Dùng thang an toàn xoay quanh bốn việc: chọn đúng loại thang cho việc, kiểm thang trước khi leo, đặt thang đúng góc trên nền phẳng chắc, và giữ ba điểm tiếp xúc (hai tay một chân hoặc hai chân một tay) trong suốt lúc leo. Thang tựa đặt theo tỷ lệ khoảng 1 phần chân ra, 4 phần chiều cao (góc khoảng 75 độ); thang chữ A phải mở hết và khoá thanh giằng; thang rút phải nghe đủ tiếng khoá ở từng đoạn. Thang là chỗ làm việc ngắn, nhẹ — việc lâu, nặng hoặc phải dùng hai tay thì cần giàn giáo hay sàn thao tác.
Ngã thang là một trong những tai nạn trên cao phổ biến nhất, ở cả nhà dân lẫn công trình, và rất nhiều vụ xảy ra ở độ cao chỉ một hai mét. Ở công trình, người leo thang phải được hướng dẫn và làm theo phương án an toàn của nơi làm việc; bài này chỉ là kiến thức nền.
Các loại thang hay gặp
| Loại | Đặc điểm | Hợp việc | Hay sai ở đâu |
|---|---|---|---|
| Thang chữ A (thang gấp) | Tự đứng, hai mặt bậc hoặc một mặt bậc một mặt chống | Thay bóng đèn, sơn tường thấp, lấy đồ trên cao trong nhà | Đứng bậc trên cùng, không mở hết, dùng gập lại để tựa tường |
| Thang tựa (thang đơn, thang hai đoạn kéo dây) | Tựa vào tường hoặc mép mái | Lên mái, lên sàn tầng, vệ sinh máng xối | Đặt dốc quá hoặc thoải quá, không buộc đầu thang, không nhô qua mép |
| Thang rút (thang ống lồng) | Gọn khi thu, kéo dài từng đoạn | Dùng trong nhà, mang theo xe | Đoạn chưa khoá, kẹp tay khi thu, dùng thang kém chất lượng |
| Thang đa năng (gập nhiều khúc) | Chuyển thành chữ A, thang tựa, giá đỡ | Thợ sửa chữa nhỏ | Khớp chưa khoá đúng nấc, dùng kiểu không được nhà sản xuất cho phép |
| Thang ghế (2–3 bậc có tay vịn) | Thấp, ổn định | Bếp, kho, cửa hàng | Thay bằng ghế nhựa, xô, thùng |
Ở châu Âu, thang di động theo bộ chuẩn EN 131; phần riêng cho thang rút là EN 131-6. Bản sửa đổi gần đây của EN 131 phân thang thành loại chuyên nghiệp và loại dùng trong nhà, với yêu cầu thử khác nhau. Khi mua, nhìn nhãn trên thang: chuẩn, tải trọng tối đa (người cộng dụng cụ cộng vật liệu mang theo), cách dùng.
Kiểm thang trước khi leo
- Chân thang: đủ đệm cao su chống trượt, không mòn tới kim loại, không mất.
- Bậc: không cong, nứt, lỏng; không dính dầu, sơn, bùn.
- Thanh dọc: không móp, không nứt, không cong vênh. Thang nhôm bị móp một chỗ là yếu chỗ đó.
- Khoá, chốt, thanh giằng: đóng mở được, tự về, không lỏng.
- Thang rút: kéo từng đoạn, nghe và nhìn chốt khoá ăn vào; thu lại trơn, không kẹt.
- Nhãn: còn đọc được tải trọng tối đa.
Thang hỏng thì đánh dấu và cất riêng, không "chêm tạm" bằng gạch, gỗ, dây thép.
Đặt thang tựa: góc, mặt nền, đầu thang
Góc 1:4
Cứ mỗi 4 phần chiều cao tới điểm tựa thì chân thang cách tường 1 phần. Thang tựa cao 4 m thì chân cách tường khoảng 1 m. Mẹo kiểm nhanh được nhiều hướng dẫn nhắc: đứng thẳng, mũi chân chạm chân thang, duỗi thẳng tay ra trước — lòng bàn tay chạm vừa thanh thang là góc đã gần đúng. Dốc quá thì thang dễ lật ra sau khi người ngả lưng; thoải quá thì chân thang dễ trượt ra.
Mặt nền
Phẳng, chắc, không trơn. Đất mềm, sỏi, gạch vỡ, nền gạch ướt, tấm bạt, giấy báo đều nguy hiểm. Không kê chân thang lên xô, thùng, gạch để "bù độ cao". Nền dốc thì cần phụ kiện chỉnh chân được nhà sản xuất cho phép, hoặc đổi chỗ đặt.
Đầu thang
Tựa vào bề mặt chắc, không tựa vào kính, máng xối nhựa, ống nước. Khi dùng thang để lên mái hoặc lên sàn, đầu thang phải nhô qua mép khoảng 1 m (chừng ba bậc) để có chỗ vịn khi bước sang. Thang dùng lâu nên được buộc đầu hoặc có người giữ chân — người giữ chân chỉ giúp chống trượt chân thang, không cứu được thang lật ngang.
Thang chữ A: những quy tắc riêng
- Mở hết và khoá thanh giằng hoặc dây giằng. Thang chữ A nửa mở rất dễ gập lại khi có người đứng.
