Găng tay cách điện theo chuẩn quốc tế IEC 60903 chia thành sáu cấp theo điện áp làm việc tối đa (xoay chiều): cấp 00 là 500 V, cấp 0 là 1.000 V, cấp 1 là 7.500 V, cấp 2 là 17.000 V, cấp 3 là 26.500 V, cấp 4 là 36.000 V. Trước mỗi lần dùng, găng phải được kiểm tra bằng cách thổi hoặc cuộn cho phồng khí để tìm lỗ thủng, vết nứt; và phải thử điện môi định kỳ ở nơi có thiết bị. Găng cách điện là một lớp bảo vệ, không thay cho nguyên tắc cắt điện trước khi làm và chỉ người được đào tạo mới làm việc với điện.
Bảng các cấp găng cách điện
| Cấp | Điện áp làm việc tối đa (AC) | Màu nhãn quy ước | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| 00 | 500 V | Be | Điện hạ thế dân dụng, tủ điện nhỏ |
| 0 | 1.000 V | Đỏ | Điện hạ thế công nghiệp |
| 1 | 7.500 V | Trắng | Trung thế mức thấp |
| 2 | 17.000 V | Vàng | Trung thế |
| 3 | 26.500 V | Xanh lá | Trung thế mức cao |
| 4 | 36.000 V | Cam | Trung thế mức cao nhất trong thang |
Điện áp làm việc tối đa là mức găng được phép dùng thường xuyên. Khi thử ở nhà máy, găng phải chịu được điện áp thử cao hơn nhiều so với mức này, để có biên an toàn. Đừng bao giờ hiểu ngược lại: không dùng găng ở điện áp cao hơn cấp của nó, kể cả "chỉ chạm một chút".
Chuẩn Mỹ ASTM D120 dùng cùng cách chia cấp từ 00 tới 4 và cùng màu nhãn, nên găng theo hai hệ thường dễ đối chiếu.
Đọc nhãn trên găng
Găng cách điện thường có một nhãn hình chữ nhật hoặc dập nổi ở cổ găng, ghi:
- Số hiệu chuẩn (IEC 60903 hoặc EN 60903, hay ASTM D120).
- Cấp (00, 0, 1, 2, 3, 4), thường kèm màu nhãn tương ứng.
- Loại đặc tính nếu có: A chịu axit, H chịu dầu, Z chịu ozone, R chịu cả ba, C chịu nhiệt độ rất thấp.
- Cỡ găng, tháng và năm sản xuất.
- Biểu tượng tam giác kép (hai hình tam giác lồng nhau, biểu tượng thiết bị dùng cho làm việc có điện).
- Ô trống để ghi ngày kiểm tra định kỳ.
Bộ găng hai lớp: găng cao su bên trong, găng da bên ngoài
Găng cách điện cao su khá mềm, dễ bị cắt, đâm, mài bởi cạnh tôn, dây thép, đầu dây điện. Một vết rách nhỏ là đủ để găng mất tác dụng. Vì vậy, với cấp từ 0 trở lên, cách dùng phổ biến là:
- Găng lót vải mỏng bên trong (tuỳ chọn): thấm mồ hôi, dễ chịu hơn.
- Găng cách điện cao su: lớp cách điện chính.
- Găng da bảo vệ bên ngoài: chống cắt, mài, đâm cho lớp cao su. Găng da này không cách điện, và phải ngắn hơn cổ găng cao su một khoảng theo quy định để không tạo đường dẫn điện qua mép.
Găng da bảo vệ không được dùng riêng như găng cách điện, và găng cao su đã dùng bên dưới găng da thì không được đem dùng một mình làm việc khác rồi lại quay về dùng cho điện.
Kiểm tra trước mỗi lần dùng
Đây là bước quan trọng nhất và thường bị bỏ qua nhất. Lỗ thủng bằng đầu kim đã đủ cho dòng điện đi qua.
Thử bằng không khí
- Cầm găng ở cổ, cuộn mép cổ găng lại từ ngoài vào để giữ khí bên trong, hoặc dùng dụng cụ bơm khí chuyên cho găng nếu có.
- Khi găng phồng lên, giữ chặt, quan sát và ép nhẹ từng ngón, lòng bàn tay, kẽ ngón.
- Nghe tiếng xì, áp găng lên má hoặc gần tai để cảm nhận luồng khí thoát ra.
- Nhìn kỹ bề mặt: vết cắt, vết nứt, vùng phồng, vùng mềm nhũn, vùng cứng giòn, vết dính dầu, hoá chất, vết cháy.
- Lộn trái nếu có thể, nhìn mặt trong.
Phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào: không dùng. Đánh dấu loại bỏ, không tự vá. Găng cách điện không được vá bằng bất kỳ cách nào.
