Sửa mái tôn, lắp dàn nóng điều hoà, lau kính cửa sổ tầng cao là những việc trên cao trong đời thường mà nhiều người tự làm hoặc thuê thợ không hỏi gì về an toàn. Nguyên tắc chung: ưu tiên cách không phải trèo lên (làm từ dưới đất, từ bên trong, dùng dụng cụ cán dài), nếu buộc phải lên thì giao cho người đã được huấn luyện làm việc trên cao, có dây đai toàn thân móc vào điểm neo chắc, có người thứ hai ở dưới và không làm khi mưa, gió, nắng gắt. Mái tôn có những chỗ không chịu nổi bước chân; dàn nóng treo ngoài tường cần người lắp có thiết bị chống rơi; lau kính nhà cao tầng là nghề có chứng chỉ, không phải việc nhà.
Bài này giúp chủ nhà hiểu rủi ro và biết hỏi thợ đúng câu. Nó không hướng dẫn cách sửa mái, lắp điều hoà hay đấu điện.
Vì sao việc nhà trên cao lại hay gây tai nạn
- Coi là việc nhỏ: "lên thay tấm tôn thôi", "treo cục nóng mười phút" — nên không chuẩn bị gì.
- Độ cao "vừa phải": mái nhà cấp bốn, ban công tầng hai. Nhưng rơi từ vài mét lên nền bê tông đã đủ gây chấn thương nặng.
- Không có điểm neo: nhà dân hiếm khi có chỗ móc dây được thiết kế sẵn.
- Làm một mình: không ai giữ thang, không ai gọi cấp cứu kịp.
- Thời tiết: mái tôn trưa hè nóng bỏng tay, sáng sớm đọng sương trơn, chiều mưa giông có gió giật.
Mái tôn và mái fibro: nguy cơ "mái giòn"
Mối nguy lớn nhất trên mái tôn không phải mép mái mà là chính mặt mái. Cơ quan an toàn lao động Anh (HSE) nhiều năm cảnh báo về rơi xuyên mái giòn — kiểu tai nạn mà người đang đi trên mái thì bất ngờ lọt qua một tấm không chịu nổi sức nặng.
| Bề mặt | Vì sao nguy hiểm |
|---|---|
| Tấm lấy sáng (tôn nhựa trong, tấm polycarbonate, tấm nhựa sợi thuỷ tinh) | Nhìn từ xa giống tôn, bám bụi càng khó phân biệt; giòn theo thời gian vì nắng |
| Tôn cũ bị gỉ mục | Mặt trên trông còn được, mặt dưới đã mục thủng |
| Ngói fibro xi măng cũ | Giòn, vỡ dưới chân; một số tấm cũ có thể chứa amiăng, không nên tự cắt, đục |
| Khoảng giữa các xà gồ | Tôn mỏng có thể võng, rách ở giữa nhịp |
| Ống thông gió, máng xối, diềm mái | Không chịu được người dẫm hay vịn |
Vì vậy người được huấn luyện khi buộc phải lên mái giòn sẽ dùng ván hoặc sàn tạm bắc qua nhiều xà gồ để chia tải, có lưới hoặc che chắn bên dưới các tấm lấy sáng, và có hệ chống rơi. Đây là phương án kỹ thuật, không phải mẹo — chủ nhà nên nghe phương án của thợ trước khi đồng ý.
Câu nên hỏi thợ sửa mái
- Anh/chị lên mái bằng gì, có ván đi trên mái không?
- Có dây đai toàn thân không, móc vào đâu?
- Bao nhiêu người làm, ai ở dưới?
- Có làm khi mưa, gió không? (Câu trả lời đúng là không.)
- Mái nhà có tấm lấy sáng ở đâu, có che lại không?
Lắp, bảo dưỡng dàn nóng điều hoà
Ở phố Việt Nam, hình ảnh người thợ ngồi vắt ra ngoài cửa sổ tầng năm, một tay giữ cục nóng, một tay bắt vít là quá quen. Đó là một trong những việc trên cao nguy hiểm nhất đời thường, vì:
- Thợ phải với ra ngoài tường, trọng tâm đã ở ngoài mép.
- Dàn nóng nặng, cồng kềnh, phải đỡ bằng tay.
- Giá đỡ bắt vào tường bằng bu lông nở, chất lượng tường không ai biết.
- Không có điểm neo; nhiều thợ móc dây vào song cửa sổ, khung bàn, hoặc không móc.
- Có cả nguy cơ điện khi đấu nối, và nguy cơ cho người đi đường bên dưới nếu rơi vật.
Cách giảm rủi ro mà chủ nhà làm được
- Chọn vị trí dàn nóng tiếp cận được từ bên trong: ban công, lô gia, sân thượng, kệ có lan can — thay vì giữa tường trơn. Việc bảo dưỡng về sau cũng an toàn hơn.
- Hỏi thợ về dây đai và điểm neo trước khi họ lên. Điểm neo phải là kết cấu chắc (dầm, cột bê tông), không phải song cửa hay bàn ghế.