- Không đứng trên bậc trên cùng, và nhiều hướng dẫn khuyên không đứng ở hai bậc trên cùng trừ khi thang có tay vịn hoặc sàn đứng được thiết kế cho việc đó. Cần cao hơn thì dùng thang cao hơn.
- Không gập lại rồi tựa vào tường như thang đơn: chân thang không được thiết kế để chịu kiểu đó, trượt rất nhanh.
- Đặt mặt thang đối diện với chỗ làm, không làm việc nghiêng người sang ngang.
- Không "đi bộ" thang bằng cách nhún người cho thang dịch chuyển khi đang đứng trên đó. Xuống, dời thang, lên lại.
Khi leo và khi làm việc trên thang
- Leo mặt hướng vào thang, ba điểm tiếp xúc. Dụng cụ để trong túi đeo hông hoặc kéo lên bằng dây, không cầm tay khi leo.
- Thắt lưng (rốn) luôn nằm giữa hai thanh dọc. Với ra ngoài quá là trọng tâm đi ra ngoài thang — lỗi gây lật thang nhiều nhất.
- Không mang vật nặng, cồng kềnh lên thang. Không làm việc cần lực đẩy, kéo mạnh sang ngang trên thang.
- Giày đế bám, sạch bùn. Không leo thang bằng dép lê, dép tông.
- Gió mạnh, mưa, tối, mệt, chóng mặt: không leo.
- Một thang một người, trừ khi thang được thiết kế cho nhiều người.
Thang và dây điện
Thang nhôm dẫn điện. Mang thang dài ngoài trời, dựng thang gần dây điện ngoài nhà là nguy cơ chết người. Luôn nhìn lên trước khi dựng, giữ khoảng cách xa với đường dây, và mọi việc gần đường dây điện phải do đơn vị điện lực hoặc người có chứng chỉ thực hiện sau khi cắt điện. Thang bằng sợi thuỷ tinh cách điện được dùng trong ngành điện, nhưng nó không biến người không chuyên thành người được phép làm việc gần điện.
Thang rút: tiện nhưng phải kỹ hơn
Thang rút được ưa chuộng vì gọn, nhưng nó có thêm vài nguy cơ:
- Đoạn chưa khoá: nếu một đoạn chưa ăn chốt, khi đứng lên thang sẽ tụt xuống. Kéo từ đoạn dưới lên, kiểm từng chốt; nhiều loại có chỉ thị màu ở chốt.
- Kẹp tay khi thu: loại có cơ cấu thu chậm giúp giảm nguy cơ; vẫn phải để tay xa khe giữa các đoạn.
- Chất lượng không đều: thang rút giá rẻ không rõ nguồn từng gây nhiều lo ngại ở một số nước. Chọn thang có nhãn chuẩn rõ ràng, không chọn theo giá.
- Bụi cát lọt vào ống lồng làm chốt kẹt; lau sạch, để khô sau khi dùng ngoài trời.
Mang về dùng ngay
- Kiểm 30 giây: chân cao su, bậc, thanh dọc, khoá — trước mỗi lần leo.
- 1:4 cho thang tựa, nhô qua mép khoảng 1 m khi lên mái.
- Không đứng bậc trên cùng thang chữ A; cần cao hơn thì đổi thang.
- Rốn giữa hai thanh; với không tới thì xuống dời thang.
- Không có ai ở nhà thì đừng leo lên mái hay thang cao một mình.
Câu hỏi thường gặp
Đặt thang tựa góc bao nhiêu là đúng?
Khoảng 75 độ, tức cứ 4 phần chiều cao thì chân thang cách tường 1 phần. Thang dốc quá dễ lật ra sau, thoải quá dễ trượt chân. Mẹo kiểm: đứng sát chân thang, duỗi tay thẳng ra trước, lòng bàn tay chạm vừa thang là gần đúng.
Có được đứng bậc trên cùng của thang chữ A không?
Không. Bậc trên cùng không phải chỗ đứng, và nhiều hướng dẫn khuyên tránh cả hai bậc trên cùng trừ khi thang có tay vịn hoặc sàn đứng thiết kế sẵn. Cần cao hơn thì dùng thang cao hơn.
Thang rút có an toàn không?
An toàn nếu là thang có nhãn chuẩn rõ ràng (ở châu Âu là EN 131-6) và từng đoạn đã khoá chắc trước khi leo. Rủi ro chính là đoạn chưa ăn chốt và thang kém chất lượng không rõ nguồn. Luôn kéo từ đoạn dưới lên và kiểm từng chốt.
Ba điểm tiếp xúc khi leo thang là gì?
Là luôn có ba trong bốn chi bám vào thang: hai tay một chân hoặc hai chân một tay. Vì thế không cầm dụng cụ khi leo; dụng cụ để trong túi đeo hoặc kéo lên bằng dây.
Thang nhôm có nguy hiểm gần dây điện không?
Có. Nhôm dẫn điện, thang chạm hoặc gần đường dây có thể gây điện giật chết người. Nhìn lên trước khi dựng thang ngoài trời, giữ khoảng cách xa đường dây, và mọi việc gần điện phải do người có chứng chỉ làm sau khi cắt điện.
