Làm việc ngoài trời nắng nóng cần bốn thứ đi cùng nhau: quần áo sáng màu, rộng, thoáng, che kín tay chân; che đầu và gáy bằng nón rộng vành hoặc mũ bảo hộ có vải che gáy; uống nước đều đặn trước khi khát, thường được khuyên khoảng một cốc mỗi 15–20 phút khi làm nặng; và giờ nghỉ trong bóng râm, tăng lên khi trời càng nóng. Người mới vào làm cần vài ngày để cơ thể quen nhiệt. Lú lẫn, ngất, da nóng là cấp cứu, gọi 115.
Nóng hại người lao động thế nào
Cơ thể tự làm mát chủ yếu bằng mồ hôi bay hơi. Khi trời nóng, ẩm cao, gió ít, mồ hôi không bay hơi kịp; khi làm việc nặng, cơ bắp sinh thêm nhiệt. Nhiệt tích lại trong người, gây ra một chuỗi tình trạng từ nhẹ tới nặng:
| Tình trạng | Dấu hiệu | Làm gì |
|---|---|---|
| Rôm sảy, mẩn nóng | Mụn đỏ li ti, ngứa ở chỗ ra nhiều mồ hôi | Giữ da khô thoáng, mặc đồ thấm hút |
| Chuột rút do nóng | Co rút đau ở bắp chân, bắp tay, bụng | Nghỉ trong râm, uống nước, có thể bù điện giải |
| Kiệt sức do nóng | Mệt lả, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, ra nhiều mồ hôi, da lạnh ẩm, mạch nhanh | Đưa vào chỗ mát, nới quần áo, làm mát, uống nước từng ngụm; không đỡ thì đi viện |
| Say nắng, sốc nhiệt | Lú lẫn, nói lắp, hành vi lạ, co giật, ngất; da nóng, có thể khô hoặc vẫn ướt mồ hôi | Cấp cứu: gọi 115, đưa vào chỗ mát, làm mát nhanh bằng nước, quạt, chườm mát ở cổ, nách, bẹn trong khi chờ |
Sốc nhiệt có thể gây tử vong. Người bị lú lẫn hay ngất không được cho uống nước khi chưa tỉnh táo, vì dễ sặc.
Quần áo: mặc nhiều hơn mà lại mát hơn
Thoạt nghe thì vô lý, nhưng ở ngoài nắng gắt, áo dài tay đúng loại thường dễ chịu hơn áo ba lỗ. Lý do: da trần dưới nắng hấp thu nhiệt bức xạ trực tiếp, còn áo sáng màu che nắng, để mồ hôi bay hơi qua vải.
- Màu sáng: trắng, be, xám nhạt phản xạ nhiều ánh nắng hơn màu tối. Nếu nơi làm yêu cầu áo phản quang, chọn loại vải lưới thoáng.
- Rộng: lớp không khí giữa vải và da giúp mồ hôi bay hơi và cách bớt nhiệt. Đồ bó sát dính vào da khi ướt mồ hôi.
- Vải thoáng: cotton nhẹ thấm hút tốt, dễ chịu khi không quá ẩm; vải tổng hợp dệt thoáng khô nhanh. Chuyện vải nào cho người ra mồ hôi nhiều có bài riêng ở danh mục chất liệu.
- Tay dài, cổ có thể dựng lên để che gáy và cổ.
- Đồ bảo hộ bắt buộc vẫn phải mặc: không vì nóng mà cởi găng, cởi giày bảo hộ. Thay vào đó, chọn phiên bản thoáng hơn nếu có, và tăng giờ nghỉ.
Chỉ số chống tia cực tím của vải (UPF) được nói ở một wiki khác trong hệ; ở đây chỉ cần nhớ vải dệt dày, màu đậm hơn thì cản tia UV tốt hơn, nhưng lại nóng hơn, nên phải cân bằng.
Che đầu và gáy
- Nón rộng vành che được mặt, tai và gáy, hợp nhà nông và việc không yêu cầu mũ bảo hộ. Nón lá truyền thống là một thiết kế che nắng hiệu quả, nhẹ và thoáng.
- Mũ bảo hộ nơi bắt buộc: chọn màu sáng, có lỗ thoáng nếu việc cho phép (mũ có lỗ thoáng không phù hợp nơi có điện), gắn thêm vải che gáy loại tương thích với mũ.
- Khăn làm mát: loại vải nhúng nước, vắt khô rồi quàng cổ, mát nhờ bay hơi. Ở nơi rất ẩm, hiệu quả giảm.
- Kính bảo hộ chống chói khi làm trên nền sáng như bê tông, cát, mặt nước.
Không nhét khăn ướt hay mũ vải dày bên trong mũ bảo hộ: làm mất khoảng hở của quai treo. Bài cấu tạo mũ bảo hộ trong danh mục đầu, mắt và hô hấp có giải thích vì sao.
