Giàn giáo an toàn là giàn giáo đứng trên nền chắc, được giằng và neo vào công trình, có sàn thao tác kín (ván phủ kín, buộc chặt), có lan can gồm thanh trên, thanh giữa và tấm chắn chân ở mọi phía hở, có lối lên xuống bằng thang riêng, và được người có chuyên môn dựng, kiểm tra trước khi cho người lên. Phần lớn tai nạn giàn giáo đến từ vài lỗi lặp đi lặp lại: thiếu lan can, ván sàn hở hoặc không buộc, chân đế kê tạm, không giằng tường, chất quá tải và trèo theo khung thay vì đi thang.
Dựng, tháo, sửa giàn giáo là việc của người được đào tạo làm việc trên cao và có kinh nghiệm về giàn giáo. Bài này giúp người làm việc trên giàn giáo, chủ nhà, chủ xưởng nhận ra giàn giáo đủ hay thiếu, không hướng dẫn cách dựng.
Các loại giàn giáo hay gặp ở Việt Nam
| Loại | Nhận diện | Hay dùng |
|---|---|---|
| Giàn giáo khung (giàn giáo chữ H) | Các khung thép hình chữ H hoặc khung thang, nối bằng giằng chéo | Nhà dân, công trình vừa, trát, sơn mặt ngoài |
| Giàn giáo nêm, giàn giáo đĩa (hệ thanh có mấu nối) | Ống đứng có nêm hoặc đĩa đục lỗ, thanh ngang cài vào | Công trình lớn, chống sàn, hình dạng phức tạp |
| Giàn giáo ống – khoá | Ống thép nối bằng khoá kẹp | Linh hoạt, công nghiệp, cải tạo |
| Tháp di động có bánh xe | Khung nhôm hoặc thép, bánh xe có khoá | Làm trong nhà, nhà xưởng, trần cao |
| Giàn giáo tre, gỗ | Cây tre buộc dây | Vẫn còn ở công trình nhỏ, nhiều rủi ro khó kiểm soát |
Ở châu Âu có các chuẩn về giàn giáo dựng sẵn (như bộ EN 12810, EN 12811) và tháp di động (EN 1004). Ở Việt Nam, yêu cầu an toàn trong thi công xây dựng, gồm giàn giáo, nằm trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong thi công xây dựng do Bộ Xây dựng ban hành. Với nhà thầu, quan trọng nhất là dùng hệ giàn giáo có hướng dẫn lắp dựng của nhà sản xuất và làm đúng hướng dẫn đó.
Giải phẫu một giàn giáo đủ chuẩn
Phần chân
- Đế chân và kích chân: mỗi chân có đế thép, đặt trên tấm kê gỗ hoặc thép đủ rộng để chia lực xuống nền.
- Nền: đầm chắc, phẳng, thoát nước. Nền đất mới đắp, mép hố, nắp cống là chỗ lún.
- Không kê bằng gạch, đá, xô, thùng. Gạch vỡ dưới tải là giàn giáo nghiêng.
Phần thân
- Giằng chéo đủ ở các khoang theo hướng dẫn, không tháo bớt "cho tiện đi lại".
- Neo vào công trình (giằng tường) theo khoảng cách nhà sản xuất quy định. Giàn giáo cao mà không neo là giàn giáo chờ gió.
- Khoá, chốt ở mọi mối nối đều được cài; mất chốt thì thay chốt đúng loại, không thay bằng đinh, dây thép buộc.
Phần sàn
- Sàn thao tác kín, không khe hở lớn đủ lọt chân hoặc dụng cụ.
- Ván sàn được cố định (móc vào khung, buộc), không đặt hờ. Ván bị gió hoặc bước chân làm bập bênh là lỗi chết người.
- Ván thép hoặc ván gỗ không mục, không nứt, không gối đầu quá ngắn.
- Sàn sạch: không vữa đọng, không dầu, không vật liệu chất lộn xộn.
Phần bảo vệ mép
Lan can gồm ba thành phần ở mọi phía có thể rơi:
| Thành phần | Việc của nó |
|---|---|
| Thanh lan can trên | Chặn người ngã qua ở tầm hông – ngực |
| Thanh giữa | Chặn người trượt lọt qua khoảng giữa thanh trên và sàn |
| Tấm chắn chân (ván chân) | Chặn dụng cụ, vật liệu, bàn chân trượt ra mép, không để rơi trúng người bên dưới |
Chiều cao lan can cụ thể khác nhau giữa các quy định từng nước; chỗ đúng để tra là quy chuẩn hiện hành và hướng dẫn của hệ giàn giáo. Ở nhiều công trình còn treo thêm lưới che bên ngoài để chặn vật rơi xuống đường.