Thử điện môi định kỳ
Ngoài kiểm tra bằng mắt và khí, găng cách điện phải được thử điện môi định kỳ ở phòng thí nghiệm hoặc nơi có thiết bị, theo chu kỳ của chuẩn và quy định nơi làm. Ở Mỹ, quy định của OSHA yêu cầu găng cách điện đã đưa vào sử dụng được thử điện lại không quá 6 tháng một lần. Găng mới còn trong kho chưa dùng cũng có quy định riêng về thời gian tối đa trước khi phải thử lại. Ngày thử được ghi vào ô trên găng hoặc vào sổ.
Bảo quản găng cách điện
- Cất trong túi hoặc hộp riêng, để phẳng tự nhiên, ngón không bị gập.
- Tránh ánh nắng trực tiếp, nhiệt độ cao, ozone (gần máy điện, máy biến áp đang chạy có thể sinh ozone), dầu mỡ, hoá chất.
- Không lộn trái để cất, không gấp đôi, không nhét chung hộp đồ nghề với dụng cụ sắc.
- Không dùng bột talc hay chất làm mềm không được nhà sản xuất cho phép.
- Rửa bằng nước và xà phòng nhẹ khi bẩn, để khô tự nhiên.
Găng cách điện trong bức tranh lớn
Trên thực tế, phần lớn tai nạn điện ở xưởng nhỏ, công trình, hộ gia đình không xảy ra vì găng kém, mà vì người làm không cắt điện, cắt nhầm nhánh, hoặc người khác đóng điện lại trong khi đang làm. Nguyên tắc chung mà mọi tổ chức an toàn điện nhắc lại:
- Cắt điện ở đúng nguồn cấp cho thiết bị cần làm.
- Khoá và treo biển ở chỗ cắt, để không ai đóng lại.
- Kiểm tra lại không còn điện bằng dụng cụ đo phù hợp trước khi chạm.
- Chỉ người được đào tạo và có thẩm quyền làm việc với điện.
Găng cách điện, giày cách điện, thảm cách điện, dụng cụ cách điện là lớp bảo vệ thêm, nhất là khi phải làm gần phần có điện mà không cắt được. Bài này không hướng dẫn làm điện; bộ đồ cho thợ điện được nói ở danh mục bảo hộ theo nghề.
Người bị điện giật: không chạm trực tiếp vào người đó khi nguồn điện chưa được cắt. Cắt điện, gọi 115, và nếu đã được học, sơ cứu theo hướng dẫn.
Mang về dùng ngay: danh sách trước khi đeo
- Cấp găng bằng hoặc cao hơn điện áp có thể chạm tới.
- Ngày thử điện môi gần nhất còn trong chu kỳ.
- Thổi hoặc cuộn khí: không xì, không thủng.
- Bề mặt không nứt, cắt, phồng, dính dầu.
- Găng da bảo vệ còn nguyên, đúng cỡ, ngắn hơn cổ găng cao su.
- Tháo nhẫn, đồng hồ, vòng tay trước khi đeo.
Câu hỏi thường gặp
Găng tay cách điện cấp 0 chịu được bao nhiêu vôn?
Theo IEC 60903, găng cấp 0 có điện áp làm việc tối đa 1.000 V xoay chiều. Găng cấp 00 là 500 V, cấp 1 là 7.500 V. Không dùng găng ở điện áp cao hơn cấp của nó.
Kiểm tra găng cách điện trước khi dùng thế nào?
Cuộn cổ găng hoặc dùng dụng cụ bơm cho găng phồng khí, ép nhẹ từng ngón và nghe, cảm nhận xem có khí thoát ra không. Nhìn kỹ bề mặt tìm vết cắt, nứt, phồng, dính dầu. Có bất kỳ dấu hiệu hỏng nào thì không dùng và không tự vá.
Vì sao phải đeo găng da bên ngoài găng cách điện?
Găng cao su cách điện mềm, dễ bị cắt, đâm, mài bởi cạnh kim loại và đầu dây. Găng da bên ngoài bảo vệ lớp cao su khỏi tổn thương cơ học. Găng da không cách điện nên không bao giờ dùng riêng.
Găng cách điện bao lâu phải kiểm định lại?
Găng phải thử điện môi định kỳ theo chuẩn và quy định nơi làm việc. Ở Mỹ, OSHA yêu cầu găng đã đưa vào sử dụng được thử lại không quá 6 tháng một lần. Ngày thử được ghi trên găng hoặc trong sổ theo dõi.
Màu nhãn trên găng cách điện có ý nghĩa gì?
Màu nhãn chỉ cấp găng: be cho cấp 00, đỏ cho cấp 0, trắng cho cấp 1, vàng cho cấp 2, xanh lá cho cấp 3, cam cho cấp 4. Cách chia màu này dùng cả ở IEC 60903 và chuẩn Mỹ ASTM D120. Luôn đọc thêm số cấp in trên nhãn để chắc chắn.