Nước: uống trước khi khát
Cảm giác khát xuất hiện khi cơ thể đã thiếu nước một phần. Khi làm việc nặng trong nóng, hướng dẫn của cơ quan an toàn lao động Mỹ (NIOSH) khuyên uống khoảng một cốc nước (khoảng 240 ml) mỗi 15–20 phút, kể cả khi chưa khát, thay vì uống một lần thật nhiều.
- Nước mát, sạch, để gần chỗ làm. Nước để xa, phải đi bộ năm phút mới tới, thì người ta sẽ nhịn.
- Làm nặng kéo dài nhiều giờ, ra mồ hôi rất nhiều: có thể cần bù điện giải, ví dụ dung dịch bù nước hoặc bữa ăn có muối. Người có bệnh tim, thận, huyết áp nên hỏi bác sĩ về lượng nước và muối.
- Tránh rượu bia trước và trong ca, và hạn chế đồ uống nhiều đường.
- Nhìn màu nước tiểu: vàng sậm, ít là dấu hiệu thiếu nước.
Giờ nghỉ và làm quen với nóng
Giờ nghỉ
Nhiều cơ quan an toàn dùng chỉ số nhiệt độ bầu ướt (WBGT), kết hợp nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ và gió, để đặt tỷ lệ làm và nghỉ. Không có máy đo, có thể theo nguyên tắc chung:
- Trời càng nóng, ẩm, việc càng nặng thì nghỉ càng dày, càng lâu.
- Nghỉ trong bóng râm thật: lán, mái che, gốc cây, không phải ngồi cạnh tường bê tông hấp nóng.
- Dời việc nặng sang sáng sớm, chiều muộn, tránh khoảng giữa trưa.
- Làm theo cặp, để người này để ý dấu hiệu của người kia. Người bị sốc nhiệt thường không tự nhận ra mình đang lú lẫn.
Làm quen với nóng
Cơ thể cần vài ngày tới khoảng hai tuần để quen nóng: ra mồ hôi sớm hơn, mồ hôi loãng hơn, tim đỡ phải làm việc. Người mới vào làm, người vừa nghỉ phép dài, người từ vùng mát chuyển tới là nhóm dễ bị nhất trong những ngày đầu. NIOSH khuyên với người mới, ngày đầu chỉ làm khoảng 20% thời lượng trong nóng, rồi tăng thêm khoảng 20% mỗi ngày.
Mang về dùng ngay: danh sách cho tổ đội làm ngoài trời
- Nước mát đặt trong vòng vài chục bước chân, đủ cho cả tổ.
- Có bóng râm để nghỉ; nếu không có thì dựng lán, căng bạt.
- Lịch nghỉ cụ thể, dày hơn vào giữa trưa; việc nặng dời sang sáng sớm, chiều muộn.
- Người mới làm nhẹ những ngày đầu, có người kèm.
- Mọi người biết dấu hiệu kiệt sức và sốc nhiệt; biết gọi 115 và làm mát người bị nạn.
- Quần áo sáng màu, rộng, tay dài; nón hoặc mũ bảo hộ kèm vải che gáy.
- Theo dõi dự báo thời tiết; ngày có cảnh báo nắng nóng gay gắt thì điều chỉnh kế hoạch.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc ngoài trời nắng nên mặc áo gì?
Nên mặc áo sáng màu, rộng, vải thoáng, tay dài để che nắng mà vẫn để mồ hôi bay hơi. Áo màu tối và đồ bó sát hấp nhiệt và dính vào da khi ướt. Đồ bảo hộ bắt buộc vẫn phải mặc; chọn loại thoáng hơn và tăng giờ nghỉ.
Làm việc ngoài nắng nên uống bao nhiêu nước?
Khi làm nặng trong nóng, NIOSH của Mỹ khuyên uống khoảng một cốc nước (khoảng 240 ml) mỗi 15–20 phút, kể cả khi chưa khát. Làm nhiều giờ, ra mồ hôi nhiều có thể cần bù điện giải. Người có bệnh tim, thận, huyết áp nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
Dấu hiệu say nắng, sốc nhiệt là gì?
Lú lẫn, nói lắp, hành vi lạ, co giật, ngất, da nóng là dấu hiệu sốc nhiệt, một tình trạng cấp cứu. Gọi 115 ngay, đưa người bệnh vào chỗ mát và làm mát nhanh bằng nước, quạt, chườm mát ở cổ, nách, bẹn trong khi chờ. Không cho uống nước khi người bệnh chưa tỉnh táo.
Vì sao người mới đi làm dễ bị say nắng?
Cơ thể cần vài ngày tới khoảng hai tuần để quen làm việc trong nóng. Người mới vào làm, người vừa nghỉ dài hay từ vùng mát chuyển tới chưa có thời gian thích nghi. Nên để họ làm nhẹ và ít giờ hơn trong những ngày đầu, có người kèm.
Đội mũ bảo hộ trời nóng thế nào cho đỡ nóng?
Chọn mũ màu sáng, có lỗ thoáng nếu việc cho phép, và gắn vải che gáy loại tương thích với mũ. Không nhét khăn hay mũ vải dày bên trong vì làm mất khoảng hở của quai treo. Nghỉ trong bóng râm thường xuyên và uống nước đều.
