Kiểm tra dây đai an toàn trước mỗi lần dùng là nhìn và sờ từ đầu tới cuối mọi dây vải, đường chỉ khâu, khoá, vòng D và nhãn, theo một trình tự cố định để không bỏ sót. Đai phải loại bỏ ngay khi đã chịu một cú rơi, khi chỉ thị rơi bung, khi dây đứt sợi, cháy, dính hoá chất, chỉ khâu chịu lực sờn bung, khoá biến dạng, mất nhãn, hoặc quá hạn theo nhà sản xuất. Ngoài việc tự kiểm, đai còn phải được người có thẩm quyền kiểm định định kỳ — theo hướng dẫn châu Âu EN 365, thường không quá 12 tháng một lần.
Tự kiểm không thay việc được huấn luyện làm việc trên cao. Đai tốt chỉ là một phần của hệ chống rơi đúng chuẩn.
Ba tầng kiểm: người dùng, định kỳ, sau sự cố
| Tầng | Ai làm | Khi nào | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Kiểm trước khi dùng | Chính người dùng | Mỗi lần trước khi mặc | Dùng hoặc rút ra khỏi sử dụng |
| Kiểm định định kỳ | Người có thẩm quyền được đào tạo (theo nhà sản xuất) | Thường không quá 12 tháng; nơi khắc nghiệt có thể dày hơn | Ghi vào hồ sơ thiết bị, dán hoặc ghi ngày kiểm |
| Kiểm sau sự cố | Người có thẩm quyền | Sau cú rơi, va đập, dính hoá chất, nghi ngờ hỏng | Phần lớn trường hợp là loại bỏ |
Ở Việt Nam, phương tiện bảo vệ cá nhân chống rơi ngã nằm trong nhóm thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động theo quy định của cơ quan quản lý lao động; doanh nghiệp nên kiểm danh mục hiện hành để biết thiết bị nào phải kiểm định và tần suất bao nhiêu.
Trình tự tự kiểm: từ trên xuống, từ ngoài vào
Lý do cần trình tự: kiểm lộn xộn thì luôn có một đoạn dây chưa được nhìn. Cách làm gọn nhất là cầm đai ở vòng D lưng, để các quai buông thẳng, rồi đi lần lượt.
- Nhãn: còn, đọc được chuẩn (EN 361 hoặc TCVN tương ứng), cỡ, ngày sản xuất, số lô. Kiểm thẻ hoặc sổ ghi lần kiểm định gần nhất.
- Dây vải: uốn cong từng đoạn ngắn khoảng 15–20 cm thành hình chữ U để các vết cắt, sợi đứt lộ ra. Kiểm cả hai mặt, cả hai mép.
- Đường chỉ khâu: nhất là các đoạn khâu chịu lực quanh vòng D, khoá, đầu quai. Chỉ bị sờn, đứt, bung là dấu hiệu nặng.
- Vòng D và điểm nối: không nứt, không cong, không mòn rãnh, không gỉ sâu, không sắc cạnh.
- Khoá: luồn và khoá thử từng khoá; lò xo của khoá bấm tự về, ngạnh không cong.
- Chỉ thị rơi: đường khâu gập hoặc tấm chỉ thị còn nguyên.
- Phụ kiện: vòng giữ đầu dây thừa, đệm vai — hỏng thì không nguy hiểm trực tiếp nhưng khiến người mặc sai.
Kiểm xong đai thì kiểm tiếp dây nối, bộ giảm chấn, khoá nối, theo cùng tinh thần. Một hệ chống rơi chỉ mạnh bằng mắt xích yếu nhất.
Đọc dấu hiệu hỏng trên dây vải
| Dấu hiệu | Nguyên nhân hay gặp | Xử lý |
|---|---|---|
| Vết cắt, sợi đứt, lỗ thủng | Cạnh sắc, dụng cụ, va quẹt | Loại bỏ |
| Chỗ cứng, bóng, chảy dính, xém đen | Tia hàn, nhiệt, ma sát nóng | Loại bỏ |
| Bạc màu loang, giòn, cứng khi uốn | Hoá chất, axit, dung môi, có khi do nắng lâu | Loại bỏ |
| Xơ xác bề mặt nhẹ, đều | Mòn bình thường | Theo dõi; nếu sợi bên trong lộ ra thì loại |
| Bẩn sơn, xi măng | Môi trường làm việc | Vệ sinh theo hướng dẫn; nếu che mất phần cần kiểm thì không kiểm được, phải loại |
| Phai màu mạnh dù không bẩn | Tia cực tím từ nắng | Hỏi người kiểm định; sợi tổng hợp có thể yếu đi |
Một quy tắc đơn giản mà nhiều người kiểm định dùng: nghi ngờ thì loại. Đai rẻ hơn nhiều so với hậu quả của một lần đoán sai.
Khi nào loại bỏ không cần bàn
- Đai đã chặn một cú rơi, kể cả khi nhìn không thấy gì.
- Chỉ thị rơi đã bung.
- Mất nhãn hoặc nhãn không đọc được: không biết đai này chuẩn gì, bao tuổi.
- Quá hạn sử dụng tối đa theo nhà sản xuất (tính từ ngày sản xuất hoặc ngày đưa vào dùng, tuỳ hãng ghi).
- Bị sửa chữa, khâu lại, thay khoá bởi người không phải nhà sản xuất.
