt chế độ mài rồi mồi hồ quang. Một số mặt nạ có đèn báo hoặc tự trở về chế độ hàn để tránh việc này.
Thời gian chuyển: con số trên hộp nói gì
Nhà sản xuất thường ghi thời gian chuyển từ sáng sang tối, tính bằng phần nhỏ của mili giây. Con số càng nhỏ thì mắt càng ít bị chói trong khoảnh khắc mồi hồ quang. Với người hàn vài mối mỗi ngày, khác biệt nhỏ. Với người hàn đính hàng trăm điểm mỗi ca, mỗi lần mồi là một chớp sáng nhỏ, cộng lại có thể gây mỏi mắt.
Cần lưu ý thời gian chuyển có thể thay đổi theo nhiệt độ: trời lạnh, tinh thể lỏng phản ứng chậm hơn. Đọc dải nhiệt độ hoạt động trong hướng dẫn.
Khi nào kính tự động không phản ứng
- Cảm biến bị che: hàn ở góc khuất, cánh tay, phôi hoặc ống che mất mắt cảm biến. Loại bốn cảm biến đỡ hơn loại hai cảm biến ở tình huống này.
- Hàn TIG dòng rất thấp: hồ quang yếu, ít chớp, cảm biến có thể không nhận. Cần chọn loại kính ghi rõ dùng được cho TIG dòng thấp, và tăng độ nhạy.
- Pin yếu: kính có thể không tối hoặc tối chập chờn. Nhiều loại có đèn báo pin.
- Kính bảo vệ ngoài bẩn, bám xỉ che mất cảm biến.
- Kính hỏng sau rơi, va đập: lớp tinh thể lỏng có thể nứt bên trong mà ngoài không thấy.
Dù kính không tối, lớp lọc UV và IR cố định vẫn còn, nên mắt không bị bỏng UV ngay như nhìn trần. Nhưng chớp sáng mạnh vẫn gây chói, loá và mỏi mắt, nên phải dừng lại kiểm tra ngay.
Kính tự động hay kính cố định: so sánh
| Tiêu chí | Kính cố định | Kính tự động tối |
|---|---|---|
| Nhìn khi chuẩn bị | Phải lật mặt nạ lên | Nhìn được qua trạng thái sáng |
| Nguy cơ chớp mắt khi mồi | Cao nếu mồi trước khi kịp lật mặt nạ xuống | Thấp nếu kính hoạt động tốt |
| Phụ thuộc pin, điện tử | Không | Có |
| Bền trong môi trường khắc nghiệt | Rất bền | Kém hơn khi va đập, nóng ẩm |
| Chăm sóc | Thay kính bảo vệ ngoài | Thay kính bảo vệ, kiểm tra pin, cảm biến |
Kính tự động giúp người hàn không phải gật đầu hất mặt nạ hàng trăm lần mỗi ngày, giảm mỏi cổ, và giảm việc mồi hồ quang khi mắt còn trần. Đổi lại phải chăm sóc kỹ hơn.
Mang về dùng ngay: kiểm tra trước mỗi buổi
- Lau sạch kính bảo vệ ngoài và mắt cảm biến; thay tấm bảo vệ nếu đã rỗ.
- Kiểm tra đèn báo pin, thay pin nếu yếu.
- Thử kính theo cách nhà sản xuất hướng dẫn (nhiều loại có nút thử để xem kính chuyển tối).
- Đặt số tối đúng việc, chỉnh độ nhạy và độ trễ.
- Xem chắc đã tắt chế độ mài.
- Nhìn kỹ kính lọc: không nứt, không có vùng loang lổ, không có điểm không tối.
Cất mặt nạ nơi khô, không để kính lọc phơi nắng trực tiếp quá lâu, không đặt vật nặng lên. Rơi mạnh thì kiểm tra lại trước khi dùng.
Câu hỏi thường gặp
Mặt nạ hàn tự động có tốt không?
Loại đạt chuẩn và được chọn đúng việc giúp nhìn được khi chuẩn bị, giảm số lần mồi hồ quang khi mắt chưa che, và giảm mỏi cổ. Nhược điểm là phụ thuộc pin, cảm biến và kém bền hơn kính cố định khi va đập. Cần kiểm tra trước mỗi buổi và chọn đúng loại nếu hàn TIG dòng thấp.
Mặt nạ hàn tự động hết pin có nguy hiểm không?
Lớp lọc tia cực tím và hồng ngoại vẫn còn khi pin hết, nên mắt không bị bỏng UV như nhìn trần. Nhưng kính có thể không tối, ánh sáng hồ quang gây chói loá mạnh. Phải dừng hàn và thay pin ngay.
Ký hiệu 1/1/1/1 trên kính hàn là gì?
Đó là bốn con số phân cấp theo EN 379: cấp quang học, độ tán xạ ánh sáng, độ đồng đều và độ phụ thuộc góc nhìn. Mỗi số từ 1 tới 3, số 1 là tốt nhất. Kính 1/1/1/1 trong và đều màu nhất trong thang này.
Vì sao mặt nạ hàn tự động không tối khi hàn TIG?
Hàn TIG dòng thấp tạo hồ quang yếu và ổn định, cảm biến có thể không nhận ra. Thử tăng độ nhạy, làm sạch cảm biến và đảm bảo cảm biến không bị che. Nếu vẫn không được, cần loại kính ghi rõ dùng được cho TIG dòng thấp.
Chế độ grind trên mặt nạ hàn là gì?
Grind là chế độ mài: kính bị khoá ở trạng thái sáng để không tối lên vì tia lửa mài. Chế độ này dùng khi mài mối hàn bằng máy cầm tay. Phải nhớ tắt trước khi hàn tiếp, nếu không kính sẽ không tối khi mồi hồ quang.
