Không có loại găng nào chống được mọi hoá chất. Nitrile thường hợp với dầu mỡ, xăng dầu và nhiều dung môi gốc dầu; latex mềm, ôm tay, chịu được nhiều dung dịch nước, axit và kiềm loãng nhưng kém với dầu và có nguy cơ dị ứng; neoprene chịu được dải rộng gồm axit, kiềm, dầu; butyl mạnh với xeton, este và nhiều khí nhưng kém với hydrocacbon. Chọn găng phải tra bảng thấm của nhà sản xuất theo đúng tên hoá chất, và đọc ký hiệu EN ISO 374 trên găng.
Hoá chất đi qua găng bằng ba đường
Găng hoá chất có thể "thua" theo ba cách khác nhau, và chuẩn châu Âu thử cả ba:
- Lọt qua lỗ (penetration): qua lỗ thủng, đường may, chỗ vật liệu mỏng. Găng được thử rò rỉ bằng khí hoặc nước.
- Thấm xuyên (permeation): hoá chất đi xuyên qua vật liệu ở cấp phân tử, dù găng còn nguyên, không thủng. Đây là đường nguy hiểm nhất vì không nhìn thấy.
- Thoái hoá (degradation): hoá chất làm vật liệu phồng, mềm nhũn, cứng giòn, nứt, đổi màu.
Một găng có thể không thoái hoá chút nào với một chất, nhìn vẫn đẹp, nhưng chất đó đã thấm xuyên qua từ lâu. Ngược lại, có găng bị phồng nhẹ nhưng chưa thấm xuyên. Cho nên "nhìn thấy găng vẫn ổn" không phải là bằng chứng an toàn.
Đọc ký hiệu EN ISO 374
Găng chống hoá chất bán ở châu Âu theo bộ chuẩn EN ISO 374. Bản sửa đổi năm 2016 dùng hình bình thót cổ có chữ cái bên dưới và chia găng thành ba kiểu:
| Kiểu | Yêu cầu | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| Type A | Thời gian thấm xuyên ít nhất 30 phút với ít nhất 6 hoá chất trong danh sách thử | Bảo vệ khá rộng |
| Type B | Ít nhất 30 phút với ít nhất 3 hoá chất | Bảo vệ trung bình |
| Type C | Ít nhất 10 phút với ít nhất 1 hoá chất | Bảo vệ hạn chế, chủ yếu chống bắn tóe |
Các chữ cái dưới hình bình là mã các hoá chất găng đạt. Danh sách thử gồm các chất tiêu biểu cho từng nhóm, ví dụ A là metanol, B là axeton, F là toluen, K là natri hydroxit 40%, L là axit sunfuric 96%, O là amoniac 25%, P là hydro peroxit 30%. Danh sách đầy đủ có trong chuẩn và thường in ở tờ thông tin găng.
Thời gian thấm xuyên và cấp
Kết quả thấm xuyên được xếp cấp theo thời gian tới khi chất thử bắt đầu đi qua với tốc độ nhất định:
| Cấp | Thời gian thấm xuyên |
|---|---|
| 1 | trên 10 phút |
| 2 | trên 30 phút |
| 3 | trên 60 phút |
| 4 | trên 120 phút |
| 5 | trên 240 phút |
| 6 | trên 480 phút |
Thời gian này đo trong phòng thí nghiệm ở nhiệt độ chuẩn. Tay ấm, trời nóng, găng bị kéo căng, hoá chất đậm đặc hơn đều làm thời gian thực tế ngắn lại. Có một chuẩn riêng trong cùng bộ (EN ISO 374-5) cho găng chống vi sinh vật, có ghi thêm chữ VIRUS nếu đạt phép thử virus.
So sánh các vật liệu găng
| Vật liệu | Thường hợp với | Thường kém với | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nitrile | Dầu mỡ, xăng, dầu diesel, nhiều dung môi gốc dầu, nhiều loại thuốc trừ sâu | Xeton (như axeton), một số dung môi clo, axit đặc oxy hoá | Không có protein cao su tự nhiên, ít gây dị ứng kiểu latex; thủng thì rách rõ |
| Latex (cao su tự nhiên) | Dung dịch nước, axit và kiềm loãng, cồn | Dầu, mỡ, hydrocacbon, nhiều dung môi hữu cơ | Ôm tay, cảm giác tốt; có thể gây dị ứng ở người nhạy cảm |
| Neoprene (polychloroprene) | Axit, kiềm, cồn, dầu, nhiều hoá chất khác nhau | Một số dung môi thơm và dung môi clo | Dải bảo vệ rộng, hợp nơi làm nhiều loại hoá chất |
| Butyl | Xeton, este, aldehyt, nhiều khí; một số axit mạnh | Hydrocacbon, dung môi thơm, dung môi clo, xăng dầu | Chống thấm khí tốt; đắt hơn |
| PVC | Axit, kiềm, dung dịch nước, dầu mỡ ở mức nhất định | Xeton, nhiều dung môi | Rẻ, hay gặp ở găng dài cổ |
| Viton (fluoroelastomer), nhiều lớp | Dung môi thơm, dung môi clo | Xeton, một số chất khác | Chuyên dụng, đắt |
Bảng trên là xu hướng chung. Cùng là nitrile, găng dày 0,1 mm dùng một lần và găng dày 0,4 mm dùng lại có thời gian thấm xuyên khác xa nhau. Độ dày quan trọng gần ngang vật liệu.