- Không có hồ sơ, không rõ đã qua tay ai, đã dùng thế nào — điển hình là đai mua cũ.
Đai bị loại nên được cắt hỏng hoặc đánh dấu rõ ràng rồi để riêng, để không ai lấy lại dùng "tạm". Ở nhiều công trình, đai hỏng chỉ bị treo sang một góc rồi hôm sau lại có người đeo.
Hạn dùng: không có một con số chung
Nhiều người hỏi "dây đai dùng được mấy năm". Câu trả lời đúng là theo nhà sản xuất. Một số hãng ghi tuổi thọ tối đa tính từ ngày sản xuất, một số tính từ ngày đưa vào dùng kèm điều kiện kiểm định đạt, một số không ghi mốc cứng mà để người kiểm định quyết. Điều kiện làm việc (nắng, hoá chất, bụi mài) có thể làm đai hỏng sớm hơn rất nhiều so với mốc tối đa. Mốc tối đa không có nghĩa đai còn tốt tới ngày đó.
Bảo quản để đai sống lâu
- Cất nơi khô, thoáng, tránh nắng trực tiếp, tránh xa hoá chất, dầu, axit ắc quy.
- Treo bằng vòng D trên móc riêng hoặc để trong túi; không vứt dưới đáy thùng đồ nghề cùng dao, kéo, mũi khoan.
- Bẩn thì giặt bằng nước ấm và xà phòng nhẹ theo hướng dẫn, phơi trong bóng râm, không sấy nóng, không dùng thuốc tẩy.
- Không tự khoan, khâu, đánh dấu bằng bút có dung môi lên dây vải.
- Ghi sổ: ngày nhận, người dùng, các lần kiểm định, sự cố. Một trang giấy cũng đủ.
Một trang sổ theo dõi đai: ghi những gì
Nhiều xưởng nhỏ bỏ qua sổ thiết bị vì nghĩ đó là giấy tờ của công ty lớn. Thực ra một trang kẻ bảng cho mỗi bộ đai là đủ, và nó trả lời được câu hỏi quan trọng nhất khi có sự cố: bộ đai này đã qua những gì.
| Cột | Ví dụ nội dung |
|---|---|
| Mã đai | Số tự đánh, viết lên thẻ treo (không viết bằng bút dung môi lên dây vải) |
| Chuẩn, cỡ, số lô | Chép từ nhãn ngày nhận |
| Ngày sản xuất, ngày đưa vào dùng | Để tính hạn theo nhà sản xuất |
| Người được giao | Đai cá nhân dễ được giữ gìn hơn đai dùng chung |
| Các lần kiểm định | Ngày, người kiểm, kết quả |
| Sự cố | Rơi, dính hoá chất, tia hàn, va đập — và quyết định sau đó |
| Ngày loại bỏ | Kèm lý do, xác nhận đã cắt hỏng |
Mang về dùng ngay
Năm lỗi kiểm tra hay gặp nhất:
- Chỉ nhìn mặt trước dây, không lật, không uốn. Vết cắt nhỏ ẩn ở mặt trong hoặc mép.
- Bỏ qua chỉ khâu, chỗ chịu lực chính.
- Không nhìn chỉ thị rơi vì không biết nó ở đâu. Mở hướng dẫn ra tìm một lần là nhớ.
- Tin rằng "đai mới mua là tốt". Đai mới vẫn cần kiểm, nhất là hàng không rõ nguồn.
- Để đai hỏng lẫn với đai tốt. Đai loại phải được cắt hoặc đánh dấu và cất riêng.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu phải kiểm tra dây đai an toàn?
Người dùng tự kiểm trước mỗi lần dùng. Ngoài ra đai phải được người có thẩm quyền kiểm định định kỳ, theo hướng dẫn châu Âu EN 365 thường không quá 12 tháng một lần. Sau mỗi sự cố như cú rơi hay dính hoá chất phải kiểm ngay.
Dây đai an toàn dùng được bao nhiêu năm?
Không có con số chung; hạn dùng do nhà sản xuất quy định và ghi trên nhãn hoặc trong hướng dẫn. Điều kiện làm việc khắc nghiệt có thể làm đai hỏng sớm hơn mốc tối đa. Đai quá hạn phải loại dù nhìn còn tốt.
Dây đai đã bị rơi một lần có dùng lại được không?
Không. Đai đã chặn một cú rơi phải loại bỏ, kể cả khi nhìn không thấy hư hại. Lực của cú rơi có thể làm hỏng sợi và chỉ khâu bên trong mà mắt thường không thấy.
Có được giặt dây đai an toàn không?
Được, nếu nhà sản xuất cho phép: thường là nước ấm, xà phòng nhẹ, phơi bóng râm, không sấy nóng, không thuốc tẩy. Không dùng dung môi hay hoá chất mạnh vì có thể làm yếu sợi. Đọc hướng dẫn đi kèm trước khi giặt.
Chỉ thị rơi trên dây đai là gì?
Là bộ phận báo đai đã chịu một cú rơi, thường là một đoạn dây khâu gập hoặc một tấm nhỏ sẽ bung ra hay đổi hình khi chịu lực lớn. Thấy chỉ thị đã bung thì loại đai ngay. Vị trí của nó ghi trong hướng dẫn của từng loại.