- Không ép thợ làm vội, không để một người làm một mình.
- Che hoặc rào lối đi bên dưới trong lúc lắp.
- Phần điện do thợ có tay nghề làm, nguồn được cắt trước khi đấu nối.
Lau kính: ở nhà khác, ở toà nhà khác
Ở nhà
Phần lớn tai nạn lau kính ở nhà đến từ việc đứng lên bậu cửa sổ, ghế, ngoài lan can ban công để với mặt ngoài kính. Cách an toàn:
- Dùng cây lau cán dài từ bên trong hoặc từ dưới đất.
- Dùng loại dụng cụ lau hai mặt bằng nam châm (một nửa bên trong kéo nửa bên ngoài), buộc dây an toàn cho nửa ngoài để không rơi xuống đường.
- Cửa sổ lật, cửa xoay vào trong giúp lau mặt ngoài từ bên trong.
- Mặt kính không với tới được an toàn thì để nguyên hoặc thuê dịch vụ có người được huấn luyện.
- Không bao giờ để trẻ em đứng lên bậu cửa, và không để ghế, bàn sát cửa sổ hay lan can — thứ trẻ leo được là thứ trẻ sẽ leo.
Ở nhà cao tầng
Lau kính mặt ngoài nhà cao tầng được làm bằng sàn treo (gondola) gắn trên mái hoặc bằng kỹ thuật làm việc với dây (rope access) — người treo trên hai sợi dây độc lập, một dây làm việc và một dây an toàn. Cả hai đều là nghề cần đào tạo, chứng chỉ, kiểm định thiết bị và phương án cứu hộ. Ban quản lý toà nhà thuê dịch vụ nên yêu cầu xem chứng chỉ và hồ sơ kiểm định, không chọn theo giá rẻ nhất.
Những việc trên cao khác trong nhà
| Việc | Rủi ro chính | Cách an toàn hơn |
|---|---|---|
| Thay bóng đèn trần cao | Đứng ghế xoay, ghế nhựa | Thang chữ A đúng cao, có người giữ; cắt cầu dao trước |
| Thông máng xối | Thang tựa trên nền trơn, với ra ngang | Dụng cụ cán dài từ dưới, lắp lưới chắn lá |
| Treo đèn, cờ, đồ trang trí Tết | Đứng trên lan can, bậu cửa | Thang, làm hai người, không leo ra ngoài lan can |
| Cắt tỉa cây sát nhà | Thang tựa vào cành cây, dụng cụ cắt sắc | Dụng cụ cán dài; cành lớn, cây gần dây điện thì thuê đơn vị có chuyên môn |
| Vệ sinh bồn nước trên mái | Mái trơn, thang tạm | Lối lên cố định có tay vịn; thuê dịch vụ |
Mang về dùng ngay
Bốn câu tự hỏi trước bất kỳ việc nào phải trèo lên:
- Có làm được từ dưới đất hoặc từ bên trong không? Cán dài, cửa xoay, đổi vị trí lắp.
- Nếu phải lên, có người được huấn luyện và có đồ chống rơi không? Không có thì thuê, không tự làm.
- Có ai ở dưới không? Không làm một mình.
- Trời có mưa, gió, nắng gắt không? Mình có mệt, có uống rượu bia không? Có thì để hôm khác.
Câu hỏi thường gặp
Tự sửa mái tôn có nguy hiểm không?
Có. Ngoài nguy cơ rơi từ mép mái, mặt mái có tấm lấy sáng, tôn gỉ mục, fibro cũ có thể vỡ dưới chân. Nếu phải lên, nên thuê người đã được huấn luyện làm việc trên cao, có ván đi trên mái và dây đai móc vào điểm neo chắc.
Thợ lắp điều hoà có cần đeo dây an toàn không?
Có, khi phải làm ở vị trí có thể rơi như vắt ra ngoài cửa sổ, ban công không lan can. Dây phải là đai toàn thân móc vào kết cấu chắc, không móc vào song cửa hay bàn ghế. Chủ nhà nên chọn vị trí dàn nóng tiếp cận được từ bên trong để việc lắp và bảo dưỡng an toàn hơn.
Lau kính cửa sổ tầng cao thế nào cho an toàn?
Ở nhà, dùng cây lau cán dài hoặc dụng cụ lau hai mặt bằng nam châm từ bên trong, không đứng lên bậu cửa hay ra ngoài lan can. Mặt kính ngoài nhà cao tầng phải do dịch vụ có người được đào tạo, dùng sàn treo hoặc kỹ thuật dây, thực hiện.
Tấm lấy sáng trên mái có đứng lên được không?
Không. Tấm lấy sáng bằng nhựa thường giòn dần theo năm tháng vì nắng và có thể vỡ dưới sức nặng người. Bám bụi lâu ngày nó trông giống tôn thường, nên càng phải biết vị trí và che chắn trước khi ai lên mái.