Lối lên xuống
Giàn giáo phải có thang hoặc cầu thang riêng, thường đặt bên trong hoặc cạnh giàn, có cửa sập hoặc lối vào được bảo vệ. Trèo theo khung, theo giằng chéo, đu theo thanh lan can là cách lên xuống phổ biến nhất ở công trình nhỏ — và là một trong những lúc người ta dễ rơi nhất, vì hai tay phải bám mà chân không có bậc.
Tháp di động có bánh xe: luật riêng
- Khoá cả bốn bánh trước khi leo.
- Không di chuyển tháp khi có người hoặc vật trên sàn.
- Chiều cao tối đa so với bề rộng đáy theo nhà sản xuất; tháp cao cần chân chống phụ (outrigger).
- Nền phẳng, không có lỗ, dốc, dây cáp dưới bánh.
- Ngoài trời: gió có thể lật tháp nhẹ; theo giới hạn gió của nhà sản xuất.
- Không kê thang, ghế, thùng trên sàn tháp để với cao hơn.
Những lỗi hay gặp, xếp theo mức nguy hiểm
| Lỗi | Vì sao nguy hiểm |
|---|---|
| Thiếu lan can ở một phía (hay là phía sát tường hoặc đầu giàn) | Người lùi lại khi làm việc và rơi qua phía không có gì chặn |
| Ván sàn đặt hờ, gối đầu ngắn | Ván lật, trượt khi bước lên mép |
| Chân kê gạch, không đế, nền lún | Giàn nghiêng, có thể sập dây chuyền |
| Không neo vào công trình | Gió, tải lệch làm giàn đổ |
| Tháo giằng chéo, tháo lan can để đưa vật liệu lên rồi quên lắp lại | Giàn mất ổn định, mép hở |
| Chất gạch, vữa, vật liệu quá tải trên sàn | Sàn, khung quá tải; vật rơi xuống người bên dưới |
| Trèo theo khung thay vì đi thang | Không có điểm bám chắc, dễ trượt |
| Dựng giàn sát đường dây điện | Nguy cơ điện giật; phải có phương án với đơn vị điện lực |
Kiểm tra: ai, khi nào
Giàn giáo cần được người có chuyên môn kiểm tra trước khi đưa vào dùng, kiểm định kỳ trong quá trình dùng, và kiểm lại sau mưa lớn, gió bão, va chạm hoặc sau khi có ai sửa đổi (tháo lan can, dời ván). Nhiều công trình dùng thẻ treo ở lối lên — một mặt cho phép dùng, một mặt cấm dùng — kèm ngày kiểm và tên người kiểm. Giàn không có thẻ hoặc thẻ cấm thì không lên.
Mang về dùng ngay
Danh sách năm điểm nhìn từ dưới đất trước khi bước lên:
- Chân: có đế, có tấm kê, không kê gạch đá, nền không lún.
- Giằng và neo: giằng chéo đủ, giàn có neo vào tường khi cao.
- Sàn: kín, ván cố định, sạch.
- Lan can: thanh trên, thanh giữa, ván chân — ở mọi phía hở, kể cả đầu giàn.
- Thang lên xuống có sẵn, và có thẻ hoặc xác nhận của người kiểm tra.
Thiếu một trong năm, báo người phụ trách trước khi lên. Ở một số tình huống không lắp được lan can, người làm phải dùng hệ chống rơi cá nhân với điểm neo được chỉ định — và phải được huấn luyện cho việc đó.
Câu hỏi thường gặp
Lan can giàn giáo gồm những gì?
Gồm thanh lan can trên, thanh giữa và tấm chắn chân, lắp ở mọi phía có thể rơi. Thanh trên chặn người ngã qua, thanh giữa chặn người trượt lọt, tấm chắn chân chặn vật rơi xuống dưới. Chiều cao cụ thể theo quy chuẩn hiện hành và hướng dẫn của hệ giàn giáo.
Vì sao không được kê chân giàn giáo bằng gạch?
Gạch, đá, xô, thùng có thể vỡ hoặc trượt dưới tải, làm giàn nghiêng và có thể sập. Chân giàn phải có đế thép đặt trên tấm kê đủ rộng, trên nền đã đầm chắc.
Có được di chuyển giàn giáo có bánh xe khi đang có người không?
Không. Mọi người và vật phải xuống khỏi sàn trước khi di chuyển tháp. Khi dùng phải khoá cả bốn bánh và tuân theo giới hạn chiều cao, gió của nhà sản xuất.
Bao lâu phải kiểm tra giàn giáo?
Trước khi đưa vào dùng, định kỳ trong quá trình dùng, và kiểm lại sau mưa lớn, gió bão, va chạm hoặc khi có ai tháo sửa. Việc kiểm do người có chuyên môn thực hiện; nhiều công trình treo thẻ ghi ngày kiểm ở lối lên.
Ai được phép dựng giàn giáo?
Người được đào tạo về làm việc trên cao và lắp dựng giàn giáo, làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất và phương án của công trình. Chủ nhà thuê thợ nên hỏi rõ ai dựng, có kinh nghiệm không, có đủ lan can và sàn kín không.