Găng mỏng dùng một lần không phải găng hoá chất
Găng nitrile hoặc latex mỏng dùng một lần (loại xanh, trắng hay thấy trong phòng thí nghiệm, tiệm làm móng, bếp) chủ yếu chống bẩn, chống vi khuẩn và chống bắn tóe nhỏ. Với nhiều dung môi, chúng chỉ chịu được vài phút trước khi chất thấm qua. Nguyên tắc với găng mỏng: dính hoá chất thì tháo ra, rửa tay, thay găng mới, không làm tiếp.
Tháo găng dính hoá chất đúng cách
- Rửa tay còn đeo găng bằng nước nếu hoá chất cho phép, để giảm lượng bám ngoài.
- Dùng tay còn đeo găng nắm mặt ngoài cổ găng bên kia, lột ngược ra, cuộn găng vào lòng bàn tay còn đeo găng.
- Luồn ngón tay trần vào bên trong cổ găng còn lại (không chạm mặt ngoài), lột ngược ra, bọc luôn chiếc găng đã cuộn.
- Bỏ vào túi hoặc thùng chất thải theo quy định của nơi làm.
- Rửa tay kỹ bằng xà phòng.
Nếu da đã dính hoá chất: rửa dưới vòi nước chảy nhiều phút, cởi bỏ quần áo dính hoá chất, xem phiếu an toàn hoá chất của chất đó. Bỏng hoá chất, khó thở, chóng mặt, nôn: gọi 115 và mang theo nhãn hoá chất.
Mang về dùng ngay: bốn bước chọn găng hoá chất
- Ghi đúng tên hoá chất và nồng độ, không ghi chung chung "dung môi", "thuốc tẩy". Lấy từ nhãn và phiếu an toàn hoá chất (SDS) đi kèm sản phẩm. Phiếu này thường có mục khuyến nghị vật liệu găng.
- Tra bảng thấm của nhà sản xuất găng cho đúng chất đó, xem thời gian thấm xuyên và mức thoái hoá.
- Chọn độ dày và chiều dài: tiếp xúc liên tục cần găng dày; nhúng tay cần găng dài cổ, cổ găng lật ra để hoá chất không chảy vào ống tay.
- Đặt lịch thay ngắn hơn thời gian thấm xuyên, có tính tới nhiệt độ và cường độ làm việc.
Lỗi hay gặp
- Dùng găng cao su rửa bát để pha thuốc trừ sâu hay rửa dung môi.
- Rửa găng dính dung môi rồi phơi dùng lại, trong khi chất đã ngấm vào vật liệu.
- Đeo găng thủng một lỗ nhỏ, hoá chất đọng bên trong áp sát da cả ca, còn tệ hơn không đeo.
- Kéo găng lên quá cổ tay áo khi làm việc giơ tay lên cao: hoá chất chảy ngược vào găng. Khi giơ tay cao, lật cổ găng tạo thành vành hứng.
Câu hỏi thường gặp
Găng nitrile và latex khác nhau thế nào?
Nitrile là cao su tổng hợp, thường chịu dầu mỡ, xăng dầu và nhiều dung môi gốc dầu tốt hơn, ít gây dị ứng kiểu latex. Latex là cao su tự nhiên, mềm, ôm tay, hợp dung dịch nước, axit và kiềm loãng nhưng kém với dầu. Với hoá chất cụ thể, luôn tra bảng thấm của nhà sản xuất.
Găng tay nào chống được axeton?
Axeton là xeton; găng butyl thường chịu xeton tốt, còn nitrile và latex mỏng thường chỉ chịu được thời gian rất ngắn. Trong danh sách thử của EN ISO 374, axeton mang mã B. Kiểm tra chữ B trên găng và tra thời gian thấm xuyên của nhà sản xuất.
Type A, B, C trên găng hoá chất là gì?
Đây là phân loại theo EN ISO 374-1:2016. Type A đạt thời gian thấm xuyên ít nhất 30 phút với ít nhất 6 hoá chất thử, Type B với ít nhất 3 hoá chất, Type C ít nhất 10 phút với ít nhất 1 hoá chất. Chữ cái bên dưới biểu tượng cho biết đó là những hoá chất nào.
Găng tay dùng một lần có chống hoá chất không?
Găng mỏng dùng một lần chủ yếu chống bẩn và bắn tóe nhỏ. Với nhiều dung môi, hoá chất có thể thấm qua trong vài phút. Dính hoá chất thì tháo găng, rửa tay và thay găng mới.
Găng hoá chất dùng được bao lâu?
Tuỳ hoá chất, nồng độ, độ dày găng và nhiệt độ; thời gian thấm xuyên ghi trên tờ thông tin chỉ đúng ở điều kiện phòng thí nghiệm. Nên đặt lịch thay ngắn hơn thời gian đó. Găng phồng, mềm nhũn, cứng giòn, đổi màu hay thủng thì thay ngay.
